Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §43.16.1.17-43.16.1.32

家族による暴力的排除と占有保持の判断

7076 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスが「家族」の定義および「占有」の精神的・身体的保持について論じ、暴力によって占有を奪われた場合の救済手段(禁令の適用範囲、損害回復、動産に関する他の訴訟との関係)を解説する。

[ULPIANUS libro sexagensimo nono ad edictum. ] §43.16.1.17Familiae autem appellatio seruos continet: Sed quaeritur, quem numerum seruorum contineat, utrum plurium an uero et duum uel trium.
[ULPIANUS libro sexagensimo nono ad edictum.] また、「家族」という呼称は奴隷たちを含む。 しかし、どの人数の奴隷を含むのか、複数なのか、それとも二人または三人をも含むのかが問われる。
sed uerius est in hoc interdicto, etiamsi unus seruus ui deiecerit, familiam uideri deiecisse.
しかし、この禁令においては、たとえ一人の奴隷が力によって追い出した場合であっても、家族が追い出したと見なされると言う方がより正しい。
§43.16.1.18Familiae appellatione et eos, quos loco seruorum habemus, contineri oportere dicendum est.
「家族」という呼称には、我々が奴隷の地位に置いている者たちも含まれるべきであると言わなければならない。
§43.16.1.19Si quis tamen neget se seruum uel familiam defendere, cogendus est pati hoc interdictum, ad hoc scilicet, ut quod ad eum peruenit restituat.
しかし、もし誰かが自分が奴隷または家族を代表して訴訟を追行することを拒むなら、彼はこの禁令に服することを余儀なくされるべきである。 すなわち、彼のもとに至ったものを返還するために。
§43.16.1.20Si filius familias uel mercennarius ui deiecerit, utile interdictum competit.
もし家子が、あるいは雇い人が力によって追い出した場合、準用の禁令が認められる。
§43.16.1.21Si aduersus eum, qui in libertatem ex seruitute uel contra petitur, post inchoatum liberale iudicium utar interdicto et liber iudicatus fuerit et apparuerit ignorante eo a seruis eius ui me deiectum, in possessionem restituar.
もし、奴隷身分から自由身分へ、あるいはその逆を求めて訴訟を起こされている者に対して、自由身分に関する訴訟が開始された後に私が禁令を使用し、彼が自由人であると判決され、かつ、彼が知らない間に彼の奴隷たちによって私が力により追い出されたことが明らかになった場合、私は占有を回復されるべきである。
§43.16.1.22Quod seruus uel procurator uel colonus tenent, dominus uidetur possidere, et ideo his deiectis ipse deici de possessione uidetur, etiamsi ignoret eos deiectos, per quos possidebat.
奴隷や代理人や小作農が保持しているものを、主人が占有していると見なされる。 したがって、彼らが追い出された場合、主人自身が占有から追い出されたと見なされる。 たとえ、彼がそれを通して占有していた彼らが追い出されたことを知らなくてもである。
et si quis igitur alius, per quem possidebam, deiectus fuerit, mihi competere interdictum nemini dubium est.
それゆえ、もし私がそれを通して占有していた他の誰かが追い出された場合であっても、私に禁令が認められることは誰にとっても疑いがない。
§43.16.1.23Interdictum autem hoc nulli competit nisi ei, qui tunc cum deiceretur possidebat, nec alius deici uisus est quam qui possidet.
しかし、この禁令は、追い出された当時に占有していた者以外の誰にも認められず、占有している者以外の誰かが追い出されたとは見なされない。
§43.16.1.24Siue autem corpore siue animo possidens quis deiectus est, palam est eum ui deiectum uideri.
しかし、身体によってであれ、精神によってであれ、占有している者が追い出された場合、彼が力によって追い出されたと見なされることは明白である。
idcircoque si quis de agro suo uel de domo processisset nemine suorum relicto, mox reuertens prohibitus sit ingredi uel ipsum praedium, uel si quis eum in medio itinere detinuerit et ipse possederit, ui deiectus uidetur: ademisti enim ei possessionem, quam animo retinebat, etsi non corpore.
それゆえ、もし誰かが自分の農地や家から、身内の者を誰も残さずに出かけ、間もなく戻ってきたときに、その地所自体に入ることを阻まれた場合、あるいは、もし誰かが彼を途中で拘束し、自分がそれを占有した場合、彼は力によって追い出されたと見なされる。 なぜなら、あなたは彼から、彼が身体によってではなくとも、精神によって保持していた占有を奪ったからである。
§43.16.1.25Quod uolgo dicitur aestiuorum hibernorumque saltuum nos possessiones animo retinere, id exempli causa didici Proculum dicere: nam ex omnibus praediis, ex quibus non hac mente recedemus, ut omisisse possessionem uellemus, idem est.
夏の牧草地や冬の牧草地の占有を我々が精神によって保持するという世間一般に言われることは、プロクルスが例示のために述べていると私は学んだ。 なぜなら、占有を放棄したいという意図を持たずに我々が立ち去るすべての地所に関しても、同様であるからである。
§43.16.1.26Eum, qui neque animo neque corpore possidebat, ingredi autem et incipere possidere prohibeatur, non uideri deiectum uerius est: dicitur enim qui amittit possessionem, non qui non accipitur.
精神によっても身体によっても占有しておらず、入ることおよび占有し始めることを阻まれている者は、追い出されたとは見なされないと言う方がより正しい。 なぜなら、占有を失う者が追い出されたと言われるのであり、受け入れられない者がそう言われるのではないからである。
§43.16.1.27Uim ui repellere licere Cassius scribit idque ius natura comparatur: apparet autem, inquit, ex eo arma armis repellere licere.
カッシウスは、力を力によって退けることは許されると書いており、この法は自然によって備えられている。 そして、このことから、武器を武器によって退けることが許されることは明らかである、と彼は言う。
§43.16.1.28Ui possidere eum definiendum est, qui expulso uetere possessore adquisitam per uim possessionem optinet aut qui in hoc ipsum aptatus et praeparatus uenit ut contra bonos mores auxilio, ne prohiberi possit ingrediens in possessionem, facit.
力によって占有する者とは、以前の占有者を追い出して力によって取得した占有を保持する者、あるいは、占有に入るときに阻まれることがないように、良い風俗に反する支援をもってこれを行うために適応し準備して来る者、と定義されるべきである。
sed qui per uim possessionem suam retinuerit, Labeo ait non ui possidere.
しかし、力によって自らの占有を保持した者は、力によって占有しているのではない、とラベオは言う。
§43.16.1.29Idem Labeo ait eum, qui metu turbae perterritus fugerit, ui uideri deiectum.
同じくラベオは、群衆の恐怖に怯えて逃げ去った者も、力によって追い出されたと見なされると言う。
sed Pomponius ait uim sine corporali ui locum non habere, ergo etiam eum, qui fugatus est superuenientibus quibusdam, si illi ui occupauerunt possessionem, uideri ui deiectum.
しかしポンポニウスは、暴力は身体的な暴力がなければ生じない、したがって、何らかの者たちが襲来したことによって逃げ惑わされた者であっても、もし彼らが力によって占有を奪取したのであれば、力によって追い出されたと見なされる、と言う。
§43.16.1.30Qui a me ui possidebat, si ab alio deiciatur, habet interdictum.
私から力によって占有していた者が、もし他の者から追い出された場合、彼は禁令を有する。
§43.16.1.31Qui ui deiectus est, quidquid damni senserit ob hoc quod deiectus est, reciperare debet: pristina enim causa restitui debet, quam habiturus erat, si non fuisset deiectus.
力によって追い出された者は、追い出されたことによって被ったいかなる損害も回復されるべきである。 なぜなら、もし追い出されていなかったならば彼が有していたであろう、元の状態に復されるべきであるからである。
§43.16.1.32Si fundus, a quo ui expulsus sim, mihi restitutus esset, ceterae uero res, quae ui ablatae sunt, non restituantur, hic dicendum est interdictum nihilo minus tenere, quia uerum est ui esse deiectum.
もし、私が力によって追い出された農地が私に返還されたが、力によって奪い去られたその他の物が返還されない場合、この場合であっても禁令はやはり有効であると言わなければならない。 なぜなら、力によって追い出されたことは真実であるからである。
plane si quis uelit de possessione quidem rei soli per hoc interdictum experiri, de rebus uero mobilibus ad exhibendum actione, potest hoc suo arbitrio habere, et ita Iulianus scribit: idem scribit et si quis ui bonorum raptorum de huiusmodi rebus uelit experiri.
もちろん、もし誰かが、土地の占有についてはこの禁令によって争い、動産については提示要求の訴えによって争うことを望むなら、彼はこれを自らの選択に委ねることができる。 そしてユリアヌスはこのように書いている。 同様に、もし誰かがこのような物について財産強奪の訴えによって争うことを望む場合であっても同様である、と彼は書いている。

