Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §43.21.3.pr-43.21.3.10

修復時の水路仕様変更と温水設備への準用

7122 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスは、水路修復の際の水路仕様の変更(土からコンクリートへの変更など)の可否や、温泉水路・温熱浴室設備における特禁令の準用、および新工事禁止通告との抵触関係を説明する。

[ULPIANUS libro septuagensimo ad edictum. ] §43.21.3.prSeruius autem scribit aliter duci aquam, quae ante per specus ducta est, si nunc per apertum ducatur: nam si operis aliquid faciat quis, quo magis aquam conseruet uel contineat, non impune prohiberi.
[ウルピアヌス執筆、告示註釈第七十巻] しかしセルウィウスは、以前に地下水路を通って引かれていた水を、もし今、開かれた水路を通して引くならば、別の方法で引かれることになると書いている。 なぜなら、もし誰かが水をより良く保存し、あるいは保持するための何らかの工事をするならば、その者が妨害されることは免責されないからである。
ego et in specu contra, si non maior utilitas uersetur aduersarii.
私(ウルピアヌス)は、相手方のより大きな便益が関わっていないのであれば、地下水路の場合にもこれと反対に考える。
§43.21.3.1Seruius et Labeo scribunt, si riuum, qui ab initio terrenus fuit, quia aquam non continebat, cementicium uelit facere, audiendum esse: sed et si eum riuum, qui structilis fuit, postea terrenum faciat aut partem riui, aeque non esse prohibendum.
セルウィウスとラベオは、当初は土の水路であったものを、水を保持しなかったという理由で、コンクリート製にすることを望む場合、その請求は認められるべきであると書いている。 しかしまた、もし石造りであった水路、または水路の一部を、後に土の水路にするとしても、同様に妨げられるべきではない。
mihi uidetur urguens et necessaria refectio esse admittenda.
私には、差し迫った、かつ必要な修復は認められるべきであると思われる。
§43.21.3.2Si quis nouum canalem uel fistulas in riuo uelit collocare, cum id numquam habuerit, utile ei hoc interdictum futurum Labeo ait.
もし誰かが水路の中に新しい導水渠または管を設置したいと望み、かつこれまでそれを一度も設置したことがなかった場合、この特禁令が彼にとって準用されるであろう、とラベオは言う。
nos et hic opinamur utilitatem eius qui ducit sine incommoditate eius cuius ager est spectandam.
私たちも、この場合において、水を引く者の便益が、その土地の所有者の不利益にならない限りにおいて、考慮されるべきであると考える。
§43.21.3.3Si aqua in unum lacum conducatur et inde per plures ductus ducatur, hoc interdictum utile erit uolenti reficere ipsum lacum.
もし水が一つの貯水池に集められ、そこから複数の水路を通って引かれる場合、この特禁令は、その貯水池自体を修復することを望む者に対して準用されるであろう。
§43.21.3.4Hoc interdictum ad omnes riuos pertinet, siue in publico siue in priuato sint constituti.
この特禁令は、公有地に設置されているか私有地に設置されているかを問わず、すべての水路に適用される。
§43.21.3.5Sed et si calidae aquae riuus sit, de hoc reficiendo competit interdictum.
しかしまた、もし温水の水路であっても、これを修復することについて特禁令が認められる。
§43.21.3.6Aristo et de cuniculo restituendo, per quem uapor trahitur, in balneariis uaporibus putat utilem actionem competere: et erit dicendum utile interdictum ex hac causa competere.
アリストは、浴場の温熱(蒸気)のために、それを通して蒸気を通す地下道(煙道)を復元することについても、準用訴権が認められると考える。 そして、この原因に基づいて、準用特禁令が認められるべきであると言うべきである。
§43.21.3.7Isdem autem personis et in easdem interdictum hoc datur, quibus et in quas et de aqua interdicta redduntur, quae supra sunt enumerata.
しかし、この特禁令は、上に列挙された水に関する特禁令が与えられる同一の人々に対して、また、それらが発せられる相手方となる同一の人々に対して与えられる。
§43.21.3.8Si quis riuum reficienti opus nouum nuntiat, belle dictum est posse contemni operis noui nuntiationem: cum enim praetor ei uim fieri uetet, absurdum est per operis noui nuntiationem eum impediri.
もし誰かが水路を修復している者に対して新工事の禁止を通告する場合、その新工事禁止の通告は無視されうると言われているのは素晴らしいことである。 なぜなら、政務官が彼に対して私力が行使されることを禁じている以上、新工事禁止の通告によって彼が妨げられることは不条理だからである。
plane per in rem actionem dicendum est posse: aduersus eum uindicari ius ei non esse dubium non est.
明らかに、対物訴権を通じては可能であると言うべきである。 彼に対して、彼に権利がないことを主張しうることに疑いはないからである。
§43.21.3.9De damno quoque infecto cauere eum debere minime dubitari oportet.
未発生の損害についても、彼が担保を提供すべきであることは、全く疑われるべきではない。
§43.21.3.10Si quis eum exportare uehere, quae refectioni necessaria sunt, prohibeat, hoc interdictum ei competere Ofilius putat, quod est uerum.
もし誰かが彼が修復に必要な資材を搬出・運搬することを妨げるなら、彼にこの特禁令が認められるとオフィリウスは考えており、これは真実である。

