Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §44.7.1.pr-44.7.1.15

債務の発生原因と物および言葉による契約

7286 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

債務の発生原因(契約、不法行為、その他)の分類に始まり、契約による債務の4種のうち「物による債務」(消費貸借、使用貸借、寄託、質権)の詳細、および「言葉による債務」(約定)の要件と無効事由(不可能物、行為無能力、聾唖など)を説明している。

[GAIUS libro secundo aureorum. ] §44.7.1.prObligationes aut ex contractu nascuntur aut ex maleficio aut proprio quodam iure ex uariis causarum figuris.
債務は、契約から生じるか、不法行為から生じるか、あるいは様々な原因の形態に基づく特定の固有の法から生じる。
§44.7.1.1Obligationes ex contractu aut re contrahuntur aut uerbis aut consensu.
契約による債務は、物によって、言葉によって、あるいは合意によって結ばれる。
§44.7.1.2Re contrahitur obligatio mutui datione.
物によって、消費貸借の給付によって債務が結ばれる。
mutui autem datio consistit in his rebus, quae pondere numero mensuraue constant, ueluti uino oleo frumento pecunia numerata, quas res in hoc damus, ut fiant accipientis, postea alias recepturi eiusdem generis et qualitatis.
しかし、消費貸借の給付は、重量、個数、あるいは尺度によって定まる物、例えばワイン、油、穀物、現金のなかに成り立ち、これらの物を、我々は受け取る者の所有物となるようにという目的で与え、後で同じ種類および品質の他の物を受け取る意図を持っている。
§44.7.1.3Is quoque, cui rem aliquam commodamus, re nobis obligatur, sed is de ea ipsa re quam acceperit restituenda tenetur.
我々がある物を貸し与える相手もまた、物によって我々に対して義務を負うが、彼は受け取ったその物自体を返還することについて責任を負う。
§44.7.1.4Et ille quidem qui mutuum accepit, si quolibet casu quod accepit amiserit, nihilo minus obligatus permanet: is uero qui utendum accepit, si maiore casu, cui humana infirmitas resistere non potest, ueluti incendio ruina naufragio, rem quam accepit amiserit, securus est.
そして、消費貸借を受け取った者は、いかなる偶然の出来事によって受け取った物を失ったとしても、それにもかかわらず義務を負い続ける。 しかし、使用するために受け取った者は、人間の弱さでは抵抗できないより重大な偶然の出来事、例えば火災、倒壊、難破によって、受け取った物を失った場合には、責任を免れる。
alias tamen exactissimam diligentiam custodiendae rei praestare compellitur, nec sufficit ei eandem diligentiam adhibere, quam suis rebus adhibet, si alius diligentior custodire poterit.
しかしそれ以外の場合には、彼はその物を保管することについて極めて厳格な注意を払うよう義務づけられており、もし他のより注意深い者が保管できたであろう場合には、彼が自分の物に対して払っているのと同じ注意を払うだけでは十分ではない。
sed et in maioribus casibus, si culpa eius interueniat, tenetur, ueluti si quasi amicos ad cenam inuitaturus argentum, quod in eam rem utendum acceperit, peregre proficiscens secum portare uoluerit et id aut naufragio aut praedonum hostiumue incursu amiserit.
しかし、より重大な偶然の出来事においてさえ、もし彼の過失が介在するならば、彼は責任を負う。 例えば、友人たちを夕食に招待しようとして、その目的で使用するために受け取った銀器を、海外旅行に出かける際に自分と一緒に持って行こうと望み、それを難破あるいは強盗や敵の襲撃によって失った場合がこれに当たる。
§44.7.1.5Is quoque, apud quem rem aliquam deponimus, re nobis tenetur: qui et ipse de ea re quam acceperit restituenda tenetur.
我々がある物を預ける相手もまた、物によって我々に対して責任を負う。 彼自身も、受け取ったその物を返還することについて責任を負う。
sed is etiamsi neglegenter rem custoditam amiserit, securus est: quia enim non sua gratia accipit, sed eius a quo accipit, in eo solo tenetur, si quid dolo perierit: neglegentiae uero nomine ideo non tenetur, quia qui neglegenti amico rem custodiendam committit, de se queri debet.
しかし、彼はたとえ不注意に保管していた物を失ったとしても、責任を免れる。 なぜなら、彼は自分自身のためではなく、それを受け取った相手のために受け取るのであり、故意によって何かが失われた場合にのみ責任を負うからである。 過失の名において責任を負わないのは、不注意な友人に物を保管するために委ねる者は、自分自身に対して不満を言うべきだからである。
magnam tamen neglegentiam placuit in doli crimine cadere.
しかし、重大な過失は故意の罪に該当するとみなすことが合意されている。
§44.7.1.6Creditor quoque, qui pignus accepit, re tenetur: qui et ipse de ea ipsa re quam accepit restituenda tenetur.
質権を受け取った債権者もまた、物によって責任を負う。 彼自身も、受け取ったその物自体を返還することについて責任を負う。
§44.7.1.7Uerbis obligatio contrahitur ex interrogatione et responsu, cum quid dari fieriue nobis stipulemur.
言葉による債務は、我々のために何かが与えられるか、あるいは行われることを我々が約定するときの、問いと答えから結ばれる。
§44.7.1.8Sed aut proprio nomine quisque obligatur aut alieno: qui autem alieno nomine obligatur, fideiussor uocatur.
しかし、各人は自己の名義においてか、あるいは他人の名義において義務を負う。 他人の名義において義務を負う者は、保証人と呼ばれる。
et plerumque ab eo, quem proprio nomine obligamus, alios accipimus, qui eadem obligatione teneantur, dum curamus, ut quod in obligationem deduximus, tutius nobis debeatur.
そして我々は、自己の名義において義務を負わせる者から、同じ債務によって拘束される他の人々を受け取ることが多い。 これは、我々が債務の中に導き入れたものが、より安全に我々に対して債務として負われるように配慮するからである。
§44.7.1.9Si id, quod dari stipulemur, tale sit, ut dari non possit, palam est naturali ratione inutilem esse stipulationem, ueluti si de homine libero uel iam mortuo uel aedibus deustis facta sit stipulatio inter eos, qui ignorauerint eum hominem liberum esse uel mortuum esse uel aedes deustas esse.
もし我々が与えられることを約定するものが、与えられ得ないようなものであるならば、自然の理によってその約定が無効であることは明白である。 例えば、自由人、あるいはすでに死亡した者、あるいは焼失した家屋について、その人が自由人であること、あるいは死亡していること、あるいは家屋が焼失していることを知らなかった者たちの間で約定がなされた場合がこれに当たる。
idem iuris est, si quis locum sacrum aut religiosum dari sibi stipulatus fuerit.
もし誰かが聖なる場所や宗教的な場所が自分に与えられることを約定した場合も、同じ法が適用される。
§44.7.1.10Nec minus inutilis est stipulatio, si quis rem suam ignorans suam esse stipulatus fuerit.
また、もし誰かが自分の物であることを知らずに、自分の物が与えられることを約定した場合も、約定は同様に無効である。
§44.7.1.11Item sub impossibili condicione factam stipulationem constat inutilem esse.
同様に、不可能な条件のもとでなされた約定が無効であることは、確立された法理である。
§44.7.1.12Furiosum, siue stipulatur siue promittat, nihil agere natura manifestum est.
精神障害者は、約定するにせよ、約束するにせよ、何も有効に行うことができないのは、本性上明白である。
§44.7.1.13Huic proximus est, qui eius aetatis est, ut nondum intellegat, quid agatur: sed quod ad hunc benignius acceptum est: nam qui loqui potest, creditur et stipulari et promittere recte posse.
この者に最も近いのは、何が行われているかをまだ理解できない年齢の者である。 しかし、この者に関しては、より寛大な解釈が受け入れられている。 なぜなら、話すことができる者は、正しく約定することも約束することもできると信じられているからである。
§44.7.1.14Mutum nihil pertinere ad obligationem uerborum natura manifestum est.
口のきけない者が、言葉による債務に全く関与し得ないのは、本性上明白である。
§44.7.1.15Sed et de surdo idem dicitur, quia, etiamsi loqui possit, siue promittit, uerba stipulantis exaudire debet, siue stipuletur, debet exaudire uerba promittentis.
しかし、耳の聞こえない者についても同じことが言われる。 なぜなら、たとえ話すことができたとしても、約束する場合には約定する者の言葉を聞き取らねばならず、約定する場合には約束する者の言葉を聞き取らねばならないからである。
unde apparet non de eo nos loqui, qui tardius exaudit, sed qui omnino non exaudit.
したがって、我々が問題にしているのは、聞き取りが遅い者ではなく、全く聞き取れない者であることが明らかである。

