Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §41.4.2.pr-41.4.2.8

買主としての時効取得と真実の売買原因の要件

6803 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

買主としての時効取得の成立要件について、主観的な思い込みだけでなく客観的な売買原因(原因行為)の存在が必要であることを示し、条件付売買、目的物の錯誤による引渡し、および後見人による被後見人の財産の買受けなどの多様な具体例を検討している。

[PAULUS libro quinquagensimo quarto ad edictum. ] §41.4.2.prPro emptore possidet, qui re uera emit, nec sufficit tantum in ea opinione esse eum, ut putet se pro emptore possidere, sed debet etiam subesse causa emptionis.
[パウルス著『告示註釈』第54巻] 実際に購入した者が買主として占有するのであり、単に自分が買主として占有していると思い込んでいるという主観があるだけでは足りず、売買という原因が実際に存在していなければならない。
si tamen existimans me debere tibi ignoranti tradam, usucapies.
しかしながら、もし私があなたに債務を負っていると思い込んで、それを知らないあなたに引き渡したならば、あなたは時効取得するであろう。
quare ergo et si putem me uendidisse et tradam, non capies usu? scilicet quia in ceteris contractibus sufficit traditionis tempus, sic denique si sciens stipuler rem alienam, usucapiam, si, cum traditur mihi, existimem illius esse: at in emptione et illud tempus inspicitur, quo contrahitur: igitur et bona fide emisse debet et possessionem bona fide adeptus esse.
ではなぜ、私が売却したと思い込んで引き渡した場合には、あなたは時効取得しないのか。 それは言うまでもなく、他の契約においては引渡しの時だけで足りるからであり、それゆえ結局のところ、他人の物であることを知りながら私が口頭契約したとしても、引き渡される時にそれが相手方の物であると思い込んでいるならば、私は時効取得することになる。 これに対して、売買においては契約が締結された時も考慮される。 したがって、善意で購入したこと、および善意で占有を取得したことの両方が必要である。
§41.4.2.1Separata est causa possessionis et usucapionis: nam uere dicitur quis emisse, sed mala fide: quemadmodum qui sciens alienam rem emit, pro emptore possidet, licet usu non capiat.
占有の原因と時効取得の原因とは区別される。 なぜなら、真実に購入したと言えるものの、悪意であるという場合があるからである。 たとえば、他人の物であることを知りながら購入した者は、時効取得はしないものの、買主として占有する。
§41.4.2.2Si sub condicione emptio facta sit, pendente condicione emptor usu non capit.
条件付きで売買がなされた場合、条件の成否が未定である間は、買主は時効取得しない。
idemque est et si putet condicionem exstitisse, quae nondum exstitit: similis est enim ei, qui putat se emisse.
条件がすでに成就したと本人が思い込んでいるが、実際にはまだ成就していない場合も同様である。 なぜなら、その者は自分が購入したと思い込んでいる者に似ているからである。
contra si exstitit et ignoret, potest dici secundum Sabinum, qui potius substantiam intuetur quam opinionem, usucapere eum.
これに対して、条件が成就しているのにそれを本人が知らない場合、意見よりも実体を重視するサビヌスの見解に従えば、その者は時効取得すると言い得る。
est tamen nonnulla diuersitas, quod ibi, cum rem putat alienam, quae sit uenditoris, affectionem emptoris habeat, at cum nondum putat condicionem exstitisse, quasi nondum putat sibi emisse.
しかし、そこにはいくらかの相違がある。 というのも、前者の場合、売主の物であるのに他人の物だと思い込んでいる時には、買主としての意思を有しているが、条件がまだ成就していないと思っている時には、あたかもまだ自分のために購入したとは思っていないからである。
quod apertius quaeri potest, si, cum defunctus emisset, heredi eius tradatur, qui nesciat defunctum emisse, sed ex alia causa sibi tradi, an usucapio cesset.
このことは、被相続人が購入した後に、被相続人が購入したことを知らず、他の原因によって自分に引き渡されたのだと思っている相続人に対して引き渡された場合、時効取得が妨げられるかという問題において、より明確に探究され得る。
§41.4.2.3Sabinus, si sic empta sit, ut, nisi pecunia intra diem certum soluta esset, inempta res fieret, non usucapturum nisi persoluta pecunia.
サビヌスは、もし「特定の期日までにお金が支払われなければ、その物は売買されなかったものとする」という条件で(物が)購入された場合、お金が完済されない限り時効取得しないとした。
sed uideamus, utrum condicio sit hoc an conuentio: si conuentio est, magis resoluetur quam implebitur.
しかし、これが条件であるのか合意であるのかを見てみよう。 もし合意であるならば、契約は成就するというよりはむしろ解除されることになる。
§41.4.2.4Si in diem addictio facta sit, id est nisi si quis meliorem condicionem attulerit, perfectam esse emptionem et fructus emptoris effici et usucapionem procedere Iulianus putabat: alii et hanc sub condicione esse contractam, ille non contrahi, sed resolui dicebat, quae sententia uera est.
「より良い条件が現れない限り」という留保付きの売却がなされた場合、売買は完成しており、果実は買主のものとなり、時効取得も進行するとユリアヌスは考えた。 他の者たちは、これも条件付きで契約されたと考えたが、ユリアヌスは条件付きで契約されたのではなく、解除されるのだと言っており、この見解が正しい。
§41.4.2.5Sed et illa emptio pura est, ubi conuenit, ut, si displicuerit intra diem certum, inempta sit.
また、「特定の期日までに気に入らなければ、売買されなかったものとする」と合意された場合も、その売買は無条件なものである。
§41.4.2.6Cum Stichum emissem, Dama per ignorantiam mihi pro eo traditus est.
私がスティクスを購入したところ、錯誤によって彼の代わりにダマが私に引き渡された。
Priscus ait usu me cum non capturum, quia id, quod emptum non sit, pro emptore usucapi non potest: sed si fundus emptus sit et ampliores fines possessi sint, totum longo tempore capi, quoniam uniuersitas eius possideatur, non singulae partes.
プリスクスは、購入されていない物は買主として時効取得することはできないため、私はダマを時効取得しないと言う。 しかし、土地が購入され、より広い境界が占有された場合には、個々の部分ではなくその全体が占有されるため、長期にわたって全体が取得される。
§41.4.2.7Eius bona emisti, apud quem mancipia deposita erant: Trebatius ait usu te non capturum, quia empta non sint.
奴隷たちが寄託されていた者の財産をあなたが購入した場合、トレバティウスは、それらは購入されたのではないため、あなたは時効取得しないと言う。
§41.4.2.8Tutor ex pupilli auctione rem, quam eius putabat esse, emit.
後見人が、被後見人の競売において、被後見人のものと思い込んでいた物を購入した。
Seruius ait posse eum usucapere: in cuius opinionem decursum est eo, quod deterior causa pupilli non fit, si propius habeat emptorem, et, si minoris emerit, tutelae iudicio tenebitur ac si alii minoris addixisset: idque et a diuo Traiano constitutum dicitur.
セルウィウスは、彼が時効取得できると言う。 この見解が採用されたのは、後見人が身近な買い手となることで被後見人の法的地位が悪化することはなく、またもし安く購入したならば、他の者に安く売り渡した場合と同様に、後見訴訟によって責任を問われることになるからであり、これは神君トラヤヌスによっても定められたと言われている。

