Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §42.4.7.pr-42.4.7.10

詐害目的の潜伏要件と精神病者の財産占有

6940 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

債権者が債務者の財産を占有・売却するための要件として、単なる「潜伏」ではなく「詐害の意図をもって潜伏すること」が必要であることを論じる。その際、特定の債権者を避ける意図の有無や、意思能力を欠く正気でない者(精神病者)の特殊な取り扱いについて詳細な法解釈を提示する。

[ULPIANUS libro quinquagensimo nono ad edictum. ] §42.4.7.prFulcinius existimat creditores rei seruandae causa missos in possessionem ex his rebus ali non debere.
[ウルピアーヌス、告示注解第59巻]\n\nフルキニウスは、財産保全のために占有を認められた債権者たちは、これらの財産から給養を受けるべきではない、と考えている。
§42.4.7.1Praetor ait: 'Qui fraudationis causa latitabit, si boni uiri arbitratu non defendetur, eius bona possideri uendique iubebo'.
\n\n法務官は言う。 「詐害の目的で潜伏する者について、もし善良な人の裁定に従って弁護がなされないならば、私はその者の財産の占有および売却を命じるであろう」。
§42.4.7.2Cum hoc edictum locum habeat, non sufficit latitare, sed et necesse est fraudationis causa id fieri: neque quod fraudationis causa sine latitatione fit, satis est ad possessionem et uenditionem, sed oportet fraudationis causa latitare.
\n\nこの告示が適用されるにあたっては、潜伏することだけでは十分ではなく、それが詐害の目的で行われることも必要である。 また、潜伏を伴わずに詐害の目的で行われることも、占有および売却には十分ではなく、詐害の目的で潜伏しなければならない。
et est frequentissima haec causa possessionis: nam in usu latitantium bona possidentur.
そして、これが占有の最も頻繁な原因である。 なぜなら、実務においては、潜伏する者たちの財産が占有されるからである。
§42.4.7.3Si quis possederit bona alicuius quasi latitantis, qui non latitabat, et uendiderit, consequens erit dicere uenditionem bonorum secutam nullius momenti esse.
\n\nもし誰かが、潜伏していない者について、あたかも潜伏しているかのようにその財産を占有し、売却したならば、その結果として行われた財産の売却は効力を持たないと言うべきことになる。
§42.4.7.4Quid sit autem latitare, uideamus.
\n\nところで、潜伏するとはいかなることであるか、見てみよう。
latitare est non, ut Cicero definit, turpis occultatio sui: potest enim quis latitare non turpi de causa, ueluti qui tyranni crudelitatem timet aut uim hostium aut domesticas seditiones.
潜伏するとは、キケローが定義するように「恥ずべき自己の隠匿」のことではない。 なぜなら、恥ずべきでない原因から潜伏することもありうるからである。 例えば、僭主の残虐行為、敵の暴力、あるいは国内の反乱を恐れる者のように。
§42.4.7.5Sed is, qui fraudationis causa latitet, non tamen propter creditores, etsi haec latitatio creditores fraudet, in ea tamen erit causa, ne hinc possideri bona eius possint, quia non hoc animo latitet, ut fraudet creditores: animus enim latitantis quaeritur, quo animo latitet, ut fraudet creditores an alia ex causa.
\n\nしかし、詐害の目的で潜伏してはいるものの、債権者を避けるためにではない者は、仮にこの潜伏が債権者を害するとしても、それでもなお、この理由からは彼の財産が占有され得ないという状態にある。 なぜなら、彼は債権者を害するというこの意図をもって潜伏しているのではないからである。 実際、潜伏する者の意図、すなわち、いかなる意図をもって潜伏しているのか、債権者を害するためか、あるいは他の原因によるのか、が問われるのである。
§42.4.7.6Quid ergo, si duas causas latitandi habuit uel plures, inter quas etiam fraudandi creditores? an uenditio recte procedat? et puto probandum, si plures causae sint latitationis, inter quas est et fraudationis causa, nocere debere posseque hinc bona uendi.
\n\nでは、彼が潜伏する二つ以上の原因を有しており、その中に債権者を害することも含まれていた場合はどうであろうか。 売却は正当に進むであろうか。 そして、潜伏の原因が複数あり、その中に詐害の目的も含まれている場合には、それが不利益に働くべきであり、それによって財産が売却されうると承認されるべきであると私は考える。
§42.4.7.7Quid si aduersus quosdam occultare se consilium non est, aduersus quosdam est, quid dicemus? et rectissime Pomponius scribit non aduersus omnes latitationem exigendam, sed aduersus eum, quem quis decipere et fraudare latitatione destinat.
\n\nもし特定の人々に対しては自己を隠す意図がないが、特定の人々に対してはある場合は、我々は何と言うべきであろうか。 ポンポニウスは、すべての人に対して潜伏することが要求されるのではなく、その潜伏によって誰かを欺き害することを意図しているその相手に対して要求される、と極めて正しく書いている。
utrum ergo omnes bona eius uendere possunt, quia latitat, hoc est etiam hi, aduersus quos non latitat, quia uerum est eum latitare, an uero is solus, aduersus quem latitat? et quidem uerum est eum latitare et fraudationis causa latitare, etsi non aduersus me latitet: sed illud spectandum Pomponius putat, an aduersus me, eumque solum posse hinc uenditionem impetrare, aduersus quem latitetur.
では、彼が潜伏している(すなわち、彼が潜伏していることは事実である)からという理由で、彼に対して潜伏していない者たちも含めて、すべての者が彼の財産を売却できるのか、それとも彼がそれに対して潜伏している者だけが売却できるのか。 なるほど彼が潜伏しており、かつ詐害の目的で潜伏していることは、たとえ私に対して潜伏していないとしても事実であるが、ポンポニウスは、私に対して潜伏しているかどうかが考慮されるべきであり、彼に対して潜伏されている者だけが、これに基づいて売却を得ることができると考える。
§42.4.7.8Latitare autem est cum tractu aliquo latere, quemadmodum factitare frequenter facere.
\n\nところで、潜伏するとは、ある程度の期間にわたって隠れることであり、それはしばしば行うが頻繁に行うことであるのと同様である。
§42.4.7.9Adeo autem latitatio animum et affectum occultantis se desiderat, ut recte dictum sit furiosum hinc uenditionem pati non posse, quia non se occultat, qui suus non est.
\n\nまた、潜伏は、自己を隠す者の意図および精神状態をそれほどまでに必要とするので、正気でない者はこれに基づいて売却を被ることはあり得ないと正しく言われている。 なぜなら、自己の理性を失っている者は、自己を隠しているのではないからである。
§42.4.7.10Plane si non defendatur furiosus, curatorem ei dandum, aut bona eius ut possideantur, nominatim permittendum est.
\n\n明らかに、もし正気でない者が弁護されないならば、彼に財産管理人が与えられるべきか、あるいは彼の財産が占有されることが個別に認められるべきである。
Labeo autem scribit, si non inueniatur curator uel defensor furiosi, sed et si curator datus eum non defendat, tunc remouendum eum et oportere praetorem dare curatorem aliquem ex creditoribus, ut non amplius, quam necesse est, ex bonis furiosi ueneat: eaque seruanda Labeo ait, quae solent seruari, cum uenter in possessionem mittitur.
しかしラベオーは、もし正気でない者の管理人または弁護人が見つからない場合、さらには、与えられた管理人が彼を弁護しない場合、そのときには彼は解任されるべきであり、法務官は、正気でない者の財産が必要以上に売却されることがないよう、債権者のうちから誰かを管理人に任命すべきである、と書いている。 そしてラベオーは、胎児が占有に入れられる際に通常守られるべき事柄が、そこでも守られるべきである、と言っている。

