[ULPIANUS libro sexagensimo octauo ad edictum. ]
[ウルピアヌス『告示注解』第68巻] 法務官は言う。
§43.13.1.prAit praetor: 'In flumine publico inue ripa eius facere aut in id flumen ripamue eius immittere, quo aliter aqua fluat, quam priore aestate fluxit, ueto'.
「公の河川において、あるいはその堤防において[何かを]作ること、またはその河川もしくはその堤防の中に[何かを]投入することを、それによって水が、前の夏に流れたのとは異なって流れるようになるならば、私は禁ずる」。
§43.13.1.1Hoc interdicto prospexit praetor, ne deriuationibus minus concessis flumina excrescant uel mutatus alueus uicinis iniuriam aliquam adferat.
この禁令によって法務官は、許容されない分水によって河川が増水したり、あるいは流路(河床)が変更されることで近隣住民に何らかの不利益がもたらされたりしないように配慮したのである。
§43.13.1.2Pertinet autem ad flumina publica, siue nauigabilia sunt siue non sunt.
また、これは公の河川に関するものであり、それらが航行可能であるか否かを問わない。
§43.13.1.3Ait praetor: 'quo aliter aqua fluat, quam priore aestate fluxit': non omnis ergo, qui immisit uel qui fecit, tenetur, sed qui faciendo uel immittendo efficit aliter, quam priore aestate fluxit, aquam fluere.
法務官は「それによって水が、前の夏に流れたのとは異なって流れるようになる[ことを禁ずる]」と言っている。 したがって、[何かを]投入した者、または作った者のすべてが責任を問われるのではなく、作ること、または投入することによって、水が、前の夏に流れたのとは異なって流れるようにした者が問われるのである。
quod autem ait 'aliter fluat', non ad quantitatem aquae fluentis pertinet, sed ad modum et ad rigorem cursus aquae referendum est.
そして、「異なって流れる」と彼が言っているのは、流れる水の量に関するものではなく、水の流れ方およびその勢いに帰せられるべきである。
et generaliter dicendum est ita demum interdicto quem teneri, si mutetur aquae cursus per hoc quod factum est, dum uel depressior uel artior fiat aqua ac per hoc rapidior fit cum incommodo accolentium: et si quod aliud uitii accolae ex facto eius qui conuenitur sentient, interdicto locus erit.
そして一般的に、なされた行為によって水の流れが変更され、その結果として水位がより低くなるか、あるいは流路が狭くなって流れが速くなり、これによって近隣住民に不便が生じる場合にのみ、禁令によって責任を問われると言うべきである。 また、訴えられる者の行為から、近隣住民が他に何らかの損害を被る場合には、禁令の適用される余地があるだろう。
§43.13.1.4Si quis ex riuo tecto per apertum ducere uelit uel contra qui ante aperto duxit, nunc operto uelit, interdicto teneri placuit, si modo hoc factum eius incommodum circa colentibus adferat.
もし誰かが、覆われた水路から開かれた水路を通って[水を]引くことを望むか、あるいは逆に、以前は開かれた水路で引いていた者が、今は覆われた水路で引くことを望む場合、もし彼のこの行為が周囲の耕作者に不便をもたらすならば、禁令によって責任を問われるとされるのが通説である。
§43.13.1.5Simili modo et si incile ducat aut alio loco faciat aut si alueum fluminis mutet, hoc interdicto tenebitur.
同様に、もし彼が分水路を引くか、あるいはそれを別の場所に作るか、あるいは河川の流路を変更するならば、彼はこの禁令によって責任を問われるだろう。
§43.13.1.6Sunt qui putent excipiendum hoc interdicto 'quod eius ripae muniendae causa non fiet', scilicet ut, si quid fiat, quo aliter aqua fluat, si tamen muniendae ripae causa fiat, interdicto locus non sit.
この禁令において「それが堤防を補強する目的のためになされない限り」という例外を設けるべきだと考える者たちもいる。 すなわち、たとえ水が異なって流れるようになる何かがなされるとしても、それが堤防を補強する目的のためになされるのであれば、禁令の適用される余地はない、ということである。
sed nec hoc quibusdam placet: neque enim ripae cum incommodo accolentium muniendae sunt.
しかし、この見解は一部の人々には受け入れられていない。 なぜなら、近隣住民の不便のもとに堤防が補強されるべきではないからである。
hoc tamen iure utimur, ut praetor ex causa aestimet, an hanc exceptionem dare debeat: plerumque enim utilitas suadet exceptionem istam dari.
