Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §45.1.75.pr-45.1.75.10

不確定な約定の成立要件と各種事例

7422 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

約定における確定性と不確定性の区別について、具体的な事物(土地、奴隷、果実等)や作為・不作為、選択債権などの事例を挙げながら、どのような条件で約定が不確定とみなされるかを論じている。

[ULPIANUS libro uicensimo secundo ad edictum. ] §45.1.75.prUbi autem non apparet, quid quale quantumque est in stipulatione, incertam esse stipulationem dicendum est.
[ウルピアーヌス、告示注解第22巻] しかし、約定において、何であり、どのような性質のもので、どれほどの量であるかが明らかでない場合、その約定は不確定であると言うべきである。
§45.1.75.1Ergo si qui fundum sine propria appellatione uel hominem generaliter sine proprio nomine aut uinum frumentumue sine qualitate dari sibi stipulatur, incertum deducit in obligationem.
したがって、もし誰かが、独自の名称なしに土地を、あるいは一般的に固有の名前なしに奴隷を、もしくは品質の指定なしにワインや穀物を自己に与えられることを約定するならば、不確定なものを債務に導入することになる。
§45.1.75.2Usque adeo, ut, si quis ita stipulatus sit 'tritici Africi boni modios centum' 'uini Campani boni amphoras centum', incertum uideatur stipulari, quia bono melius inueniri potest: quo fit, ut boni appellatio non sit certae rei significatiua, cum id, quod bono melius sit, ipsum quoque bonum sit.
このことは次のことに至るまでそうである。 すなわち、もし誰かが「良質のアフリカ産小麦100モディウス」「良質のカンパニア産ワイン100アンフォラ」とこのように約定したならば、不確定なものを約定しているとみなされる。 なぜなら、「良質なもの」よりも優れたものが存在しうるからである。 これにより、「良質な」という名称は確定したものを意味しないことになる。 なぜなら、「良質なもの」よりも優れたものもまた、それ自体良質であるからである。
at cum optimum quisque stipulatur, id stipulari intellegitur, cuius bonitas principalem gradum bonitatis habet: quae res efficit, ut ea appellatio certi significatiua sit.
しかし、誰かが「最良の」ものを約定するとき、彼はその品質が品質の最上の段階を有しているものを約定していると解される。 このことが、その名称が確定したものを意味するものとなる結果をもたらす。
§45.1.75.3Fundi certi si quis usum fructum stipulatus fuerit, incertum intellegitur in obligationem deduxisse: hoc enim magis iure utimur.
もし誰かが、確定した土地の使用収益権を約定したならば、不確定なものを債務に導入したと解される。 なぜなら、我々はこの法学説をより多く用いているからである。
§45.1.75.4Illud dubitationem recipit, si quis id, quod ex Arethusa ancilla natum erit, aut fructus, qui in fundo Tusculano nati erunt, dari sibi stipulatus sit, an certum stipulatus uideatur.
次のことは疑義を容れる。 もし誰かが、女奴隷アレトゥーサから生まれるであろうもの、あるいはトゥスクルムの土地で生じるであろう果実が自己に与えられることを約定したとして、果たして確定的なものを約定したとみなされるか、という点である。
sed ipsa natura manifestissimum est incerti esse hanc stipulationem.
しかし、その性質自体からして、この約定が不確定なものを対象とすることは極めて明白である。
§45.1.75.5Sed qui uinum aut oleum uel triticum, quod in horreo est, stipulatur, certum stipulari intellegitur.
しかし、倉庫にあるワイン、油、または小麦を約定する者は、確定したものを約定していると解される。
§45.1.75.6Qui uero a Titio ita stipulatur: 'quod mihi Seius debet, dare spondes?' et qui ita stipulatur: 'quod ex testamento mihi debes, dare spondes?', incertum in obligationem deducit, licet Seius certum debeat uel ex testamento certum debeatur.
だが、ティティウスから次のように約定する者、すなわち「セイウスが私に債務を負っているものを、与えることを約束するか? 」、および次のように約定する者、「遺言によってあなたが私に負っている債務を、与えることを約束するか? 」は、たとえセイウスが確定した債務を負っており、あるいは遺言によって確定したものが債務として負われているとしても、不確定なものを債務に導入している。
