Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §43.5.1.pr-43.5.1.11

遺言書等の提示に関する差止命令の対象と適用

7041 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

遺言書の提示に関する差止命令の規定について、遺言の有効性や不完全性、遺言補足書などの対象範囲、作成者の身分関係による適用の有無を解説している。

[ULPIANUS libro sexagensimo octauo ad edictum. ]
[ウルピアーヌス、告示注解第68巻] 法務官は言う。
§43.5.1.prPraetor ait: 'Quas tabulas Lucius Titius ad causam testamenti sui pertinentes reliquisse dicetur, si hae penes te sunt aut dolo malo tuo factum est, ut desinerent esse, ita eas illi exhibeas.
「ルキウス・ティティウスがその遺言の件に関連して残したと言われる遺言書について、もしこれが汝の手元にあるか、あるいは汝の悪意によって手元にあることをやめたならば、これらを相手方に提示せよ。
item si libellus aliudue quid relictum esse dicetur, decreto comprehendam'.
同様に、小冊子その他のものが残されたと言われる場合、私は決定に含めるつもりである。
§43.5.1.1Si quis forte confiteatur penes se esse testamentum, iubendus est exhibere, et tempus ei dandum est, ut exhibeat, si non potest in praesentiarum exhibere.
」もし誰かがたまたま遺言書が自分の手元にあることを認めるならば、提示することが命じられるべきであり、また、もし彼がただちに提示することができないならば、提示するために彼に時間が与えられるべきである。
sed si neget se exhibere posse uel oportere, interdictum hoc competit.
しかし、もし彼が提示することが可能であること、あるいは提示すべきであることを否定するならば、この差止命令が適用される。
§43.5.1.2Hoc interdictum pertinet non tantum ad testamenti tabulas, uerum ad omnia, quae ad causam testamenti pertinent: ut puta et ad codicillos pertinet.
この差止命令は、遺言書だけでなく、遺言の件に関連するすべてのものに及ぶ。 例えば、遺言補足書にも及ぶ。
§43.5.1.3Siue autem ualet testamentum siue non, uel quod ab initio inutiliter factum est, siue ruptum sit uel in quo alio uitio, sed etiam si falsum esse dicatur uel ab eo factum qui testamenti factionem non habuerit: dicendum est interdictum ualere.
ところで、遺言が有効であるか、あるいは無効である(最初から無効に作成されたことによる場合など)か、あるいは破棄されたか、もしくは他の何らかの瑕疵があるか、さらには、偽造であると言われるか、遺言作成権をもたない者によって作成されたとしても、差止命令は有効であると言わねばならない。
§43.5.1.4Siue supremae tabulae sint siue non sint, sed priores, dicendum interdictum hoc locum habere.
最後の遺言書であろうと、そうでなく、より前の古いものであろうと、この差止命令が適用されると言わねばならない。
§43.5.1.5Itaque dicendum est ad omnem omnino scripturam testamenti, siue perfectam siue imperfectam, interdictum hoc pertinere.
したがって、遺言に関するあらゆる文書に、それが完成していようと未完成であろうと、この差止命令が及ぶと言わねばならない。
§43.5.1.6Proinde et si plures tabulae sint testamenti, quia saepius fecerat, dicendum est interdicto locum fore: est enim quod ad causam testamenti pertineat, quidquid quoquo tempore factum exhiberi debeat.
したがってまた、彼が何度も遺言を作成したために遺言書が複数ある場合にも、差止命令が適用されると言うべきである。 というのも、いつ作成された提示されるべきものであれ、すべては遺言の件に関連するものだからである。
§43.5.1.7Sed et si de statu disceptetur, si testator filius familias uel seruus hoc fecisse dicatur, et hoc exhibebitur.
しかしまた、身分について争いがあり、遺言者が家子または奴隷としてこれを作成したと言われる場合にも、これも提示されるであろう。
§43.5.1.8Item si filius familias fecerit testamentum, qui de castrensi peculio testabatur, habet locum interdictum.
同様に、兵役特有財産について遺言をした家子が遺言を作成した場合にも、差止命令が適用される。
§43.5.1.9Idem est et si is, qui testamentum fecit, apud hostes decessit.
遺言を作成した者が敵地で死亡した場合も同様である。
§43.5.1.10Hoc interdictum ad uiui tabulas non pertinet, quia uerba praetoris 'reliquerit' fecerunt mentionem.
この差止命令は生存している者の遺言書には及ばない。 なぜなら、法務官の言葉が「残した」と言及しているからである。
§43.5.1.11Sed et si deletum sine dolo sit testamentum
しかしまた、遺言書が故意なしに消去された場合であっても……

語釈・文法注

  1. §43.5.1.prQuas tabulas Lucius Titius ad causam testamenti sui pertinentes reliquisse dicetur — 先行詞 `tabulas` が関係節内に引き込まれた構造(関係代名詞 `quas` の形容詞的用法)。主節の代名詞 `eas` がこの関係節全体を受けており、「ルキウス・ティティウスがその遺言の件に関連して残したと言われる遺言書について、……これらを」という形で対応する。
  2. §43.5.1.prdolo malo tuo factum est, ut desinerent esse — `factum est`(〜ということが生じた)の主語となる名詞節を `ut desinerent` が導く。ここでの `esse` は存在(存在しなくなる)あるいは前文の `penes te` を補って「汝の手元に(あることをやめる)」と解釈される。いずれにせよ、被告の悪意によって遺言書が手元から失われた状況を指す。
  3. §43.5.1.6est enim quod ad causam testamenti pertineat, quidquid quoquo tempore factum exhiberi debeat — `quidquid... debeat` が条件・譲歩的に機能する関係節(「いつ作成され提示されるべきものであれすべて」)であり、これが主節の `quod`(`est quod...` 「〜というものがある」)に同化・包含される構造をとる。全体として「いつ作成された提示されるべきものであっても、遺言の件に関連するものとなるからである」という意味。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §43.5.1.pr-43.5.1.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:43.5.1.pr-43.5.1.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。