語釈・文法注

  1. 42.4.7.prali non debere — 対格句 "creditores... missos" を不定法 "ali non debere" の意味上の主語とする対格不定法構文。"ali" は "alo"(養う、給養する)の受動不定法現在形。"ex his rebus" は "ali" にかかり、占有を取得した債権者たちが、差し押さえた債務者の財産を切り崩して自己の生活費に充てることは認められないという趣旨を示す。
  2. 42.4.7.5in ea tamen erit causa, ne hinc possideri bona eius possint — "in ea causa esse ut / ne..." は「〜という状況にある、〜という結果になる立場にある」を意味する慣用表現。"ne" 節は "causa"(状況・立場)の具体的内容を規定する。全体として、詐害の意図が特定の債権者に向けられていない場合は、財産占有を認められない立場にとどまることを意味する。
  3. 42.4.7.9qui suus non est — 直訳は「自己のものでない者」だが、自己の理性をコントロールできない者、すなわち直前に言及された「正気でない者(furiosus)」を指す慣用表現。先行詞の指示代名詞(is)が省略されている。潜伏行為には自己を隠すという自由意志(意思能力)が必要であるため、精神病者には適用されないという文脈で用いられている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §42.4.7.pr-42.4.7.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:42.4.7.pr-42.4.7.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。