Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §45.1.122.pr-45.1.122.1

海上貸金における期日後の危険負担と奴隷の承諾の効力

7469 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ローマで受け取った借入金の返還地と返還期日に関する問答契約の効力、および海上貸金において期日を過ぎて航海を継続した債務者の責任と、権限を制限された奴隷の同意の無効性が議論されている。

[SCAEUOLA libro uicensimo octauo digestorum. ] §45.1.122.prQui Romae mutuam pecuniam acceperat soluendam in longinqua prouincia per menses tres eamque ibi dari stipulanti spopondisset, post paucos dies Romae testato creditori dixit paratum se esse Romae eam numerare detracta ea summa, quam creditori suo usurarum nomine dederat.
[スカエウォラ、学説彙纂第28巻] ローマにおいて、遠方の属州で3ヶ月以内に支払うべき消費貸借の金銭を受け取り、それをその場所で支払うことを問答契約者に約束した者が、数日後にローマで、証人の前で債権者に対し、自分が自身の債権者に利息の名目で支払った金額を差し引いた上で、ローマでそれを支払う用意があると告げた。
quaesitum est, cum in integrum summam, qua stipulatione obligatus est, optulerit, an eo loco, in quo soluenda promissa est, sua die integra peti posset.
彼が、問答契約によって義務を負っている全額を提供したとしても、支払いが約束されたその場所において、その期日に全額が請求されうるかが問われた。
respondit posse stipulatorem sua die ibi, ubi soluendam stipulatus est, petere.
答弁:問答契約者は、期日に、支払うことを約定したその場所において請求することができる。
§45.1.122.1Callimachus mutuam pecuniam nauticam accepit a Sticho seruo Seii in prouincia Syria ciuitate Beryto usque Brentesium: idque creditum esse in omnes nauigii dies ducentos, sub pignoribus et hypothecis mercibus a Beryto comparatis et Brentesium perferendis et quas Brentesio empturus esset et per nauem Beryto inuecturus: conuenitque inter eos, uti, cum Callimachus Brentesium peruenisset, inde intra idus Septembres, quae tunc proximae futurae essent, aliis mercibus emptis et in nauem mercis ipse in Syriam per nauigium proficiscatur, aut, si intra diem supra scriptam non reparasset merces nec enauigasset de ea ciuitate, redderet uniuersam continuo pecuniam quasi perfecto nauigio et praestaret sumptus omnes prosequentibus eam pecuniam, ut in urbem Romam eam deportarent: eaque sic recte dari fieri fide roganti Sticho seruo Lucii Titii promisit Callimachus.
カリマクスは、シリア属州のベリュトス市において、セイウスの奴隷スティクスから、ブレンテシウムまでの航海のために海上貸金を受け取った。 そして、この融資は航海の全日数のためのものであるとされた。 ベリュトスで購入されてブレンテシウムへ運ばれるべき商品、および、彼がブレンテシウムで購入して船でベリュトスへ持ち帰る予定の商品を、質権および抵当として。 そして彼らの間で、カリマクスがブレンテシウムに到着したときには、そこから、当時最も近い将来の9月のイドゥスまでに、他の商品を購入して船に積み込み、自ら航海によってシリアへ出発する、あるいは、もし上記の期日までに商品を再調達せず、またその都市から出港しなかったならば、航海が完了したかのように、直ちに全額の金銭を返還し、その金銭をローマ市へ運ぶために同行する者たちのすべての費用を負担する、という合意がなされた。 そしてカリマクスは、ルキウス・ティティウスの奴隷スティクスの誠実な問いかけに対し、これらのことがその通り正しく与えられ行われることを約束した。
et cum ante idus supra scriptas secundum conuentionem mercibus in nauem impositis cum Erote conseruo Stichi quasi in prouinciam Syriam peruenturus enauigauit: quaesitum est naue submersa, cum secundum cautionem Callimachus merces debito perferendas in naue mansisset eo tempore, quo iam pecuniam Brentesio reddere Romae perferendam deberet, an nihil prosit Erotis consensus, qui cum eo missus erat, cuique nihil amplius de pecunia supra scripta post diem conuentionis permissum uel mandatum erat, quam ut eam receptam Romam perferret, et nihilo minus actione ex stipulatu Callimachus de pecunia domino Stichi teneatur.
そして、上記のイドゥス以前に、合意に従って商品を船に積み込み、スティクスの同僚奴隷であるエロースとともに、シリア属州へ到着するつもりで出港した。 船が沈没した。 保証書に従って、カリマクスが、運ばれるべき商品とともに船に留まっていたのは、彼がすでにブレンテシウムにおいて、ローマへ運ばれるべき金銭を返還すべきであった期間であった。 このとき、彼に同行しており、合意の期日以降は、上記の金銭について、それを受け取ってローマに運ぶこと以外にはいかなる権限も委任も与えられていなかったエロースの同意は、何の役にも立たないか、そしてカリマクスはそれでもなお、問答契約に基づく訴えによって、スティクスの主人に対して金銭の義務を負うのかが問われた。
respondit secundum ea quae proponerentur teneri.
答弁:提示された事実によれば、義務を負う。
item quaero, si Callimacho post diem supra scriptam nauiganti Eros supra scriptus seruus consenserit, an actionem domino suo semel adquisitam adimere potuerit.
また問う。 上記の期日を過ぎて航海しているカリマクスに対して、上記の奴隷エロースが同意を与えた場合、主人に一度取得された訴権を消滅させることができたか。
respondit non potuisse, sed fore exceptioni locum, si seruo arbitrium datum esset eam pecuniam quocumque tempore in quemuis locum reddi.
答弁:できなかった。 しかし、もし奴隷に対して、その金銭をいつでもどこへでも返還させることに関する裁量権が与えられていたならば、抗弁の余地がある。

語釈・文法注

  1. §45.1.122.prtestato — 副詞的(あるいは中性名詞の奪格による絶対奪格)に用いられており、「証人の立ち会いのもとで」「証人を立てて」を意味する。
  2. §45.1.122.prin integrum summam — 「全額」を意味する表現。`summam` を修飾する。ローマ法上の「原状回復(in integrum restitutio)」とは関係なく、債務の総額全体を指す。
  3. §45.1.122.1in omnes nauigii dies ducentos — `ducentos` は、直前の `dies` に一致する形容詞(対格複数)として解釈し、「200日に及ぶ航海の全日数のために」と取るのが自然である。融資の金額そのものではなく、借入れの期間または海上担保が効力を持つ期間(200日間)を定めたものである。
  4. §45.1.122.1Sticho seruo Lucii Titii — 本文冒頭ではスティクスは「セイウスの奴隷(Sticho seruo Seii)」とされていたが、ここでは「ルキウス・ティティウスの奴隷」と記述されており、写本の伝承における混乱、あるいは代理関係などの背景を反映している可能性があるが、文脈上は同一の奴隷スティクスを指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §45.1.122.pr-45.1.122.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:45.1.122.pr-45.1.122.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。