Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §43.14.1.pr-43.14.1.9

公の水域における航行と荷役の自由の保護

7073 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

公の河川・湖・運河・池における船の航行や荷役の自由を保護する法務官の禁令について解説し、徴税請負人への準用や、家畜の引水に関する制限を論じる。

[ULPIANUS libro sexagensimo octauo ad edictum. ] §43.14.1.prPraetor ait: 'Quo minus illi in flumine publico nauem ratem agere quoque minus per ripam onerare exonerare liceat, uim fieri ueto.
法務官は言う。 「あの者が公の河川において船やいかだを運行すること、また同じく、あの者が堤防に沿って[貨物を]積み下ろしすることを妨げるような、暴行(物理的な実力行使)がなされることを私は禁ずる。
item ut per lacum fossam stagnum publicum nauigare liceat, interdicam'.
同様に、公の湖、運河、池を通行(航行)することを可能にするための禁令を、私は発するつもりである」。
§43.14.1.1Hoc interdicto prospicitur, ne quis flumine publico nauigare prohibeatur: sicuti enim ei, qui uia publica uti prohibeatur, interdictum supra propositum est, ita hoc quoque proponendum praetor putauit.
この禁令によって、何人が公の河川を航行することを妨げられないように配慮されている。 というのも、公道を使用することを妨げられる者に対して、上に禁令が提示されたのと同様に、法務官はこの禁令をも提示すべきであると考えたからである。
§43.14.1.2Si priuata sunt supra scripta, interdictum cessat.
もし上に書かれたものが私的なものであるならば、禁令は適用されない。
§43.14.1.3Lacus est, quod perpetuam habet aquam.
湖とは、常に水を有しているものである。
§43.14.1.4Stagnum est, quod temporalem contineat aquam ibidem stagnantem, quae quidem aqua plerumque hieme cogitur.
池とは、そこに滞留する一時的な水をたたえているものであり、その水は通常、冬に集まる。
§43.14.1.5Fossa est receptaculum aquae manu facta.
運河(水路)とは、人工的につくられた水の受け皿である。
§43.14.1.6Possunt autem etiam haec esse publica.
しかし、これらもまた公のものであり得る。
§43.14.1.7Publicano plane, qui lacum uel stagnum conduxit, si piscari prohibeatur, utile interdictum competere Sabinus consentit: et ita Labeo.
湖や池を租借した徴税請負人が、もし漁ることを妨げられるならば、彼に準用禁令(有用禁令)が認められることにサビヌスは同意しており、ラベオも同意見である。
ergo et si a municipibus conductum habeat, aequissimum erit ob uectigalis fauorem interdicto eum tueri.
したがって、たとえ地方自治体から租借している場合であっても、税収(小作料・使用料)の保護を図るために、禁令によって彼を保護することはきわめて公正である。
§43.14.1.8Si quis uelit interdictum tale mouere, ut locus deprimatur pecoris appellendi gratia, non debet audiri: et ita Mela scribit.
家畜を連れて行くために[水辺の]場所を掘り下げる(低くする)ことを求めて、誰かがそのような禁令を申し立てようと望むとしても、その主張は聞き入れられるべきではない。 そしてメラもそのように書いている。
§43.14.1.9Idem ait tale interdictum competere, ne cui uis fiat, quo minus pecus ad flumen publicum ripamue fluminis publici appellatur.
同じ著者は、公の河川または公の河川の堤防へ家畜を連れて行くことを妨げるような、何人に対する暴行もなされないようにするための、そのような禁令が認められると言っている。

語釈・文法注

  1. §43.14.1.prQuo minus ... uim fieri ueto — veto は通常「対格+不定詞」の構造(uim fieri ueto:「暴行がなされるのを禁ずる」)を伴うが、ここではさらにその暴行の目的ないし結果を制限する quo minus 節(「〜することを妨げるような」)が従属している。quo minus ... quoque minus ... と並列され、全体として「〜すること、および〜することを妨げるための実力行使(uim fieri)を禁ずる」という告示の定型表現を構成している。
  2. §43.14.1.7utile interdictum — 「有用な禁令」または「準用禁令」。本来の市民法や法務官告示の文言(ここでは公の水域の「航行」に関する禁令)が直接的には当てはまらないケース(租税請負人の「漁業」など)に対し、法務官が実用的な配慮(utilitas)から、法的な類似性に基づいて救済を拡張・準用して与えた禁令を指す。
  3. §43.14.1.8non debet audiri — 直訳すれば「聞かれるべきではない」であるが、ローマ法の訴訟手続において、原告や申立人の請求が法的な根拠を欠くために、法務官によって却下されるべきである(審理に付されるべきではない)ことを意味する学説法学者の定型表現。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §43.14.1.pr-43.14.1.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:43.14.1.pr-43.14.1.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。