[UENULEIUS libro primo stipulationum. ] §45.1.137.prContinuus actus stipulantis et promittentis esse debet (ut tamen aliquod momentum naturae interuenire possit) et comminus responderi stipulanti oportet: ceterum si post interrogationem aliud acceperit, nihil proderit, quamuis eadem die spopondisset.
[베눌레이우스, 문답계약집 제1권.] 문답계약 청구자와 낙약자의 행위는 연속적이어야 하며(다만 자연스러운 약간의 시간적 간격이 개입하는 것은 가능하지만), 청구자에게 대면하여 답변이 이루어져야 한다. 그러나 만약 질문 후에 다른 용무에 착수했다면, 비록 같은 날에 승낙했을지라도 아무런 소용이 없다.
§45.1.137.1Si hominem stipulatus sim et ego de alio sensero, tu de alio, nihil acti erit: nam stipulatio ex utriusque consensu perficitur.
만일 내가 노예를 청구하였는데, 내가 어떤 한 사람을 생각하고 당신이 다른 사람을 생각했다면, 아무런 합의도 성립하지 않는다. 왜냐하면 문답계약은 양 당사자의 합의로써 완성되기 때문이다.
§45.1.137.2Cum ita stipulatus sum 'Ephesi dari?' inest tempus: quod autem accipi debeat, quaeritur.
내가 “에페소스에서 제공하겠는가?”라고 이와 같이 청구한 때에는 시간이 포함되어 있다. 그러나 얼마만큼의 시간이 상정되어야 하는지가 문제된다.
et magis est, ut totam eam rem ad iudicem, id est ad uirum bonum remittamus, qui aestimet, quanto tempore diligens pater familias conficere possit, quod facturum se promiserit, ut qui Ephesi daturum se spoponderit, neque duplomate diebus ac noctibus et omni tempestate contempta iter continuare cogatur neque tam delicate progredi debeat, ut reprehensione dignus appareat, sed habita ratione temporis aetatis sexus ualetudinis, cum id agat, ut mature perueniat, id est eodem tempore, quo plerique eiusdem condicionis homines solent peruenire.
그리고 이 사안 전체를 재판관, 즉 선량한 사람에게 회부하여, 주의 깊은 가주가 자신이 행하겠다고 약속한 바를 얼마 만한 시간 안에 완수할 수 있는지를 평가하게 하는 것이 더 타당하다. 그리하여 에페소스에서 제공할 것을 승낙한 자가 통행증을 사용하여 밤낮으로, 그리고 온갖 폭풍우를 무시하고 여정을 계속하도록 강요받지도 않고, 비난받아 마땅하다고 보일 정도로 지나치게 느긋하게 가야 하는 것도 아니며, 시기, 연령, 성별, 건강 상태를 고려한 후 신속히 도달할 수 있도록 조치해야 한다. 즉 동일한 조건의 대부분의 사람들이 일반적으로 도달하는 것과 같은 시간 내에 도달해야 한다.
eoque transacto, quamuis Romae remanserit nec possit Ephesi pecuniam dare, nihilo minus ei recte condicetur, uel quia per ipsum steterit, quo minus Ephesi daret, uel quoniam per alium Ephesi possit dari uel quia ubique potest soluere: nam et quod in diem debetur, ante solui potest, licet peti non potest.
그리고 그 기간이 경과한 후에는, 비록 그가 로마에 체류하고 있어 에페소스에서 돈을 줄 수 없을지라도, 그럼에도 불구하고 그를 상대로 정당하게 반환 청구 소송이 제기된다. 이는 에페소스에서 지급하지 못한 것이 그 자신의 책임으로 돌려지기 때문이거나, 혹은 에페소스에서 타인을 통해 지급할 수 있기 때문이거나, 혹은 어디서나 변제할 수 있기 때문이다. 왜냐하면 기한부 채무라 하더라도 청구할 수는 없을지언정 미리 변제할 수는 있기 때문이다.
quod si duplomate usus aut felici nauigatione maturius quam quisque peruenerit Ephesum, confestim obligatus est, quia in eo, quod tempore atque facto finitum est, nullus est coniecturae locus.