語釈・文法注

  1. 43.16.1.17etiamsi unus seruus ui deiecerit, familiam uideri deiecisse — 完了不定詞能動態 deiecisse の意味上の主語は対格 familiam である。通常 familia は複数人の奴隷(集合名詞)を指すが、この禁令の文脈においては、一人の奴隷(unus seruus)の行為であっても「家族が追い出した」と解釈される(uideri)ことを示す。
  2. 43.16.1.19Si quis tamen neget se seruum uel familiam defendere — defendere はここでは「訴訟において被告に代わって弁護する、代表する」という意味。ローマ法において、主人が奴隷や家族の不法行為について訴訟上の代表(弁護)を拒否する場合、その主人自身が禁令による直接の責任に服させられ、利得の返還義務を負うことになる。
  3. 43.16.1.21Si aduersus eum, qui in libertatem ex seruitute uel contra petitur — ある者が奴隷状態から自由身分へ(in libertatem ex seruitute)、あるいはその逆(contra = ex libertate in seruitutem)へと身分を争う訴訟(liberale iudicium)の最中(post inchoatum...)であることを示す。eum は、のちに自由人であると判決される被告を指している。
  4. 43.16.1.25Quod uolgo dicitur aestiuorum hibernorumque saltuum nos possessiones animo retinere — Quod... 節は「〜という一般に言われること」を指す名詞節で、主節の id と同格。animo retinere(精神によって保持する)は、冬期や夏期に使われない季節的牧草地について、身体的所持(corpus)がなくても占有(possessio)が継続することを示す重要概念である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §43.16.1.17-43.16.1.32. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:43.16.1.17-43.16.1.32

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。