Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §44.4.5.pr-44.4.5.6

条件付遺贈や建築費用における悪意の抗弁の適用と永久性

7268 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パウルスは、条件付遺贈、ファルキディウス法の適用、贈与された土地での建築と費用の償還、代理人や事務管理者の行為に伴う抗弁、および委託や持参金に関する事案における悪意の抗弁の適用範囲を整理し、悪意の抗弁が訴えとは異なり永久に提出可能である実務上の根拠を説明する。

[PAULUS libro septuagensimo primo ad edictum. ] §44.4.5.prPure mihi debes decem: ea tibi sub condicione legaui.
あなたは私に無条件で10を負っている。 私はそれをあなたに条件付きで遺贈した。
interim heres si petat, doli exceptione non est summouendus, cum possit etiam deficere condicio: itaque legatorum stipulationem interponere debebit.
その間に相続人が請求する場合、悪意の抗弁によって退けられるべきではない。 条件が成就しないこともあり得るからである。 したがって、相続人は遺贈についての問答契約を挟まなければならない。
sed si non caueat heres, doli exceptione summouebitur: expedit enim legatario retinere summam, quam mitti in possessionem rerum hereditariarum.
しかし、もし相続人が保証しないならば、悪意の抗弁によって退けられる。 受遺者にとっては、相続財産の占有への移入を許されることよりも、その金額を留保することの方が有益だからである。
§44.4.5.1Si cui legata sit uia et is lege Falcidia locum habente totam eam uindicet non oblata aestimatione quartae partis, summoueri eum doli exceptione Marcellus ait, quoniam suo commodo heres consulit.
もし誰かに道が遺贈され、ファルキディウス法が適用される状況において、その者が4分の1の評価額を提供することなくその全体の返還請求をするならば、彼は悪意の抗弁によって退けられるとマルケルスは言う。 相続人は自己の利益を顧みるからである。
§44.4.5.2Si donaui alicui rem nec tradidero, et ille cui donaui non tradita possessione in eo loco aedificauerit me sciente, et cum aedificauerit, nanctus sim ego possessionem, et petat a me rem donatam, et ego excipiam, quod supra legitimum modum facta est: an de dolo replicandum est? dolo enim feci, qui passus sum eum aedificare et non reddo impensas.
もし私が誰かに物を贈与したが引き渡しておらず、贈与を受けた者が、占有を引き渡されていないにもかかわらず、私の知る中でその場所に建築し、彼が建築した後に私が占有を獲得し、彼が私にその贈与された物を請求し、私がその贈与が法的な限度を超えてなされたという抗弁を提出する場合、悪意についての再答弁がなされるべきか。 なぜなら、私は彼が建築するのを許しながら費用を償還しないという点で、悪意をもって行動したからである。
§44.4.5.3Actoris, qui exigendis pecuniis praepositus est, etiam posterior dolus domino nocet.
金銭を徴収するために任命された代理人の、その後の悪意も、本人に不利益を及ぼす。
§44.4.5.4Si seruus ueniit ab eo, cui hoc dominus permisit, et redhibitus sit domino: agenti uenditori de pretio exceptio opponitur redhibitionis, licet iam is qui uendidit domino pretium soluerit (etiam mercis non traditae exceptione summouetur et qui pecuniam domino iam soluit) et ideo is qui uendidit agit adversus dominum.
もし奴隷が、主人からこれを許された者によって売却され、主人に対して返還された場合、代金を求めて訴えを提起する売主に対して、返還の抗弁が対抗される。 たとえ売却した者がすでに主人に代金を支払っていたとしてもである(商品が引き渡されていないという抗弁によっても、すでに主人に金を支払った者が退けられる)。 したがって、売却した者は主人に対して訴えを提起する。
eandem causam esse Pedius ait eius, qui negotium nostrum gerens uendidit.
ペディウスは、我々の事務を管理して売却した者の状況も同じであると言う。
§44.4.5.5Si eum, qui uolebat mihi donare supra legitimum modum, delegauero creditori meo, non poterit adversus petentem uti exceptione, quoniam creditor suum petit.
もし、法的限度を超えて私に贈与することを望んでいた者を、私の債権者に委託した場合、その者は請求者に対して抗弁を用いることはできない。 債権者は自己のものを求めているからである。
in eadem causa est maritus: nec hic enim debet exceptione summoueri, qui suo nomine agit.
夫も同じ状況にある。 なぜなら、彼自身の名前で訴えを提起する夫も、抗弁によって退けられるべきではないからである。
numquid ergo nec de dolo mulieris excipiendum sit adversus maritum, qui dotem petit, non ducturus uxorem, nisi dotem accepisset? nisi iam diuertit.
それならば、持参金を請求する夫に対し、彼が持参金を受け取らなければ妻を娶らなかったであろう場合には、妻の悪意についての抗弁を対抗すべきではないのか。 ただし、すでに離婚している場合は別である。
itaque condictione tenetur debitor qui delegauit uel mulier, ut uel liberet debitorem uel, si soluit, ut pecunia ei reddatur.
したがって、委託した債務者または妻は、債務者を免責するか、あるいは支払ってしまった場合には金銭が彼に返還されるよう、不当利得返還訴訟に服する。
§44.4.5.6Non sicut de dolo actio certo tempore finitur, ita etiam exceptio eodem tempore danda est: nam haec perpetuo competit, cum actor quidem in sua potestate habeat, quando utatur suo iure, is autem cum quo agitur non habeat potestatem, quando conueniatur.
悪意の訴えが一定の期間で終了するのと同様に、抗弁も同じ期間において与えられるべきだということにはならない。 なぜなら、抗弁は永久に認められるからである。 原告は自己の権利をいつ行使するかを自分の支配下に持っているのに対し、被告はいつ訴えられるかについての支配権を持たないからである。

語釈・文法注

  1. 44.4.5.printerim heres si petat — interim(その間に)は、条件付き遺贈において、当該条件の成否が未定である状態を指す。この期間中、相続人は原則として債務の支払いを請求できるが、将来条件が成就したときに備えて受遺者が保証(stipulatio legatorum)を得られるよう配慮される。相続人がこの保証を提供しない場合に限り、悪意の抗弁によって請求が退けられる。
  2. 44.4.5.2an de dolo replicandum est? — 受贈者が占有移転前に土地に建築した後に、贈与者が占有を回復して土地の返還請求を受けた場面。贈与者がLex Cincia(贈与制限法)に基づき制限超過の抗弁を提出したのに対し、受贈者が「贈与者が建築を黙認しながら費用を償還しない行為」を悪意として再答弁(replicatio doli)で対抗できるかが問われ、肯定的に解決されている。
  3. 44.4.5.4agenti uenditori de pretio exceptio opponitur redhibitionis — 代理人が主人から許可を得て奴隷を売却したが、瑕疵によりその奴隷が主人に返還(redhibitio)された場合、売主(代理人)が買主に対して代金を請求しても、買主は返還の抗弁を対抗できる。売主がすでに代金を主人に引き渡して(soluerit)いても買主は保護され、売主は主人に対する内部関係の訴えによって求償すべきとされる。
  4. 44.4.5.6nam haec perpetuo competit — 悪意の訴え(actio de dolo)には出訴期限(通常1年、のちに4年)があるのに対し、悪意の抗弁(exceptio doli)は永久に認められる(perpetuo competit)とする衡平上の基本原則。原告は自ら訴えを提起する時期を支配できるが、被告はいつ訴訟を起こされるか制御できないため、防御手段である抗弁に時間制限は設けられない。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §44.4.5.pr-44.4.5.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:44.4.5.pr-44.4.5.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。