語釈・文法注

  1. §44.7.1.prproprio quodam iure ex uariis causarum figuris — 債務の第三の発生原因を示すガイウス固有の表現。手段の奪格 `proprio quodam iure` が動詞 `nascuntur` に係り、`ex uariis causarum figuris`(様々な原因の形態から)が起源を示す。契約とも不法行為とも異なるその他多様な原因を一つのカテゴリーとして整理するための過渡的な法理的表現である。
  2. §44.7.1.2alias recepturi eiusdem generis et qualitatis — `recepturi` は未来能動分詞の男性複数主格で、主節の動詞 `damus` の主語(第一人称複数「我々」)に一致する。目的または意図(「後で〜を受け取る意図を持って」)を表す。
  3. §44.7.1.4exactissimam diligentiam custodiendae rei — `custodiendae rei` は動形容詞(ジェルンディーヴ)の属格で、女性単数名詞 `rei` に一致する。全体として、名詞 `diligentiam` を修飾する目的格的属格として機能している(「物を保管することに対する極めて厳格な注意」)。
  4. §44.7.1.5magnam tamen neglegentiam placuit in doli crimine cadere — 非人称動詞 `placuit`(〜と決定された、〜という法理が認められている)の主語として、対格不定詞句 `magnam ... cadere`(重大な過失が故意の罪に該当すること)をとる構文である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §44.7.1.pr-44.7.1.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:44.7.1.pr-44.7.1.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。