[ULPIANUS libro septuagensimo sexto ad edictum. ] §44.4.4.11Si quis ex uncia heres sit scriptus, ex qua ducenta consequi potuit, deinde propter hoc legatum, in quo centum erant, praetulit, ne molestiis hereditariis implicaretur: an, si legatum petat, exceptione doli mali summoueatur? et ait Iulianus non esse eum summouendum.
もし誰かが12分の1の相続人に指定され、そこから200を得ることができたのに、その後、相続の煩わしさに巻き込まれないよう、100の価値があるこの遺贈のほうを優先させ、その遺贈を請求した場合、悪意の抗弁によって退けられるか。 そしてユリアヌスは、彼は退けられるべきではない、と言っている。
quod si a substituto pretium accepit uel quod pretii loco haberi posset, ne adeat hereditatem, petens legatum dolo, inquit, facere intellegetur ac per hoc doli exceptione repelletur.
しかし、もし彼が相続を引き受けないために、代位相続人から対価、あるいは対価とみなされ得るものを受け取っており、そのうえで遺贈を請求するのであれば、悪意をもって行っていると理解される、とユリアヌスは言い、それゆえに悪意の抗弁によって退けられる、と言う。
§44.4.4.12Quaesitum est, si, cum fundi usum fructum haberem, eum fundum uolente me uendideris, an uindicanti mihi usum fructum exceptio sit obicienda.
もし私が土地の用益権を有しているときに、あなたが私の同意のもとでその土地を売却し、その後、私が用益権を返還請求する場合、抗弁が対抗されるべきかが問われた。
et hoc iure utimur, ut exceptio doli noceat.
And我々はこの法を採用している、すなわち悪意の抗弁が原告に不利益を及ぼすということを。
§44.4.4.13Marcellus ait aduersus doli exceptionem non dari replicationem doli.
マルケルスは、悪意の抗弁に対しては悪意の再抗弁は与えられない、と言っている。
Labeo quoque in eadem opinione est: ait enim iniquum esse communem malitiam petitori quidem praemio esse, ei uero, cum quo ageretur, poenae esse, cum longe aequum sit ex eo, quod perfide gestum est, actorem nihil consequi.
ラベオも同様の意見である。 なぜなら、共通の悪意が、請求者にとっては利益となり、他方、訴えを起こされた者にとっては罰となるのは不当であり、不信をもって行われた行為から原告が何も得られないことのほうがはるかに公平だからである、とラベオは言っている。
§44.4.4.14Contra senatus consulti quoque Macedoniani exceptionem de dolo dandam replicationem ambigendum non esse eamque nocere debere etiam constitutionibus et sententiis auctorum cauetur.
これに対し、マケドニア元老院議決の抗弁に対抗して、悪意による再抗弁が与えられるべきであることは疑いなく、またそれが不利益を及ぼすべきであることは、勅法および権威者たちの見解によっても規定されている。
§44.4.4.15Labeo et si ex stipulatu actio competat propter doli clausulam, tamen nocere doli exceptionem ait, si aduersus ea, inquit, factum erit: posse enim petitorem, antequam stipulatio committatur, nihil dolo malo fecisse et tunc facere cum petat: propter quod exceptionem esse necessariam.
ラベオは、たとえ悪意条項のために問答契約に基づく訴えが認められる場合であっても、もしその条項に反して行為がなされたのであれば、やはり悪意の抗弁が不利益を及ぼす、と言っている。 なぜなら、請求者は、問答契約の条件が満たされる前には何ら悪意で行わなかったとしても、請求をするまさにその時に悪意で行うことがあり得るからであり、そのために抗弁が必要だからである、とラベオは言う。
§44.4.4.16Aduersus parentes patronosque neque doli exceptio neque alia quidem, quae patroni parentisue opinionem apud bonos mores suggillet, competere potest: in factum tamen erit excipiendum, ut, si forte pecunia non numerata dicatur, obiciatur exceptio pecuniae non numeratae.
親やパトローヌスに対しては、悪意の抗弁も、あるいは良俗においてパトローヌスや親の評判を傷つけるような他のいかなる抗弁も、認められることはあり得ない。 しかし、事実に基づく抗弁が対抗されるべきであり、例えば、もし金銭が支払われなかったと主張される場合には、不払金の抗弁が対抗される。
nihil autem interest, utrum patronus ex suo contractu an uero ex alieno conueniatur: semper enim reuerentia ei exhibenda est tam uiuo quam defuncto.
