[IDEM libro quinto decimo ad Quintum Mucium. ] §45.1.112.prSi quis stipulatus sit Stichum aut Pamphilum, utrum ipse uellet: quem elegerit, petet et is erit solus in obligatione.
[同著者、『クィントゥス・ムキウス註釈』第15巻] もしある人が「スティクスかパンピルスかのうち、自身が望む方を」と約束させた場合、自分が選んだ方を請求することになり、その者だけが債務に拘束されることになる。
an autem mutare uoluntatem possit et ad alterius petitionem transire, quaerentibus respiciendus erit sermo stipulationis, utrumne talis sit, 'quem uoluero' an 'quem uolam': nam si talis fuerit 'quem uoluero', cum semel elegerit, mutare uoluntatem non poterit: si uero tractum habeat sermo illius et sit talis 'quem uolam', donec iudicium dictet, mutandi potestatem habebit.
しかし、意志を変更して他方の請求へと移行できるか否かについては、これを問う者にとって、約定の文言が「私が欲した方を」であるか、それとも「私が欲する方を」であるか、どちらであるかを考慮せねばならない。 なぜなら、もし「私が欲した方を」という文言であれば、ひとたび選択した以上、意志を変更することはできないが、もしその文言が時間的継続性を有しており、「私が欲する方を」というものであるなら、訴訟が確定するまでは変更する権能を有するからである。
§45.1.112.1Si quis ita stipulatus fuerit: 'pro centum aureis satis dabis?' et reum dederit in istam summam: Proculus ait semper in satisdationis stipulatione uenire, quod interesset stipulantis, ut alias tota sors inesset, ueluti si idoneus promissor non sit, alias minus, si in aliquid idoneus esset debitor, alias nihil, si tam locuples esset, ut nostra non intersit satis ab eo accipere: nisi quod plerumque idonei non tam patrimonio quam fide quoque aestimarentur.
もしある人が「100アウレウスのために十分な担保を与えるか」と約束させ、その金額に対して債務者を立てた場合、プロクルスは次のように言う。 担保提供の約定においては、常に約束させた者の履行利益が対象に含まれる。 したがって、ある場合には元本全額が含まれ(たとえば、約束した者が資力十分でない場合がこれである)、またある場合にはそれより少なくなり(もし債務者がある程度資力十分である場合がこれである)、またある場合にはゼロとなる(もし債務者が非常に富裕であって、彼から担保を受け取ることがこちらの利益にならない場合がこれである)。 ただし、多くの場合、資力十分な者とは、財産だけでなく、誠実さによっても評価される。