Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §43.21.1.pr-43.21.1.10

引水路や堰の修復と清掃に関する禁止命令

7120 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

引水路、暗渠、堰などの修復と清掃に関する法務官の禁止命令(インテルディクトゥム)の提示、および適用要件や許容される改修の限界に関するウルピアヌスの注解。

[ULPIANUS libro septuagensimo ad edictum. ] §43.21.1.prPraetor ait: 'Riuos specus septa reficere purgare aquae ducendae causa quo minus liceat illi, dum ne aliter aquam ducat, quam uti priore aestate non ui non clam non precario a te duxit, uim fieri ueto'.
法務官は言う。 「彼が引水のために水路、暗渠、堰を修復し、掃除することを妨げるように(何者かが暴力を振るうことを)、私は禁じる。 ただし、彼が去年の夏にあなたから、暴力によらず、隠れてではなく、一時的借用によらずに引水したのと、異なる方法で引水しないことを条件とする。
§43.21.1.1Hoc interdictum utilissimum est: nam nisi permittatur alicui reficere, alia ratione usu incommodabitur.
」この禁止命令は極めて有用である。 なぜなら、誰かに修復が許されないならば、そうでなければ使用において不便を被るからである。
§43.21.1.2Ait ergo praetor 'riuum specus'.
それゆえ、法務官は「水路、暗渠」と言う。
riuus est locus per longitudinem depressus, quo aqua decurrat, cui nomen est από του ρειν.
水路(riuus)とは、水が流れ下るように長さ方向に低くされた場所であり、その名は「流れること(ἀπὸ τοῦ ῥεῖν)」に由来する。
§43.21.1.3Specus autem est locus, ex quo despicitur: inde spectacula sunt dicta.
他方、暗渠(specus)とは、そこから見下ろされる場所である。 そこから、観覧席(spectacula)という言葉が言われた。
§43.21.1.4Septa sunt, quae ad incile opponuntur aquae deriuandae compellendaeue ex flumine causa, siue ea lignea sunt siue lapidea siue qualibet alia materia sint, ad continendam transmittendamque aquam excogitata.
堰(septa)とは、川から水を引き込み、あるいは追い込むために、取水口(incile)に対向して設置されるものであり、それらが木製であれ石製であれ、あるいは他のいかなる素材であれ、水を堰き止め、送り出すために考案されたものである。
§43.21.1.5Incile est autem locus depressus ad latus fluminis, ex eo dictus, quod incidatur: inciditur enim uel lapis uel terra, unde primum aqua ex flumine agi possit.
また、取水口(incile)とは、川の側面に沿って低くされた場所であり、切り開かれる(inciditur)ことからその名がある。 実際、石や土が切り開かれ、そこから最初に川から水を引き出すことができるのである。
sed et fossae et putei hoc interdicto continentur.
しかし、溝(fossae)や井戸(putei)もこの禁止命令に含まれる。
§43.21.1.6Deinde ait praetor 'reficere purgare'.
次に法務官は「修復すること、掃除すること」と言う。
reficere est quod corruptum est in pristinum statum restaurare.
修復する(reficere)とは、損なわれたものを元の状態に復旧することである。
uerbo reficiendi tegere substruere sarcire aedificare, item aduehere adportareque ea, quae ad eandem rem opus essent, continentur.
「修復する」という言葉には、覆うこと、基礎を築くこと、修繕すること、建設すること、また同様に、その同じ目的のために必要とされるものを運び込み、持ってくることが含まれる。
§43.21.1.7Purgandi uerbum plerique quidem putant ad eum riuum pertinere, qui integer est: et palam est et ad eum pertinere, qui refectione indiget: plerumque enim ut refectione, et purgatione indiget.
「掃除する(purgare)」という言葉について、多くの者は損なわれていない水路に関係すると考えている。 しかし、それが修復を必要とする水路にも関係することは明らかである。 なぜなら、たいていの場合、修復を必要とするのと同様に、掃除をも必要とするからである。
'Aquae', inquit, 'ducendae causa'.
「引水のために」と法務官は言う。
merito hoc additur, ut ei demum permittatur et reficere et purgare riuum, qui aquae ducendae causa id fecit.
これが付け加えられるのは当然であり、それは、引水のためにそれを行った者に限って、水路を修復し掃除することが許されるようにするためである。
§43.21.1.8Hoc interdictum competit etiam ei, qui ius aquae ducendae non habet, si modo aut priore aestate aut eodem anno aquam duxerit, cum sufficiat non ui non clam non precario duxisse.
この禁止命令は、引水権を有しない者に対しても、ただ去年の夏あるいは同年中に引水していたのであれば適用される。 なぜなら、暴力によらず、隠れてではなく、一時的借用によらずに引水していたことで十分だからである。
§43.21.1.9Si quis terrenum riuum signinum, id est lapideum facere uelit, uideri eum non recte hoc interdicto uti: non enim reficit qui hoc facit: et ita Ofilio uidetur.
もし誰かが土の水路をシグニヌム型(石造り)にすることを望む場合、その者はこの禁止命令を正当に用いていないと見なされる。 なぜなら、これを行う者は「修復して」いるのではないからである。 そして、オフィリウスもそのように考えている。
§43.21.1.10Proinde et si per alium locum uelit ducere, impune prohibetur: sed et si eundem riuum deprimat uel adtollat aut dilatet uel extendat uel operiat apertum uel contra.
したがって、彼が別の場所を通して水を引きたいと望む場合も、罰せられることなく禁止される。 しかしまた、彼が同じ水路を深くし、あるいは高くし、広げ、引き延ばし、あるいは開いている水路を覆い、逆に覆われている水路を開く場合も同様である。
ego ceteros quidem impune prohiberi puto: at enim eum, qui operiat apertum uel contra, eum non puto prohibendum, nisi si quam maiorem utilitatem suam aduersarius ostendat.
私は、その他の者たちについては罰せられることなく禁止されると考えるが、しかし、開いているものを覆う者、あるいはその逆を行う者については、相手方が自らにとってより大きな利益を証明しない限り、禁止されるべきではないと考える。

語釈・文法注

  1. §43.21.1.prquo minus liceat illi ... uim fieri ueto — 禁止・妨害の動詞 `veto`(私は禁じる)に導かれる従属節。`quo minus`(〜することを妨げないように)は、`uim fieri ueto`(暴力を振るうことを禁じる)という主文とともに機能し、「彼に(修復や掃除が)許されることを妨げる形で暴力を振るうことを禁じる」という二重否定的な法的一般定式を形成する。
  2. §43.21.1.1usu — 名詞 `usus`(使用)の単数奪格。ここでは関係の奪格(使用において、使用に関して)または原因の奪格(使用できないことによって)として機能し、不便の生じる対象を表す。
  3. §43.21.1.10impune prohibetur — 「罰せられることなく阻止される」の意。`prohibetur` は受動態であり、「(水路の変更等を試みる者が、土地所有者等の対抗者によって)阻止される」ことを指す。副詞 `impune`(罰なしに)は、阻止した者がこの法務官の禁止命令(インテルディクトゥム)を根拠とするペナルティを課されないことを意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §43.21.1.pr-43.21.1.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:43.21.1.pr-43.21.1.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。