그러나 만약 통행증을 이용하거나 행운의 항해를 통하여 누구보다 빨리 에페소스에 도달하였다면, 그는 즉시 이행 의무를 진다. 왜냐하면 시간과 사실에 의해 제한된 것에서는 추측의 여지가 전혀 없기 때문이다.
§45.1.137.3Item qui insulam fieri spopondit, non utique conquisitis undique fabris et plurimis operis adhibitis festinare debet nec rursus utroque aut altero contentus esse, sed modus adhibendus est secundum rationem diligentis aedificatoris et temporum locorumque.
마찬가지로 공동주택의 건설을 약속한 자는 온 사방에서 장인을 구하여 아주 많은 인부를 고용하여 서둘러야 하는 것은 아니며, 반대로 한두 명으로 만족해서도 안 되고, 주의 깊은 건축업자의 기준 및 시기와 장소의 사정에 따라 균형을 잡아야 한다.
item si non inchoetur opus, id tantum aestimetur, quod in illo interuallo effici potuit.
마찬가지로 만일 공사가 시작되지 않는다면, 그 기간 동안 완수할 수 있었던 분량만이 평가되어야 한다.
transactoque tempore, quo insulam consummare oportuerit, si postea aedificetur, liberetur reus, sicut liberatur, qui se daturum spopondit, si quandoque tradit.
그리고 공동주택을 완공했어야 할 기간이 경과한 후에, 만약 그 후에 건설이 이루어졌다면, 언제라도 인도하면 제공할 것을 승낙한 자가 해방되는 것과 마찬가지로 채무자는 해방된다.
§45.1.137.4Illud inspiciendum est, an qui centum dari promisit confestim teneatur an uero cesset obligatio, donec pecuniam conferre possit.
다음과 같은 점이 검토되어야 한다. 즉 100을 줄 것을 약속한 자가 즉시 구속되는지, 아니면 돈을 조달할 수 있을 때까지 채무의 효력이 정지되는지 여부이다.
quid ergo, si neque domi habet neque inueniat creditorem? sed haec recedunt ab impedimento naturali et respiciunt ad facultatem dandi.
그렇다면 만일 그가 수중에 돈을 가지고 있지도 않고 채권자를 찾을 수도 없다면 어떻게 되는가? 그러나 이러한 사정들은 자연적 장애에서 벗어나 제공할 능력과 관련된다.
est autem facultas personae commodum incommodumque, non rerum quae promittuntur.
그런데 능력은 개인의 편의와 불편의 문제이지, 약속된 물건 자체의 문제가 아니다.
et alioquin si quis Stichum dari spoponderit, quaeremus, ubi sit Stichus: aut si non multum referre uideatur 'Ephesi daturum se', an, quod Ephesi sit, cum ipse Romae sit, dare spondeat: nam hoc quoque ad facultatem dandi pertinet, quia in pecunia et in Sticho illud commune est, quod promissor in praesentia dare non potest.
그리고 그렇지 않다면, 만약 누군가가 스티쿠스를 제공할 것을 승낙했을 때 우리는 스티쿠스가 어디에 있는지를 물어야 할 것인가? 혹은 그 자신은 로마에 있으면서 “에페소스에 있는 것”을 줄 것을 승낙하는 것과 “에페소스에서 제공할 것”이 큰 차이가 없는 것처럼 보여야 할 것인가? 왜냐하면 이것도 제공할 능력에 속하기 때문인데, 금전의 경우나 스티쿠스의 경우 모두 약속자가 현재 즉시 제공할 수는 없다는 점이 공통되기 때문이다.
et generaliter causa difficultatis ad incommodum promissoris, non ad impedimentum stipulatoris pertinet, ne incipiat dici eum quoque dare non posse, qui alienum seruum, quem dominus non uendat, dare promiserit.
