[UENULEIUS libro primo stipulationum.
[ウェヌレイウス、問答契約集第1巻。
] §45.1.137.prContinuus actus stipulantis et promittentis esse debet (ut tamen aliquod momentum naturae interuenire possit) et comminus responderi stipulanti oportet: ceterum si post interrogationem aliud acceperit, nihil proderit, quamuis eadem die spopondisset.
] 問答契約における請求者と承諾者の行為は連続していなければならず(ただし、自然な時間の合間が介入することは可能であるが)、また、請求者に対して対面して返答がなされるべきである。 しかし、もし問いかけの後に別の用事に取りかかったならば、たとえ同日に承諾したとしても、何ら利益をもたらさない。
§45.1.137.1Si hominem stipulatus sim et ego de alio sensero, tu de alio, nihil acti erit: nam stipulatio ex utriusque consensu perficitur.
もし私が奴隷を請求し、私が一人の者について念頭に置き、あなたが別の者について念頭に置いていたならば、何ら合意は成立しない。 なぜなら、問答契約は双方の合意によって完成するからである。
§45.1.137.2Cum ita stipulatus sum 'Ephesi dari?' inest tempus: quod autem accipi debeat, quaeritur.
私が「エペソスで与えられるか? 」とこのように請求したとき、時間は含まれている。 しかし、どれだけの時間が受け入れられるべきかが問われる。
et magis est, ut totam eam rem ad iudicem, id est ad uirum bonum remittamus, qui aestimet, quanto tempore diligens pater familias conficere possit, quod facturum se promiserit, ut qui Ephesi daturum se spoponderit, neque duplomate diebus ac noctibus et omni tempestate contempta iter continuare cogatur neque tam delicate progredi debeat, ut reprehensione dignus appareat, sed habita ratione temporis aetatis sexus ualetudinis, cum id agat, ut mature perueniat, id est eodem tempore, quo plerique eiusdem condicionis homines solent peruenire.
そして、その事柄のすべてを裁判官、すなわち誠実な人に委ね、注意深い家父が、行うと承諾したことをどれほどの時間で成し遂げることができるかをその者に評価させるのがより妥当である。 すなわち、エペソスで与えることを承諾した者が、通行証を用いて昼も夜も、いかなる悪天候をも無視して旅を続けるよう強制されることもなく、また非難に値するように見えるほど過度にのんびりと進むべきでもなく、時期、年齢、性別、健康状態を考慮に入れた上で、迅速に到着すること、すなわち、同じ境遇にある大半の人々が通常到着するであろう同じ時間を目指す。
eoque transacto, quamuis Romae remanserit nec possit Ephesi pecuniam dare, nihilo minus ei recte condicetur, uel quia per ipsum steterit, quo minus Ephesi daret, uel quoniam per alium Ephesi possit dari uel quia ubique potest soluere: nam et quod in diem debetur, ante solui potest, licet peti non potest.
そしてその時間が経過した後は、たとえ彼がローマに留まっていてエペソスで金を支払うことができなくても、それにもかかわらず彼に対して正当に返還請求の訴えが提起される。 それは、エペソスで支払うのを妨げた原因が彼自身にあるからか、あるいは、他者を通じてエペソスで支払うことができるからか、あるいは、どこにおいてでも支払うことができるからである。 なぜなら、期限付きで負っている債務であっても、請求することはできないが、事前に支払うことはできるからである。
quod si duplomate usus aut felici nauigatione maturius quam quisque peruenerit Ephesum, confestim obligatus est, quia in eo, quod tempore atque facto finitum est, nullus est coniecturae locus.
しかし、もし彼が通行証を使用したり、あるいは幸運な航海によって、他の誰よりも早くエペソスに到着したならば、直ちに義務を負う。 なぜなら、時間と事実によって制限されていることにおいては、推測の余地は全くないからである。
§45.1.137.3Item qui insulam fieri spopondit, non utique conquisitis undique fabris et plurimis operis adhibitis festinare debet nec rursus utroque aut altero contentus esse, sed modus adhibendus est secundum rationem diligentis aedificatoris et temporum locorumque.
同様に、集合住宅の建設を承諾した者は、あらゆる場所から職人をかき集め、極めて多くの労働者を用いて急ぐ必要は必ずしもないが、逆に、1人か2人の労働者で満足すべきでもなく、注意深い建築家ならびに時期や場所の基準に従って中庸が保たれるべきである。
item si non inchoetur opus, id tantum aestimetur, quod in illo interuallo effici potuit.
同様に、もし工事が開始されないならば、その期間に完成させることができたであろうことだけが評価されるべきである。
transactoque tempore, quo insulam consummare oportuerit, si postea aedificetur, liberetur reus, sicut liberatur, qui se daturum spopondit, si quandoque tradit.
そして、その集合住宅を完成させるべきであった時間が経過した後に、もしその後建設されたならば、いつの時点であれ引き渡せば与えることを承諾した者が免責されるのと同様に、債務者は免責される。
§45.1.137.4Illud inspiciendum est, an qui centum dari promisit confestim teneatur an uero cesset obligatio, donec pecuniam conferre possit.
