Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §43.30.1.pr-43.30.1.5

家父権に基づく子の引渡禁止命令と抗弁事由

7180 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

家父権に基づく子の引き渡し禁止命令の適用について、前の禁止命令との違い、母親による留置や既判力に基づく抗弁の許容性、および家父権の濫用による円満な婚姻の破壊の制限を論じる。

[ULPIANUS libro septuagensimo primo ad edictum.
[ウルピアヌス、『告示注解』第71巻。
]
] 法務官は言う。
§43.30.1.prAit praetor: 'Qui quaeue in potestate Lucii Titii est, si is eaue apud te est doloue malo tuo factum est, quo minus apud te esset, ita eum eamue exhibeas'.
「ルキウス・ティティウスの権限下にある男または女について、もしその男または女があなたのもとにいるか、あるいはあなたのもとにいなくなるようあなたの悪意によって仕向けられたならば、その男または女をそのように引き渡せ」。
§43.30.1.1Hoc interdictum proponitur aduersus eum, quem quis exhibere desiderat eum, quem in potestate sua esse dicit.
この禁止命令は、自分が自己の権限下にあると主張する者を引き渡させることを、ある者が望む相手方に対して提示される。
et ex uerbis apparet ei, cuius in potestate est, hoc interdictum conpetere.
そして文言から明らかなように、この禁止命令は、その者がその権限下にある者に対して認められる。
§43.30.1.2In hoc interdicto praetor non admittit causam, cur apud eum sit is, qui exhiberi debet, quemadmodum in superiore interdicto, sed omnimodo restituendum putauit, si in potestate est.
この禁止命令においては、前の禁止命令におけるようには、引き渡されるべき者がなぜ彼のもとにいるのかという理由を法務官は認めず、もし権限下にあるならば、いかなる場合も返還されるべきと考えた。
§43.30.1.3Si uero mater sit, quae retinet, apud quam interdum magis quam apud patrem morari filium debere (ex iustissima scilicet causa) et diuus Pius decreuit et a Marco et a Seuero rescriptum est, aeque subueniendum ei erit per exceptionem.
しかし、もし抑留しているのが母親であって、彼女のもとに(もちろん極めて正当な理由に基づいて)父親のもとにおけるよりも時に留まることが子がなすべきことであると、神君ピウスも決定し、マルクスおよびセウェルスによっても勅答されているならば、同様に、抗弁によって彼女は救済されるべきである。
§43.30.1.4Pari modo si iudicatum fuerit non esse eum in potestate, etsi per iniuriam iudicatum sit, agenti hoc interdicto obicienda erit exceptio rei iudicatae, ne de hoc quaeratur, an sit in potestate, sed an sit iudicatum.
同様に、たとえ不当に判決されたとしても、もしその者が権限下にないと判決されたならば、この禁止命令をもって訴えを提起する者に対し、既判力の抗弁が対抗されるべきである。 それは、彼が権限下にあるか否かではなく、判決があったか否かが審理されるようにするためである。
§43.30.1.5Si quis filiam suam, quae mihi nupta sit, uelit abducere uel exhiberi sibi desideret, an aduersus interdictum exceptio danda sit, si forte pater concordans matrimonium, forte et liberis subnixum, uelit dissoluere? et certo iure utimur, ne bene concordantia matrimonia iure patriae potestatis turbentur.
もしだれかが、私に嫁いでいる自分の娘を連れ去ろうと望むか、あるいは自分に引き渡されることを望む場合、もし仮に父親が、和合している婚姻を、仮に子供たちによって支えられている婚姻を、解消しようと望むならば、禁止命令に対して抗弁が与えられるべきであろうか。 そして我々は確立された法に従っており、それは、円満に和合している婚姻が家父権の法によって妨げられないようにするためである。
quod tamen sic erit adhibendum, ut patri persuadeatur, ne acerbe patriam potestatem exerceat.
しかしこれは、父親が家父権を過酷に行使しないよう彼が説得されるように適用されるべきである。

語釈・文法注

  1. §43.30.1.prdoloue malo tuo factum est, quo minus apud te esset — factum est(〜がなされた)に続く quo minus 節は、結果または妨害の帰結を表す接続法節である。「あなたのもとにいなくなるようにあなたの悪意によって仕向けられた」という意味。
  2. §43.30.1.1aduersus eum, quem quis exhibere desiderat eum, quem — 構文上、aduersus eum(相手方に対して)を先行詞とする関係代名詞 quem があり、さらにその引渡し対象を説明する resumptive な eum が置かれ、これが quem in potestate... という二重の関係節構造を構成している。法文特有の冗長だが厳密な代名詞の指示関係を示す。
  3. §43.30.1.3apud quam... debere — apud quam の関係代名詞 quam は mater を先行詞とする。この apud quam... debere 全体が、主節の動詞 decreuit(決定した)および rescriptum est(勅答された)の目的語となる対格不定詞(A.C.I.)構文である。不定詞 debere の意味上の主語は対格の filium である。
  4. §43.30.1.4agenti hoc interdicto — agenti は現在分詞 agens(訴えを提起する者)の与格単数で、非人称受動構文 obicienda erit exceptio における「対抗される相手」を示す。一方、hoc interdicto は奪格で、agenti にかかる手段の奪格(「この禁止命令によって訴えを提起する」)である。これらを一続きの形容詞的一致句として誤読しないよう区別する必要がある。
  5. §43.30.1.5ut patri persuadeatur — 動詞 persuadere(説得する)は与格支配の自動詞であるため、受動態の構文では主語を伴う人称構造にならず、非人称受動態 persuadeatur(説得がなされる)となる。説得される対象である「父親」は、能動態の与格のまま patri として表現されている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §43.30.1.pr-43.30.1.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:43.30.1.pr-43.30.1.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。