quamuis istae species uix separari possint ab ea, quam proposuimus de uino uel oleo uel tritico, quod in horreo repositum est: et adhuc occurrit, quod fideiussores certum uidentur promittere, si modo et is, pro quo obligentur, certum debeat, cum alioquin ita interrogentur: 'id fide tua esse iubes?'
もっとも、これらの事例は、倉庫に保管されているワイン、油、小麦について我々が提示した事例からほとんど区別され得ない。 そしてさらに次のことが問題となる。 すなわち、保証人たちは、彼らが保証する本人も確定したものを債務として負っている場合に限り、確定したものを約束しているとみなされる。 なぜなら、そうでない場合、彼らは次のように問われるからである。 「それをあなたの保証において引き受けることを命ずるか?
§45.1.75.7Qui id, quod in faciendo aut non faciendo consistit, stipulatur, incertum stipulari uidetur: in faciendo, ueluti 'fossam fodiri' 'domum aedificari' 'uacuam possessionem tradi': in non faciendo, ueluti 'per te non fieri, quo minus mihi per fundum tuum ire agere liceat' 'per te non fieri, quo minus mihi hominem Erotem habere liceat'.
」作為または不作為に存するものを約定する者は、不確定なものを約定しているとみなされる。 作為においては、例えば「堀が掘られること」「家が建てられること」「(他者の妨害のない)占有が引き渡されること」であり、不作為においては、例えば「あなたのせいで、私があなたの土地を通行し家畜を追うことが妨げられないこと」「あなたのせいで、私が奴隷エロースを所有することが妨げられないこと」である。
§45.1.75.8Qui illud aut illud stipulatur, ueluti 'decem uel hominem Stichum', utrum certum an incertum deducat in obligationem, non immerito quaeritur: nam et res certae designantur et utra earum potius praestanda sit, in incerto est.
これまたはあれを約定する者、例えば「(金貨)10枚または奴隷スティクス」を約定する者が、確定的なものを債務に導入しているのか、それとも不確定なものを導入しているのかは、当然にも問われる。 なぜなら、確定した物(複数)が指定されてはいるものの、それらのうちどちらが給付されるべきであるかが不確定だからである。
sed utcumque is, qui sibi electionem constituit adiectis his uerbis 'utrum ego uelim', potest uideri certum stipulatus, cum ei liceat uel hominem tantum uel decem tantum intendere sibi dari oportere: qui uero sibi electionem non constituit, incertum stipulatur.
しかし、いずれにせよ、「私が望む方のいずれかを」という言葉を付け加えることによって自己に選択権を留保した者は、確定的なものを約定したとみなされ得る。 なぜなら、彼には奴隷だけ、または10枚だけが自己に与えられるべきであると主張することが許されるからである。 しかし、自己に選択権を留保しなかった者は、不確定なものを約定している。
§45.1.75.9Qui sortem stipulatur et usuras quascumque, certum et incertum stipulatus uidetur et tot stipulationes sunt, quot res sunt.
元本といかなる利息をも約定する者は、確定的なものと不確定なものを約定したとみなされ、物の数と同じだけの約定が存在する。
§45.1.75.10Haec stipulatio: 'fundum Tusculanum dari?' ostendit se certi esse, continetque, ut dominium omnimodo efficiatur stipulatoris quoquo modo.
「トゥスクルムの土地が与えられるか? 」というこの約定は、それ自体が確定したものであることを示しており、かつ、どのような方法によってであれ、いかなる場合にも、所有権が約定者のものとされることを含んでいる。

語釈・文法注

  1. §45.1.75.2bono — 比較級 `melius`(より良いもの)に伴う比較の奪格であり、「良いものよりも」を意味する。
  2. §45.1.75.3iure utimur — 脱格支配動詞 `utor`(用いる)の現在1人称複数形 `utimur` と、その目的語である脱格 `iure`(法、法見解)からなる。指示代名詞 `hoc` は `iure` にかかり、「この法(見解)を」となる。`magis` は副詞で「より多く、むしろ」を意味し、学説の対立の中で本見解が支配的であることを示す。
  3. §45.1.75.10stipulatoris — 所有の属格であり、動詞 `efficiatur`(〜にされる、もたらされる)の述語として機能している。全体で「所有権が約定者のものとされる」という意味を形成する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §45.1.75.pr-45.1.75.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:45.1.75.pr-45.1.75.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。