次の点が検討されなければならない。 すなわち、100を与えることを約束した者が直ちに拘束されるのか、それとも、彼がその金を融通できるようになるまで債務の効力が停止するのか。
quid ergo, si neque domi habet neque inueniat creditorem? sed haec recedunt ab impedimento naturali et respiciunt ad facultatem dandi.
では、もし彼が手元に持っておらず、貸し手を見つけることもできない場合はどうなるか。 しかし、これらのことは自然な障害から外れており、与える能力に関わっている。
est autem facultas personae commodum incommodumque, non rerum quae promittuntur.
そして、能力は個人の便宜および不便宜であり、約束された物自体のものではない。
et alioquin si quis Stichum dari spoponderit, quaeremus, ubi sit Stichus: aut si non multum referre uideatur 'Ephesi daturum se', an, quod Ephesi sit, cum ipse Romae sit, dare spondeat: nam hoc quoque ad facultatem dandi pertinet, quia in pecunia et in Sticho illud commune est, quod promissor in praesentia dare non potest.
また、そうでないとすれば、もし誰かが奴隷スティクスを与えることを承諾した場合に、私たちはスティクスがどこにいるのかを尋ねるべきなのだろうか。 あるいは、彼自身がローマにいるときに「エペソスにあるもの」を与えることを承諾することと、「エペソスで与えること」が大きく異ならないように思われるかどうか。 なぜなら、これもまた与える能力に属しているからである。 というのも、金銭においてもスティクスにおいても、約束した者が現在ただちには与えることができないという点で共通しているからである。
et generaliter causa difficultatis ad incommodum promissoris, non ad impedimentum stipulatoris pertinet, ne incipiat dici eum quoque dare non posse, qui alienum seruum, quem dominus non uendat, dare promiserit.
そして一般に、困難の原因は承諾者の不利益に属し、請求者の障害には属しない。 そうでなければ、所有者が売ろうとしない他人の奴隷を与えることを約束した者についても、彼もまた与えることができないと言われ始めかねないからである。
§45.1.137.5Si ab eo stipulatus sim, qui efficere non possit, cum alio possibile sit, iure factam obligationem Sabinus scribit.
もし私が、それを成し遂げることができない者から請求し、かつ他の者であれば可能であるという場合、債務は法に従って成立しているとサビヌスは書いている。
§45.1.137.6Cum quis sub hac condicione stipulatus sit, si rem sacram aut religiosam Titius uendiderit uel forum aut basilicam et huiusmodi res, quae publicis usibus in perpetuum relictae sint: ubi omnino condicio iure impleri non potest uel id facere ei non liceat, nullius momenti fore stipulationem, proinde ac si ea condicio, quae natura impossibilis est, inserta esset.
誰かがこのような条件で請求した場合、すなわち、ティティウスが神聖物もしくは宗教的物、または広場やバシリカおよびこれに類する公共の用途に永続的に残された物を売却したならば、という条件。 そこでは条件が法的に全く成就され得ないか、または彼がそれを行うことが許されないため、あたかも自然に不可能な条件が挿入されたのと同様に、問答契約は無効である。
nec ad rem pertinet, quod ius mutari potest et id, quod nunc impossibile est, postea possibile fieri: non enim secundum futuri temporis ius, sed secundum praesentis aestimari debet stipulatio.
そして、法が改正され、現在は不可能なことが将来可能になり得るということは、問題に関係しない。 なぜなら、問答契約は将来の時点の法に従ってではなく、現在の法に従って評価されなければならないからである。
§45.1.137.7Si ut aliquid fiat stipulemur, et usitatius et elegantius esse Labeo ait sic subici poenam: 'si ita factum non erit': at cum quid ne fiat stipulemur, tunc hoc modo: 'si aduersus ea factum erit': et cum alia fieri, alia non fieri coniuncte stipulemur, sic comprehendendum: 'si non feceris, si quid aduersus ea feceris'.
もし私たちが、何かが行われることを請求する場合、違約金を「もしそのように行われなかったならば」とこのように付加することが、より慣用的であり優美であるとラベオは述べている。 他方、何かが行われないことを請求する場合には、このようにする。 「それに反して行われたならば」。 そして、あることが行われ、別のことが行われないことを併せて請求する場合には、以下のように規定すべきである。 「もしあなたが行わなかったならば、あるいは、もしそれに反して何かを行ったならば」。
§45.1.137.8Praeterea sciendum est, quod dari stipulemur, non posse nos uni ex heredibus adquiri, sed necesse esse omnibus adquiri: at cum quid fieri stipulemur, etiam unius personam recte comprehendi.
さらに、私たちが与えられることを請求するものは、共同相続人のうちの一人だけに帰属することはできず、すべての相続人に帰属することが必要であると知るべきである。 他方、何かが行われることを請求する場合、一人の人の権利だけでも正当に設定される。