語釈・文法注

  1. §41.4.2.prsubesse causa emptionis — 時効取得(買主としての時効取得)を主張するには、単に自分が買主であるという主観的認識(opinio)があるだけでは不十分であり、客観的・実在的な売買原因(causa)が根底に存在しなければならないという、ローマ法における時効取得の要件を定めている。
  2. §41.4.2.prat in emptione et illud tempus inspicitur, quo contrahitur — 他の契約(口頭契約など)では目的物の引渡しの時点でのみ善意・悪意が問題とされるのに対し、売買契約(emptio venditio)においては、契約が締結された時点(quo contrahitur)でも善意が必要とされる、二重の善意要件(契約時および占有取得時)を示している。
  3. §41.4.2.3Sabinus, si sic empta sit... non usucapturum nisi persoluta pecunia — 主節の動詞(dicit や putat などの伝聞・思考を表す動詞)が省略され、接続法(empta sit)を従える条件節に続いて、対格不定詞構文(non usucapturum [esse])が用いられている。不定詞の意味上の主語(eum、すなわち買主)も省略されている。
  4. §41.4.2.8in cuius opinionem decursum est — 非人称受動文(decursum est)であり、「その(セルウィウスの)見解へと移行された(採用された)」という意味になる。後見人が例外的に被後見人の財産を自己購入して時効取得することを認める法解釈の歴史的変遷を示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §41.4.2.pr-41.4.2.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:41.4.2.pr-41.4.2.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。