Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §43.24.13.pr-43.24.13.7

用益権や共有地における暴力・隠密告示の適用

7140 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

用益権、共有関係、一時的な相続の未承認状態(不動相続財産)、小作農や代理人による行為において、「暴力・隠密告示」やアキリウス法が適用されるか、またどのような責任が生じるかについて複数の古典法学者の説を引用しながら整理している。

[ULPIANUS libro septuagensimo primo ad edictum. ] §43.24.13.prDenique si arbores in fundo, cuius usus fructus ad Titium pertinet, ab extraneo uel a proprietario succisae fuerint, Titius et lege Aquilia et interdicto quod ui aut clam cum utroque eorum recte experietur.
最後に、ティティウスに用益権が属する土地において、第三者または所有者によって樹木が切り倒された場合、ティティウスは彼らのいずれに対しても、アキリウス法および暴力・隠密告示の双方によって正当に訴えを提起することができる。
§43.24.13.1Labeo scribit, si filio prohibente opus factum sit, et te habere interdictum, ac si te prohibente opus factum est, et filium tuum nihilo minus.
ラベオーは書いている。 もし子が禁止しているのに工事がなされた場合、あなたも(まるであなたが禁止しているのに工事がなされたかのように)告示を得るし、あなたの(禁止していない)子もやはり同様に告示を得る。
§43.24.13.2Idem ait aduersus filium familias in re peculiari neminem clam uideri fecisse: namque, si scit eum filium familias esse, non uidetur eius celandi gratia fecisse, quem certus est nullam secum actionem habere.
同氏は、ペクリウム(特有財産)に関する事項において、家子に対しては誰も隠密に行為を行ったとはみなされないと言う。 なぜなら、もしその者が家子であることを知っているなら、自分に対して何の訴権も持たないことが確実である者を欺き隠す目的で行ったとはみなされないからである。
§43.24.13.3Si ex sociis communis fundi unus arbores succiderit, socius cum eo hoc interdicto experiri potest, cum ei competat, cuius interest.
共有地の共有者の一人が樹木を切り倒した場合、他方の共有者は彼に対してこの告示をもって訴えを提起することができる。 なぜなら、この告示は(その行為に)利益関係を有する者に認められるからである。
§43.24.13.4Unde apud Seruium amplius relatum est, si mihi concesseris, ut ex fundo tuo arbores caedam, deinde eas alius ui aut clam ceciderit, mihi hoc interdictum competere, quia ego sim cuius interest: quod facilius erit admittendum, si a te emi uel ex aliquo contractu hoc consecutus sim, ut mihi caedere liceat.
そのため、セルウィウスの記述にはさらに進んで次のように伝えられている。 もしあなたが私に、あなたの土地から樹木を伐採することを許し、その後、別の者がそれらを暴力または隠密に伐採した場合、私は利益関係を有する者であるため、私にこの告示が認められる、と。 そしてこのことは、私があなたから購入したか、あるいは何らかの契約に基づいて伐採の許可を得ていた場合には、より容易に認められるであろう。
§43.24.13.5Quaesitum est, si, cum praedium interim nullius esset, aliquid ui aut clam factum sit, an postea dominio ad aliquem deuoluto interdicto locus sit: ut puta hereditas iacebat, postea adiit hereditatem Titius, an ei interdictum competat? et est apud Uiuianum saepissime relatum heredi competere hoc interdictum eius, quod ante aditam hereditatem factum sit, nec referre Labeo ait, quod non scierit, qui heredes futuri essent: hoc enim posse quem causari etiam post aditam hereditatem.
土地が一時的に誰のものでもないときに、何らかの行為が暴力または隠密になされた場合、その後に所有権が誰かに帰属したときに告示を適用する余地があるか、という疑問が提起された。 例えば、相続が未承認の状態にあり、その後にティティウスが相続を承認した場合、彼にこの告示が認められるか、ということである。 そしてヴィヴィアヌスの記述には、相続の承認前になされた行為について、相続人にこの告示が認められると非常に頻繁に伝えられており、ラベオーは、将来誰が相続人になるかを(行為者が)知らなかったことは重要ではないと言う。 なぜなら、そのことは相続を承認した後であっても誰でも口実(言い訳)にできるからである。
ne illud quidem obstare Labeo ait, quod eo tempore nemo dominus fuerit: nam et sepulchri nemo dominus fuit et tamen, si quid in eo fiat, experiri possum quod ui aut clam.
ラベオーは、その時点で誰も所有者でなかったことすら障害にはならないと言う。 なぜなら、墓も誰も所有者ではないが、それでもそこに何かがなされた場合には、私は「暴力または隠密」の訴えを提起できるからである。
accedit his, quod hereditas dominae locum obtinet.
これに加えて、相続財産は女主人の地位を占めるという事情もある。
et recte dicetur heredi quoque competere et ceteris successoribus, siue ante, quam successerit, siue postea aliquid sit ui aut clam admissum.
したがって、相続人が相続する前であれ後であれ、何か暴力または隠密に引き起こされた場合には、相続人およびその他の相続承継人にも告示が認められると正当に言われるであろう。
§43.24.13.6Si colonus meus opus fecerit, si quidem me uolente uel ratum habente, perinde est atque si procurator meus fecisset, in quo placet, siue ex uoluntate mea fecerit, teneri me, siue ratum habuero, quod procurator fecit.
もし私の小作農が工事を行った場合、それが私の意志によるか、あるいは私が追認したものであるならば、それは私の代理人が行ったのと同様である。 代理人については、私の意志に基づいて行った場合であれ、代理人が行ったことを私が追認した場合であれ、私が責任を負うということが承認されている。
§43.24.13.7Iulianus ait: si colonus arborem, de qua controuersia erat, succiderat uel quid aliud opus fecerit, si quidem iussu domini id factum sit, ambo tenebuntur, non ut patientiam praestent, sed ut impensam quoque ad restituendum praebeant: si autem dominus non iusserit, colonus quidem tenebitur, ut patientiam et impensam praestet, dominus uero nihil amplius quam patientiam praestare cogendus erit.
ユリアーヌスは言う。 もし小作農が、紛争の対象となっていた樹木を切り倒したか、あるいは他の何らかの工事を行った場合、それが所有者の命令によってなされたものであるならば、双方が、単に回復措置を容認する義務を負うだけでなく、原状回復のための費用をも提供する義務を負う。 しかし、もし所有者が命令しなかったならば、小作農は容認および費用提供の義務を負うが、所有者は容認すること以上のことを強制されることはない。

