[IULIANUS libro quinquagensimo secundo digestorum. ] §45.3.1.prCum seruus stipuletur, nihil interest, sibi an domino an uero sine alterutra eorum adiectione dari stipuletur.
[ユリアヌス、学説彙纂第52巻] 奴隷が約束をさせるとき、自分自身に、主人に、あるいはそれら双方のいずれの付記もなしに与えられるよう約束させるのかは、どちらでも違いはない。
§45.3.1.1Si seruus tuus, qui mihi bona fide seruiebat, peculium habuerit, quod ad te pertineat, et ego ex eo pecuniam Titio credidero, nummi tui manebunt, stipulando autem mihi seruus eandem pecuniam nihil aget: uindicando ergo eam pecuniam tu consequi poteris.
もし、私に善意で奉仕していたあなたの奴隷が、あなたに属する特有財産を有しており、私がその中から金銭をティティウスに貸し付けたならば、その硬貨はあなたのもののままであり、他方で奴隷が私に対して同一の金銭を約束させることによって何かをなす(効力を生じさせる)ことはない。 したがって、あなたはその金銭を回収することによって得ることができる。
§45.3.1.2Si seruus communis meus et tuus ex peculio, quod ad te solum pertinebat, mutuam pecuniam dederit, obligationem tibi adquiret et, si eandem mihi nominatim stipulatus fuerit, debitorem a te non liberabit, sed uterque nostrum habebit actionem, ego ex stipulatu, tu quod pecunia tua numerata sit: debitor tamen me doli mali exceptione summouere poterit.
もし私とあなたの共有奴隷が、あなただけに属していた特有財産から金銭を貸し付けたならば、彼はあなたのために債権を取得する。 そして、もし彼が同一の金銭を名指しで私に与えられるよう約束させたならば、債務者をあなたに対する債務から解放することはなく、むしろ私たちの双方が訴権を持つことになる。 すなわち、私は問答契約から、あなたはあなたの金銭が支払われた(数え貸し出された)ことからである。 しかし、債務者は悪意の抗弁によって私を退けることができるだろう。
§45.3.1.3Quod seruus meus meo seruo dari stipulatur, id perinde haberi debet, ac si mihi stipuletur: item quod tuo seruo stipulatur, perinde ac si tibi stipulatus esset, ut altera stipulatio obligationem pariat, altera nullius momenti sit.
私の奴隷が、私の(別の)奴隷に与えられるよう約束させることは、私自身に約束させるのと同様に扱われなければならない。 同様に、あなたの奴隷に与えられるよう彼が約束させることは、あなたに約束させたのと同様であり、その結果、一方の問答契約は債務を生じさせ、他方は効力を持たない。
§45.3.1.4Communis seruus duorum seruorum personam sustinet.
共有奴隷は二人の奴隷の人格を担っている。
idcirco si proprius meus seruus communi meo et tuo seruo stipulatus fuerit, idem iuris erit in hac una conceptione uerborum, quod futurum esset, si separatim duae stipulationes conceptae fuissent, altera in personam mei serui, altera in personam tui serui: neque existimare debemus partem dimidiam tantum mihi adquiri, partem nullius esse momenti, quia persona serui communis eius condicionis est, ut in eo, quod alter ex dominis potest adquirere, alter non potest, perinde habeatur, ac si eius solius esset, cui adquirendi facultatem habeat.
したがって、もし私の専有奴隷が、私とあなたの共有奴隷に与えられるよう約束させたならば、この一つの文言の定式化において、もし別々に二つの問答契約が構成されていたとしたら生じたであろうのと同一の法的効果が生じるだろう。 すなわち、一方は私の奴隷の人格に対して、他方はあなたの奴隷の人格に対してである。 そして、私たちは、半分だけが私に取得され、半分は無効であると考えるべきではない。 なぜなら、共有奴隷の人格の法的地位は次のようなものだからである。 すなわち、主人たちの一方は取得できるが、他方は取得できない事柄においては、取得する能力を持つその唯一の主人の専有奴隷であるかのように扱われるのである。
§45.3.1.5Si fructuarius seruus stipulatus esset fructuario aut proprietario, si quidem ex re fructuarii stipulatus esset, inutilis est stipulatio, quia utrique ex re fructuarii actionem adquirere potuisset: sed si aliud stipulatus fuisset, proprietarium petere posse, et, si promissor fructuario soluisset, liberatur.
もし使用収益権の対象である奴隷が、使用収益権者または所有者のために約束させたとして、もし実際に使用収益権者の財産から約束させたのであれば、その問答契約は無効である。 なぜなら、使用収益権者の財産からは、双方のために訴権を取得させることができたからである。 しかし、もし他の事柄について約束させていたのであれば、所有者が請求することができ、そして、もし約束者が使用収益権者に支払ったならば、解放される。
§45.3.1.6Cum seruus communis Titii et Maeuii stipulatur in hunc modum: 'decem kalendis Titio dare spondes? si decem kalendis Titio non dederis, tunc Maeuio uiginti dare spondes?' duae stipulationes esse uidentur, sed si kalendis decem data non fuerint, uterque dominus ex stipulatu agere poterit, sed in secunda obligatione Maeuio commissa Titius exceptione doli summouebitur.
ティティウスとマエウィウスの共有奴隷が、「朔日に10をティティウスに与えることを約束するか? もし朔日に10をティティウスに与えなかったならば、そのときマエウィウスに20を与えることを約束するか? 」という方法で約束をさせるとき、二つの問答契約が存在するように見えるが、もし朔日に10が支払われなかったならば、双方の主人が問答契約から訴えを提起することができる。 しかし、マエウィウスに対して生じた第二の債務においては、ティティウスは悪意の抗弁によって退けられるだろう。