しかし、我々が用いている法では、法務官が個別の事情に基づいて、この抗弁を与えるべきかどうかを評価することになっている。 というのも、多くの場合、実用性がその抗弁を与えることを促すからである。
§43.13.1.7Sed et si alia utilitas uertatur eius, qui quid in flumine publico fecit (pone enim grande damnum flumen ei dare solitum, praedia eius depopulari), si forte aggeres uel quam aliam munitionem adhibuit, ut agrum suum tueretur eaque res cursum fluminis ad aliquid immutauit, cur ei non consulatur? plerosque scio prorsus flumina auertisse alueosque mutasse, dum praediis suis consulunt.
しかし、公の河川で何かを行った者に、別の有用性が関係している場合(例えば、その河川が彼に大きな損害を与えることが常であり、彼の地所を荒廃させていたと仮定せよ)、もし彼が自分の土地を守るために堤防あるいは他の何らかの防護物を用い、その結果として河川の流れが多少変化したとしても、なぜ彼の利益が図られないことがあろうか。 私は、多くの者が自らの地所の利益を図る間に、河川を完全に転向させたり、流路を変更したりしたことを知っている。
oportet enim in huiusmodi rebus utilitatem et tutelam facientis spectari, sine iniuria utique accolarum.
というのも、このような事柄においては、もちろん近隣住民への不法な侵害がない限りにおいて、行為者の有用性と保護が考慮されるべきだからである。
§43.13.1.8Is autem hoc interdicto tenetur, qui aliter fecit fluere, quam priore aestate fluxit.
ところで、この禁令によって責任を問われるのは、前の夏に流れたのとは異なって流れるようにした者である。
et idcirco aiunt praetorem priorem aestatem comprehendisse, quia semper certior est naturalis cursus fluminum aestate potius quam hieme.
そして、法務官が前の夏を含めたのは、河川の自然な流れが冬よりも夏のほうが常に確実であるからだ、と彼らは言う。
nec ad instantem aestatem, sed ad priorem interdictum hoc refertur, quia illius aestatis fluxus indubitatior est.
そして、この禁令は現在の夏ではなく、前の夏を基準とする。 なぜなら、その夏の流れのほうがより疑いのないものだからである。
aestas ad aequinoctium autumnale refertur.
夏は秋分までを指す。
et si forte aestate interdicetur, proxima superior aestas erit intuenda: si uero hieme, tunc non proxima hieme aestas, sed superior erit inspicienda.
そして、もし仮に夏に禁令が出されるならば、直前の前の夏が考慮されるべきである。 しかし、もし冬であれば、その直前の夏ではなく、その前の夏が考慮されるべきである。
§43.13.1.9Hoc interdictum cuiuis ex populo competit, sed non aduersus omnes, uerum aduersus eum, qui deneget, ut aliter aqua flueret, cum ius non haberet.
この禁令は人民の誰にでも請求権が認められるが、すべての人に対して認められるわけではなく、権利を有しないにもかかわらず、水が元の通りではなく異なって流れるようにしたままで原状回復を拒む者に対して認められる。
§43.13.1.10Hoc interdictum et in heredes competit.
この禁令は、相続人に対しても認められる。
§43.13.1.11Deinde ait praetor: 'Quod in flumine publico ripaue eius factum siue quid in flumen ripamue eius immissum habes, si ob id aliter aqua fluit atque uti priore aestate fluxit, restituas'.
次に法務官は言う。 「公の河川において、あるいはその堤防においてなされたこと、またはその河川もしくはその堤防の中に投入された状態で君が有しているものによって、もしそのために、水が前の夏に流れたのとは異なって流れているならば、それを原状に回復せよ」。
§43.13.1.12Hoc interdictum restitutorium proponitur: superius enim prohibitorium est et pertinet ad ea, quae nondum facta sunt.
この禁令は原状回復を求めるものとして提示されている。 これに対し、前のものは禁止を求めるものであり、まだなされていない事柄に関するものである。
si quid igitur iam factum est, per hoc interdictum restituetur: si quid ne fiat prospicitur, superiore interdicto erit utendum, et si quid post interdictum redditum fuerit factum, coercebitur.
したがって、もしすでに何かがなされてしまっているならば、この禁令によって原状に回復されるであろう。 何かがなされないようにあらかじめ予防される場合には、前の禁令が用いられるべきであり、もし禁令が発せられた後に何かがなされたならば、それは強制されるであろう。
§43.13.1.13In hoc interdicto restitutorio non est iniquum, ut Labeo ait, uenire etiam, quod dolo factum est quo minus haberes.
この原状回復禁令においては、ラベオが言うように、君がそれを占有しなくなるように意図的に行ったことも回復の対象に含まれることは不当ではない。