Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §45.1.122.2-45.1.122.6

解放や合意の違反に伴う違約金約定と義務の発生

7470 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

奴隷の解放、共同相続人間の不動産処分に関する合意、家子による債務支払いの約束、和解後の上訴および遺産分割の合意に反する請求について、それぞれの違約金や義務の発生の有無が論じられている。

[SCAEUOLA libro uicensimo octauo digestorum. ] §45.1.122.2Flauius Hermes hominem Stichum manumissionis causa donauit et ita de eo stipulatus est: 'Si hominem Stichum, de quo agitur, quem hac die tibi donationis causa manumissionisque dedi, a te heredeque tuo manumissus uindictaque liberatus non erit, quod dolo malo meo non fiat, poenae nomine quinquaginta dari stipulatus est Flauius Hermes, spopondit Claudius'.
フラウィウス・ヘルベースは、奴隷スティクスを解放の目的で贈与し、彼について次のように問答契約を結んだ。 「対象となっている奴隷スティクス、すなわち、私が本日あなたに贈与および解放の目的で与えた彼が、あなたおよびあなたの相続人によって解放され、かつウインディクタによって自由の身にされないならば、――ただし、これが私の悪意によるものではない限り――違約金の名目で50が支払われることをフラウィウス・ヘルベースは求め、クラウディウスは約束した。
quaero, an Flauius Hermes Claudium de libertate Stichi conuenire potest.
」私は問う。 フラウィウス・ヘルベースは、スティクスの自由について、クラウディウスを提訴することができるか。
respondit nihil proponi, cur non potest.
答弁:提訴できないとする理由は何も提示されていない。
item quaero, an, si Flauii Hermetis heres a Claudii herede poenam supra scriptam petere uoluerit, Claudii heres libertatem Sticho praestare possit, ut poena liberetur.
また問う。 もしフラウィウス・ヘルベースの相続人が、クラウディウスの相続人から上記の違約金を請求しようとした場合、クラウディウスの相続人は、違約金を免れるために、スティクスに自由を与えることができるか。
respondit posse.
答弁:できる。
item quaero, si Flauii Hermetis heres cum Claudii herede ex causa supra scripta nolit agere, an nihilo minus Sticho libertas ex conuentione, quae fuit inter Hermetem et Claudium, ut stipulatione supra scripta ostenditur, ab herede Claudii praestari debeat.
また問う。 もしフラウィウス・ヘルベースの相続人が、上記の理由に基づいてクラウディウスの相続人と争うことを望まない場合でも、ヘルベースとクラウディウスの間の合意に基づき(上記の問答契約に示されているように)、スティクスへの自由がクラウディウスの相続人によって与えられなければならないか。
respondit debere.
答弁:与えられるべきである。
§45.1.122.3Coheredes cum praedia hereditaria diuiserant, unum praedium commune reliquerunt sub hoc pacto, ut, si quis eorum partem suam alienare uoluisset, eam uel coheredi suo uel eius successori uenderet centum uiginti quinque: quod si quis aliter fecisset, poenam centum inuicem stipulati sunt: quaero, cum coheres mulier coheredis liberorum tutores saepius testato conuenerit et desiderauerit, ut secundum conuentionem aut emant aut uendant, hique nihil tale fecerint, an, si mulier extero uendiderit, poena ab ea centum exigi possit.
共同相続人たちが相続財産である土地を分割した際、もし彼らのうち誰かが自身の持分を処分することを望んだならば、それを共同相続人またはその承継人に125で売却すべきであるという合意のもとで、一つの土地を共有のまま残した。 もし誰かがこれと異なることをしたならば、互いに100の違約金を支払うことを約束した。 私は問う。 共同相続人である女性が、共同相続人の子供たちの後見人たちに対し、合意に従って購入するか売却するように、再三にわたり証人を立てて求めたが、彼らがそのようなことを一切行わなかった場合、もしこの女性が第三者に売却したならば、彼女から100の違約金を徴収することができるか。
respondit secundum ea quae proponerentur obstaturam doli mali exceptionem.
答弁:提示された事実によれば、悪意の抗弁が妨げとなるであろう。
§45.1.122.4Agerius filius familias seruo Publii Maeuii stipulanti spopondit se daturum, quidquid patrem suum Publio Maeuio debere constitisset: quaesitum est patre defuncto, antequam constitisset, quid quantumque deberet, an, si aduersus heredem eius actum fuisset aliumue successorem et de debito constitisset, Agerius teneatur.