語釈・文法注

  1. §43.21.3.praliter duci aquam, quae ante per specus ducta est, si nunc per apertum ducatur — 動詞 `scribit` に続く対格不定詞(AcI)構文。`aliter duci` は「これまでとは異なる方法(態様)で引かれる(それゆえ勝手な変更として許されない)」という批判的なニュアンスを含んでいる。`si nunc per apertum ducatur` は接続法現在を用いた条件節であり、地下水路から開かれた水路への仕様変更を指す。
  2. §43.21.3.prnon impune prohiberi — 対格不定詞構文における不定詞。論理上の主語は、直前の `si quis... faciat` の `quis`(修復工事を行う者)である。したがって直訳は「その者が妨害されることは免責されない」、すなわち妨害者側が罰を免れない(=妨害することは許されない)という二重否定的な解釈になる。
  3. §43.21.3.prego et in specu contra — 極めて簡潔な省略表現であり、`ego [opinor] et in specu [reficiendo] contra [non esse prohibendum]`(私には、地下水路においても、これと反対に[=開かれた水路から地下水路へ変更することも]妨害されるべきではないと思われる)を意味する。セルウィウスが開かれた水路(apertum)への変更を「異なった方法」として退けたのに対し、ウルピアヌスは逆に、相手方に重大な不利益がない限りは、地下水路(specus)への変更であっても許容されるべきだという反対意見(contra)を表明している。
  4. §43.21.3.2utilitatem eius qui ducit sine incommoditate eius cuius ager est spectandam — 動形容詞(ゲルンディウムム)`spectandam [esse]` を用いた受動的義務(~が考慮されるべきである)の構文。水を引く者(eius qui ducit)の「便益(utilitatem)」と、土地の所有者(eius cuius ager est)の「不利益(incommoditate)」が対比されており、両者の利益衡量の原則を示している。
  5. §43.21.3.8aduersus eum uindicari ius ei non esse dubium non est — 二重否定 `dubium non est`(疑いない)に、対格不定詞(AcI)構文が続く。修復者(eum / ei)に対して、「彼に[修復・引水の]権利(ius)がないこと(non esse)」を、対物訴権を通じて主張(uindicari)しうることが疑いない、という意味になる。`ei` は与格で `ius non esse`(権利がないこと)にかかり、`eum` は `aduersus` の目的語である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §43.21.3.pr-43.21.3.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:43.21.3.pr-43.21.3.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。