ところで、パトローヌスが自分自身の契約に基づいて訴えられているか、それとも他人の契約に基づいて訴えられているかは、何ら違いをもたらさない。 なぜなら、生存中であれ死後であれ、パトローヌスに対しては常に敬意が示されなければならないからである。
si autem cum herede liberti patronus agat, puto excipere debere de dolo patroni heredem liberti.
しかし、もしパトローヌスが解放自由人の相続人に対して訴えを起こす場合、解放自由人の相続人はパトローヌスの悪意について抗弁すべきであると私は考える。
libertum autem de dolo patroni, etsi ab herede eius conueniatur, minime exceptionem obiecturum: namque conuenit tam uiuo quam mortuo patrono a liberto honorem exhiberi.
他方、解放自由人は、たとえパトローヌスの相続人から訴えられたとしても、パトローヌスの悪意についての抗弁を対抗することは決してない。 なぜなら、パトローヌスに対しては、生存中であれ死後であれ、解放自由人から敬意が示されるべきであることが合意されているからである。
in stipulatione plane doli clausula non erit detrahenda, quia ex doli clausula non de dolo actio intenditur, sed ex stipulatu.
もちろん、問答契約において悪意条項は削除されるべきではない。 なぜなら、悪意条項に基づいては、悪意の訴えが主張されるのではなく、問答契約に基づく訴えが主張されるからである。
§44.4.4.17In hac exceptione et de dolo serui uel alterius personae iuri nostro subiectae excipere possumus et de eorum dolo, quibus adquiritur.
この抗弁においては、我々の法に服している奴隷やその他の者の悪意についても、またそれらの者を通じて権利が獲得される者たちの悪意についても、我々は抗弁することができる。
sed de seruorum et filiorum dolo, si quidem ex peculiari eorum negotio actio intendatur, in infinitum exceptio obicienda est: si autem non ex peculiari causa, tum de eo dumtaxat excipi oportet, qui admissus sit in ipso negotio quod geritur, non etiam si postea aliquis dolus interuenisset: neque enim esse aequum serui dolum amplius domino nocere, quam in quo opera eius esset usus.
しかし、奴隷や子の悪意については、もし彼らの特有財産に関わる取引から訴えが起こされるのであれば、制限なく抗弁が対抗されるべきである。 しかし、もし特有財産に関わる原因からでないならば、その場合には、行われている取引そのものに関与した者の悪意についてのみ抗弁されるべきであり、その後に何らかの悪意が介在したとしても(抗弁されるべきではない)。 なぜなら、奴隷の悪意が、主人がその働きを利用した範囲を超えて、主人に不利益を及ぼすのは公平ではないからである。
§44.4.4.18Quaesitum est, an de procuratoris dolo, qui ad agendum tantum datus est, excipi possit.
訴訟を追行するためだけに任命された代理人の悪意について抗弁できるかが問われた。
et puto recte defendi, si quidem in rem suam procurator datus sit, etiam de praeterito eius dolo, hoc est si ante acceptum iudicium dolo quid fecerit, esse excipiendum, si uero non in rem suam, dolum praesentem in exceptionem conferendum.
そして私は次のように主張されるのが正しいと考える。 もし代理人が自己の利益のために任命されているのであれば、彼の過去の悪意、すなわち訴訟を引き受ける前に行われた悪意ある行為についても抗弁されるべきであり、他方、自己の利益のためでないならば、現在の悪意のみが抗弁に持ち込まれるべきである。
si autem is procurator sit, cui omnium rerum administratio concessa est, tunc de omni dolo eius excipi posse Neratius scribit.
しかし、もしその代理人がすべての事柄の管理を認められた代理人であるならば、その場合には彼のすべての悪意について抗弁できる、とネラティウスは書いている。
§44.4.4.19Mandaui Titio, ut a te stipularetur, deinde Titius Seio, et stipulatus a te Seius est et iudicium edidit: ait Labeo excipiendum esse tam de meo quam et Seii dolo.
私はティティウスに、あなたから約束を取り付けるよう委託し、その後ティティウスはセイウスに委託し、そしてセイウスはあなたから約束を取り付けて訴訟を提起した。 ラベオは、私自身の悪意についても、またセイウスの悪意についても抗弁されるべきだ、と言っている。