[PAULUS libro quinto decimo quaestionum.
[パウルス、疑問集第15巻。
] §45.1.132.prQuidam cum filium alienum susciperet, tradenti promiserat certam pecuniae quantitatem, si eum aliter quam ut filium obseruasset.
] ある者が他人の息子を引き受けるにあたり、その子を引き渡す者に対して、「もし彼を、息子として遇するのとは異なるように遇したならば」一定額の金銭を支払うことを約束していた。
quaero, si postmodum domo eum propulerit uel moriens nihil ei testamento reliquerit, an stipulatio committetur, et quid intersit, utrum filius an alumnus uel cognatus agentis fuerit.
私は、もし後になって彼がその子を家から追い出し、あるいは死に際して遺言で彼に何も残さなかった場合、問答契約の条件が成就するかどうか、また、その子が訴えを起こす者の息子であったか、あるいは養子や血族であったかによってどのような違いがあるかを問う。
praeterea quaero, si filium suum quis legitime in adoptionem dederit et ita, ut supra scriptum est, stipulatio intercesserit eumque pater adoptiuus exheredauerit uel emancipauerit, an stipulatio committatur.
さらに、もし誰かが自分の息子を適法に養子に出し、上に書かれたように問答契約が介在したうえで、養父がその子を廃除し、あるいは解放した場合に、問答契約の条件が成就するかどうかを問う。
respondi: stipulatio utilis est in utroque casu: igitur, si contra conuentionem factum sit, committetur stipulatio.
私は答えた。 問答契約はどちらのケースでも有効である。 したがって、合意に反することがなされたならば、問答契約の条件が成就する。
sed uideamus primum in eo, qui legitime adoptauit, an possit committi, si eum exheredauerit uel emancipauerit: haec enim pater circa filium solet facere: igitur non aliter eum quam ut filium obseruauit.
しかし、まずは適法に養子にした者について、彼がその子を廃除し、あるいは解放した場合に条件が成就し得るかを見てみよう。 これらは父親が息子に対して通常行うことだからである。 したがって、彼は彼を息子以外として遇したわけではない。
ergo exheredatus de inofficioso agat.
それゆえ、廃除された者は不道徳遺言の訴えを提起すべきである。
quid ergo dicemus, si et meruit exheredari? emancipatus plane et hoc remedio carebit.
では、もし彼が廃除されるに値する行為をしていたとしたら、何と言うべきか。 解放された者は明らかにこの救済手段をも欠くことになる。
quare sic debuit interponi stipulatio, ut, si eum emancipasset uel exheredasset, certum quid promitteret.
それゆえ、問答契約は、もし彼を解放し、あるいは廃除した場合には特定のものを約束するというように結ばれるべきであった。
quo tamen casu commissa stipulatione potest quaeri, an exheredato permittendum esset dicere de inofficioso? maxime, si patri naturali heres extitisset, an uicto deneganda est ex stipulatu actio? sed si ei, qui stipulatus est, non debuit denegari uicto filio, nec ipsi deneganda erit debitae pecuniae exsecutio.
しかし、その場合において問答契約の条件が成就したとき、廃除された者に対して不道徳遺言の訴えを提起することが許されるべきかが問われ得る。 特に、もし実父の相続人となっていた場合、敗訴した者に対して問答契約に基づく訴えは拒絶されるべきであろうか。 しかし、もし約束させた者に対して、息子が敗訴したときでも拒絶されるべきでないならば、彼自身に対しても、支払われるべき金銭の取り立てが拒絶されるべきではない。
in eo autem, qui non adoptauit, quem intellectum habeat haec conceptio 'si eum aliter quam ut filium obseruasset', non prospicio: an et hic exigimus exheredationem uel emancipationem, res in extraneo ineptas? sed si is, qui legitime adoptauit, nihil facit contra uerba stipulationis, cum utitur patrio iure in eo, qui haec non fecit, dicit superuacuo: dici tamen poterit commissam esse stipulationem.
これに対して、養子にしなかった者において、「もし彼を、息子として遇するのとは異なるように遇したならば」というこの文言がどのような意味を持つのか、私は見通せない。 われわれはここでも、他人においては不条理な事柄である廃除や解放を要求するのだろうか。 しかし、適法に養子にした者が、父親としての権利を行使するときには問答契約の文言に反することを何もしていないとするならば、これをしなかった者においては、無駄であると言われる。 しかしながら、問答契約の条件は成就したと言うことができるであろう。
§45.1.132.1Filius familias ita stipulatus est: 'quantam pecuniam Titio credidero, fide tua esse iubes?' et emancipatus credidit: patri non debebit fideiussor, quia nec reus ei tenetur.
家子が次のように問答契約を結んだ。 「私がティティウスに貸し付ける金銭について、あなたの保証のもとにあることを命じるか。 」そして彼は解放された後に貸し付けを行った。 保証人は父親に対して義務を負わない。 なぜなら、主債務者も父親に対して義務を負っていないからである。