家子アゲリウスは、プブリウス・マエウィウスの奴隷が求めるのに対し、自分の父親がプブリウス・マエウィウスに対して債務を負っていることが確定した一切のものを支払うと約束した。 父親の死後、彼が何をどれだけ負っているかが確定する前に、もし彼の相続人またはその他の承継人に対して訴えが提起され、債務について確定した場合、アゲリウスが義務を負うかが問われた。
respondit, si condicio non exstitisset, stipulationem non commissam.
答弁:もし条件が成就しなかったならば、問答契約の効力は発生していない。
§45.1.122.5Seia heres unius tutoris, cum herede pupillae transactione pacto solo facta, maiorem partem soluit, residuam cauit: sed ilico negauit heres se transactionem seruare et apud iudicem tutelae egit et uictus prouocauit ad competentem iudicem et ab eo quoque ad principem idem prouocauit et iniusta haec quoque prouocatio eius pronuntiata est.
一人の後見人の相続人であるセイアは、被後見人の相続人との間で単なる合意による和解を行い、大半を支払い、残額について保証を与えた。 しかし、直ちに被後見人の相続人は自分が和解を遵守することを拒み、後見の裁判官の前で訴えを起こした。 そして敗訴すると管轄の裁判官へ上訴し、さらにそこから皇帝へも同様に上訴した。 そしてこの上訴もまた不当であると宣告された。
quaesitum est, cum per heredem pupillae mora intercesserit, quo minus pecunia in stipulationem deducta ab herede tutoris solueretur nec umquam petierit, an ei hodie debeantur usurae ab herede tutoris.
被後見人の相続人の側に遅延が生じ、後見人の相続人から問答契約に含まれた金銭が支払われるのが妨げられ、また彼が決してそれを請求しなかった場合、今日、後見人の相続人から彼に対して利息が支払われるべきかが問われた。
respondit, si Seia non cessasset ex stipulatione pecuniam offerre, iure usuras non deberi.
答弁:もしセイアが問答契約に基づく金銭の提供を怠っていなかったのであれば、法的に利息の義務はない。
§45.1.122.6Duo fratres hereditatem inter se diuiserunt et cauerunt sibi nihil se contra eam diuisionem facturos et, si contra quis fecisset, poenam alter alteri promisit: post mortem alterius qui superuixit petit ab heredibus eius hereditatem quasi ex causa fideicommissi sibi a patre relicti debitam et aduersus eum pronuntiatum est, quasi de hoc quoque transactum fuisset: quaesitum est, an poena commissa esset.
二人の兄弟が遺産を互いに分割し、その分割に反するいかなる行為も行わないこと、またもし誰かがこれに反したならば、互いに相手に違約金を支払うことを約束した。 一方の死後、生存している者が、その相続人たちに対し、父親から自分に残された遺託を理由として支払われるべき遺産を請求した。 しかし、この点についても和解がなされていたかのように、彼に不利な判決が下された。 違約金が発生したかが問われた。
respondit poenam secundum ea quae proponuntur commissam.
答弁:提示された事実によれば、違約金は発生した。

語釈・文法注

  1. 45.1.122.2quod dolo malo meo non fiat — この関係節(または条件節的表現)は、約束の不履行が自分(フラウィウス・ヘルベース)の悪意に起因しない限り、という制限・留保条件を表している。dolo malo meo は奪格による原因。
  2. 45.1.122.3coheredis liberorum tutores — 「共同相続人の子供たちの後見人たち」の意。coheredis は属格(単数、女性または男性)で liberorum にかかり、liberorum は属格(複数、中性または男性)で tutores(対格複数、conuenerit の目的語)を修飾する。
  3. 45.1.122.4stipulationem non commissam — 間接話法の不定詞句(esse の省略)。'committere stipulationem/poenam' は、条件が満たされて「約束された(違約金などの)債務が発生する、請求可能になる」ことを意味する。したがって全体で「問答契約に基づく債務が発生していない」という答弁を表す。
  4. 45.1.122.5quo minus pecunia in stipulationem deducta ab herede tutoris solueretur — 遅延や妨害を表する表現(mora intercesserit)の後に続く従属節で、接続法未完了過去 solueretur が使われ、「(金銭が支払われるのを)妨げるように」の意味を表す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §45.1.122.2-45.1.122.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:45.1.122.2-45.1.122.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。