語釈・文法注

  1. §43.24.13.1et te habere... et filium tuum — ラベオーの意見を伝える Labeo scribit に続く間接話法(対格不定詞構文)であり、te と filium tuum がそれぞれ不定詞 habere(後半は省略されている)の意味上の主語である。et ... et ... は「あなたも……かつ(あなたの子も)……」を意味する。
  2. §43.24.13.2neminem clam uideri fecisse — uideri は通常、主格の主語を伴う「人称的構文」をとるが、ここでは対格 neminem を伴う間接話法(対格不定詞構文)の中で用いられている。fecisse の意味上の主語が対格の neminem となる。
  3. §43.24.13.5nec referre Labeo ait, quod non scierit — referre は非人称動詞であり、quod 節(〜ということ)がその実質的な主語(名詞節)である。quod 節内の動詞 scierit が接続法になっているのは、行為者の主観的な認識状態を示すためである。
  4. §43.24.13.7non ut patientiam praestent, sed ut impensam quoque — 接続法を伴う ut 節は、前文の tenebuntur(義務を負う、拘束される)の内容や結果を説明する名詞的・目的的な節である。patientiam praestare は「(他者の行為を)忍受・容認する」こと、impensam praebere は「費用を提供する」ことを意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §43.24.13.pr-43.24.13.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:43.24.13.pr-43.24.13.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。