[IDEM libro septimo quaestionum. ]
[同著者『問答集』第7巻] 冒険貸借の名目で、もし期限までに返済されなかったならば、その金を請求する者の労力に対する違約金が(通常そうであるように)約定の中に含められていた。
§44.7.23.prTraiecticiae pecuniae nomine, si ad diem soluta non esset, poena (uti adsolet) ob operas eius qui eam pecuniam peteret in stipulationem erat deducta: is qui eam pecuniam petebat parte exacta petere desierat, deinde interposito tempore interpellare instituerat.
その金を請求していた者は、一部を取り立てた後で請求することを止めていたが、その後、一定の期間が経過してから督促し始めた。
consultus respondit eius quoque temporis, quo interpellatus non esset, poenam peti posse: amplius etiamsi omnino interpellatus non esset: nec aliter non committi stipulationem, quam si per debitorem non stetisset, quo minus solueret: alioquin dicendum et si is, qui interpellare coepisset, ualetudine impeditus interpellare desisset, poenam non committi.
諮問に対して彼は、督促されなかった期間についてもまた、違約金を請求できると答えた。 さらに言えば、たとえ全く督促されなかったとしても同様である。 なぜなら、支払わなかったことについて債務者の側に帰責事由がなかったのでない限り、約定に基づく違約金が発生しないということはないからである。 さもなければ、督促し始めていた者が病気に阻まれて督促を止めてしまった場合、違約金は発生しないと言わなければならなくなる。
de illo sane potest dubitari, si interpellatus ipse moram fecerit, an, quamuis pecuniam postea offerat, nihilo minus poena committatur: et hoc rectius dicitur.
確かに、督促を受けた債務者自身が履行を遅滞した場合、その後で彼が金を支払おうと申し出たとしても、なお違約金が発生するのかという点については疑義が生じ得る。 そして、このように言う(=やはり違約金が発生する)方がより正しい。
nam et si arbiter ex compromisso pecuniam certo die dare iusserit neque per eum, qui dare iussus sit, steterit, non committi poenam respondit: adeo ut et illud Seruius rectissime existimauerit, si quando dies, qua pecunia daretur, sententia arbitri conprehensa non esset, modicum spatium datum uideri.
というのも、仲裁合意に基づき仲裁人が特定の日に金を支払うよう命じた場合、支払いを命じられた者に帰責事由がなかったのであれば、違約金は発生しないと回答されているからである。 それゆえ、仲裁人の裁定の中に金が支払われるべき期日が盛り込まれていない場合には、妥当な猶予期間が与えられたとみなされる、というセルウィウスの判断も極めて正しいのである。
hoc idem dicendum et cum quid ea lege uenierit, ut, nisi ad diem pretium solutum fuerit, inempta res fiat.
これと同じことは、期限までに代金が支払われない限り、その物は売却されなかったものとするという条件で売却が行われた場合にも言われなければならない。