그리고 일반적으로 곤란의 원인은 약속자의 불이익에 속하는 것이지 청구자의 장애에 속하지 않는다. 그렇지 않으면 소유자가 팔지 않으려는 타인의 노예를 제공할 것을 약속한 자 또한 제공할 수 없다고 말해지기 시작할 것이기 때문이다.
§45.1.137.5Si ab eo stipulatus sim, qui efficere non possit, cum alio possibile sit, iure factam obligationem Sabinus scribit.
만일 내가 이를 이행할 수 없는 자로부터 청구하였으나 다른 사람에게는 그것이 가능하다면, 채무는 법에 따라 유효하게 성립한다고 사비누스는 기술한다.
§45.1.137.6Cum quis sub hac condicione stipulatus sit, si rem sacram aut religiosam Titius uendiderit uel forum aut basilicam et huiusmodi res, quae publicis usibus in perpetuum relictae sint: ubi omnino condicio iure impleri non potest uel id facere ei non liceat, nullius momenti fore stipulationem, proinde ac si ea condicio, quae natura impossibilis est, inserta esset.
누군가가 다음과 같은 조건, 즉 “만약 티티우스가 신성물이나 종교물, 또는 광장이나 바실리카 및 이와 유사한 공용으로 영구히 남겨진 물건들을 매각한다면”이라는 조건 하에 청구한 경우, 그 조건이 법적으로 전혀 성취될 수 없거나 그가 그것을 행하는 것이 허용되지 않는 한, 문답계약은 마치 자연적으로 불가능한 조건이 삽입된 것처럼 아무런 효력이 없다.
nec ad rem pertinet, quod ius mutari potest et id, quod nunc impossibile est, postea possibile fieri: non enim secundum futuri temporis ius, sed secundum praesentis aestimari debet stipulatio.
그리고 법이 개정될 수 있고 현재 불가능한 것이 나중에 가능해질 수 있다는 사실은 문제되지 않는다. 왜냐하면 문답계약은 미래 시점의 법에 따라 평가되어서는 안 되고, 현재의 법에 따라 평가되어야 하기 때문이다.
§45.1.137.7Si ut aliquid fiat stipulemur, et usitatius et elegantius esse Labeo ait sic subici poenam: 'si ita factum non erit': at cum quid ne fiat stipulemur, tunc hoc modo: 'si aduersus ea factum erit': et cum alia fieri, alia non fieri coniuncte stipulemur, sic comprehendendum: 'si non feceris, si quid aduersus ea feceris'.
만일 우리가 무언가 행해질 것을 청구한다면, 위약금을 “만약 이와 같이 행해지지 않았다면”과 같이 부가하는 것이 더 관습적이고 세련된 것이라고 라베오는 말한다. 한편, 무언가 행해지지 않을 것을 청구할 때에는 다음과 같은 방식으로 한다. “만약 그것에 반하여 행해졌다면”. 그리고 어떤 일은 행해지고 다른 일은 행해지지 않을 것을 결합하여 청구할 때에는 다음과 같이 규정해야 한다. “만약 당신이 행하지 않았거나, 만약 그것에 반하여 무언가를 행했다면”.
§45.1.137.8Praeterea sciendum est, quod dari stipulemur, non posse nos uni ex heredibus adquiri, sed necesse esse omnibus adquiri: at cum quid fieri stipulemur, etiam unius personam recte comprehendi.
더욱이 우리가 제공될 것을 청구하는 것은 공동상속인 중 단 한 사람에게만 귀속될 수 없으며, 모든 상속인에게 귀속될 필요가 있다는 점을 알아야 한다. 한편 무언가 행해질 것을 청구할 때에는, 단 한 사람만의 범위만으로도 정당하게 포함된다.