[ULPIANUS libro septuagensimo quinto ad edictum. ] §44.2.11.prSi mater filii impuberis defuncti ex senatus consulto bona uindicauerit idcirco, quia putabat rupto patris eius testamento neminem esse substitutum, uictaque fuerit, quia testamentum patris ruptum non erat, postea autem apertis pupillaribus tabulis apparuit non esse ei substitutum: si peteret rursus hereditatem, obstaturam exceptionem rei iudicatae Neratius ait.
[ウルピアヌス、告示注解第75巻] もし、未成年で亡くなった息子の母親が、元老院議決に基づき、その父親の遺言が無効になったために誰も予備相続人に指定されていないと考えて遺産の返還を請求し、父親の遺言が無効になっていなかったという理由で敗訴し、しかしその後に未成年者用遺言書が開封されて、彼に予備相続人がいないことが判明した場合、彼女が再び遺産を請求するとき、既判力の抗弁が妨げとなるであろう、とネラティウスは言う。
ego exceptionem obesse ei rei iudicatae non dubito: sed ex causa succurrendum erit ei, quae unam tantum causam egit rupti testamenti.
私は、既判力の抗弁が彼女の妨げとなることを疑わない。 しかし、遺言の無効という一つの原因のみを主張した彼女に対しては、特別の理由に基づいて救済が与えられるべきである。
§44.2.11.1Denique et Celsus scribit, si hominem petiero, quem ob eam rem meum esse existimaui, quod mihi traditus ab alio est, cum is ex hereditaria causa meus esset, rursus petenti mihi obstaturam exceptionem.
さらに、ケルススも次のように書いている。 もし私が、他者から引き渡されたという理由で自分が所有していると考えてある奴隷を請求したが、実際には相続を原因として私のものであった場合、再び請求する私に対して抗弁が妨げとなるであろう、と。
§44.2.11.2Si quis autem petat fundum suum esse eo, quod Titius eum sibi tradiderit, si postea alia ex causa petat causa adiecta, non debet submoueri exceptione.
しかし、もしある人が、ティティウスが自分にそれを引き渡したという理由で土地が自分のものだと請求し、その後に別の原因から、その原因を付け加えて請求する場合、抗弁によって退けられるべきではない。
§44.2.11.3Item Iulianus scribit: cum ego et tu heredes Titio exstitissemus, si tu partem fundi, quem totum hereditarium dicebas, a Sempronio petieris et uictus fueris, mox eandem partem a Sempronio emero, agenti tibi mecum familiae erciscundae exceptio obstabit, quia res iudicata sit inter te et uenditorem meum: nam et si ante eandem partem petissem et agerem familiae erciscundae, obstaret exceptio 'quod res iudicata sit inter me et te'.
同様にユリアヌスは書いている。 私とあなたがティティウスの共同相続人となったとき、あなたが、すべて相続財産であると主張していた土地の一部をセンプロニウスに請求して敗訴し、その後私がその同じ部分をセンプロニウスから購入した場合、あなたが私に対して遺産分割訴訟を提起するときに、抗弁が妨げとなる。 なぜなら、あなたと私の売主との間で判決が下されたからである。 なぜなら、もし私がそれ以前に同じ部分を請求した上で遺産分割訴訟を提起していたならば、「私とあなたの間で判決が下されたこと」という抗弁が妨げとなったであろうからである。
§44.2.11.4Eandem causam facit etiam origo petitionis.
請求の起源もまた同じ原因を作る。
ceterum si forte petiero fundum uel hominem, mox alia causa noua post petitionem mihi accesserit, quae mihi dominium tribuat, non me repellet ista exceptio, nisi forte intermissum dominium in medio tempore rediit quodam postliminio.
しかしながら、もし私が土地や奴隷を請求し、その後に請求の後に、私に所有権を付与するような別の新しい原因が生じた場合、その抗弁は私を退けないであろう。 ただし、中断された所有権が中間の期間に一種の復権によって戻ってきた場合は別である。
quid enim, si homo, quem petieram, ab hostibus fuerit captus, mox postliminio receptus? hic exceptione summouebor, quia eadem res esse intellegitur.
なぜなら、私が請求していた奴隷が敵に捕らえられ、その後復権によって取り戻されたとしたら、どうだろうか。 この場合、私は抗弁によって退けられるだろう。 なぜなら、同じ物であると解されるからである。
at si ex alia causa dominium fuerim nactus, non nocebit exceptio: et ideo si forte sub condicione res legata mihi fuerit, deinde medio tempore adquisito dominio petam, mox existente condicione legati rursus petam, putem exceptionem non obstare: alia enim causa fuit prioris dominii, haec noua nunc accessit.
しかし、もし別の原因によって所有権を得ていたのであれば、抗弁は害を及ぼさない。 それゆえ、もしある物が条件付きで私に遺贈され、その後中間の期間に所有権を取得したために請求し、その後に遺贈の条件が成就したために再び請求する場合、抗弁は妨げにならないと私は考える。 なぜなら、先の所有権の原因は別のものであり、今回の新しい原因が今や加わったからである。
§44.2.11.5Itaque adquisitum quidem postea dominium aliam causam facit.
したがって、後から取得された所有権は別の原因を作る。
mutata autem opinio petitoris non facit.
しかし、請求者の意見の変更は別の原因を作らない。
ut puta opinabatur ex causa hereditaria se dominium habere: mutauit opinionem et coepit putare ex causa donationis: haec res non parit petitionem nouam: nam qualecumque et undecumque dominium adquisitum habuit, uindicatione prima in iudicium deduxit.
例えば、彼は相続の原因から自分が所有権を有していると思っていたが、意見を変え、贈与の原因からだと思うようになったとする。 このことは新たな請求を生まない。 なぜなら、彼がいかなる、またどこからの所有権を取得して持っていたにせよ、彼は最初の返還請求においてそれを審判に付したからである。
§44.2.11.6Si quis iter petierit, deinde actum petat, puto fortius defendendum aliud uideri tunc petitum, aliud nunc, atque ideo exceptionem rei iudicatae cessare.
もしある人が通行権を請求し、その後に牛馬通行権を請求する場合、その時に請求されたものと今請求されているものは別であると主張されるべきであり、したがって既判力の抗弁は適用されないと私は考える。
§44.2.11.7Hoc iure utimur, ut ex parte actoris in exceptione rei iudicatae hae personae continerentur, quae rem in iudicium deducunt: inter hos erunt procurator, cui mandatum est, tutor, curator furiosi uel pupilli, actor municipum: ex persona autem rei etiam defensor numerabitur, quia aduersus defensorem qui agit, litem in iudicium deducit.
私たちは次のような法を適用している。 すなわち、原告の側においては、既判力の抗弁において、事件を審判に付す以下の人々が含まれる。 彼らの中には、委任を受けた代理人、後見人、狂気者もしくは未成年者の財産管理人、自治市の代理人が含まれる。 他方、被告の側からは、防衛人も数えられる。 なぜなら、防衛人に対して訴訟を提起する者は、訴訟を審判に付すからである。
§44.2.11.8Si quis hominem a filio familias petierit, deinde eundem a patre petat, locum habet haec exceptio.
もしある人が家子から奴隷を請求し、その後に同じ奴隷をその父親から請求する場合、この抗弁が適用される。
§44.2.11.9Si egero cum uicino aquae pluuiae arcendae, deinde alteruter nostrum praedium uendiderit et emptor agat uel cum eo agatur, haec exceptio nocet, sed de eo opere, quod iam erat factum, cum iudicium acciperetur.
もし私が隣人に対して雨水排除訴訟を提起し、その後私たちのどちらかが土地を売却し、買主が訴訟を提起するか、または買主に対して訴訟が提起される場合、この抗弁は害を及ぼすが、それは訴訟が引き受けられたときにすでに完成していた工作物についてのみである。
§44.2.11.10Item si rem, quam a te petierat, Titius pignori Seio dederit, deinde Seius pigneraticia aduersus te utatur, distinguendum erit, quando pignori dedit Titius: et si quidem antequam peteret, non oportet ei nocere exceptionem: nam et ille petere debuit et ego saluam habere debeo pigneraticiam actionem.
同様に、もしティティウスがあなたから請求した物をセイウスに質入れし、その後にセイウスがあなたに対して質権訴訟を用いる場合、ティティウスがいつ質入れしたかを区別しなければならない。 もし彼が請求する前であったならば、抗弁が彼を害するべきではない。 なぜなら、彼も請求する義務があったし、私も質権訴訟を無傷で保持すべきであるからである。
sed si posteaquam petit, pignori dedit, magis est, ut noceat exceptio rei iudicatae.
しかし、彼が請求した後に質入れしたのであれば、既判力の抗弁が害を及ぼすとするのがより妥当である。