Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §41.3.4.15-41.3.4.28

盗品やその果実の取得時効と地役権の消滅

6756 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

相続人や奴隷による盗品およびその産んだ子の取得時効について論じた後、盗まれた羊毛や質物の瑕疵、暴力排除が土地の取得時効に与える影響、さらに通行権や地役権の消滅時効(自由の取得時効)に関する法理を説明している。

[PAULUS libro quinquagensimo quarto ad edictum. ] §41.3.4.15eres, qui in ius defuncti succedit, licet apud eum ignorantem ancillam furtiuam esse conceperit ea et pepererit, non tamen usucapiet.
[告示註釈第54巻、パウルス著] 被相続人の権利を継承する相続人は、たとえ彼が、その女奴隷が盗品であることを知らない間に、その女奴隷が彼のもとで懐妊し、出産したとしても、やはり(その子を)取得時効することはない。
§41.3.4.16De illo quaeritur, si seruus meus ancillam, quam subripuit, pro libertate sua mihi dederit, an partum apud me conceptum usucapere possim.
次の点について問われる。 もし私の奴隷が盗んだ女奴隷を、自分の解放の対価として私に与えた場合、私のもとで懐妊したその子を取得時効できるか。
Sabinus et Cassius non putant, quia possessio, quam seruus uitiose nanctus sit, domino noceret, et hoc uerum est.
サビヌスとカッシウスはできないと考えている。 なぜなら、奴隷が不法に獲得した占有は所有者にとって有害となるからであり、これは正しい。
§41.3.4.17Sed et si, ut seruum meum manumitterem, alius mihi furtiuam ancillam dederit eaque apud me conceperit et pepererit, usu me non capturum.
しかしまた、私が自分の奴隷を解放するために、他人が私に盗まれた女奴隷を与え、彼女が私のもとで懐妊し出産した場合にも、私は取得時効しないであろう。
idemque fore etiam, si quis eam ancillam mecum permutasset aut in solutum dedisset, item si donasset.
そして、誰かがその女奴隷を私と交換した、あるいは代物弁済として与えた、あるいは贈与した場合にも、同様になるであろう。
§41.3.4.18Si antequam pariat, alienam esse rescierit emptor, diximus non posse eum usucapere: quod si nescierit, posse.
もし出産する前に、買い手がそれが他人のものであることを知ったなら、彼は(その子を)取得時効することはできないと我々は述べた。 しかし、もし知らなければ、取得時効することができる。
quod si, cum iam usucaperet, cognouerit alienam esse, initium usucapionis intueri debemus, sicut in emptis rebus placuit.
しかし、もしすでに取得時効している最中に他人のものであると知ったならば、買い取られた物において合意されているように、取得時効の開始時を考慮しなければならない。
§41.3.4.19Lana ouium furtiuarum si quidem apud furem detonsa est, usucapi non potest, si uero apud bonae fidei emptorem, contra: quoniam in fructu est, nec usucapi debet, sed statim emptoris fit.
盗まれた羊の羊毛は、もし泥棒のもとで刈り取られたのであれば、取得時効され得ない。 しかし、もし善意の買い手のもとで(刈り取られた)のであれば、逆である。 なぜなら、それは果実の中に含まれ、取得時効されるべきではなく、直ちに買い手のものとなるからである。
idem in agnis dicendum, si consumpti sint, quod uerum est.
子羊についても、もし消費されたのであれば、同じことが言われるべきであり、これは正しい。
§41.3.4.20Si ex lana furtiua uestimentum feceris, uerius est, ut substantiam spectemus, et ideo uestis furtiua erit.
もし盗まれた羊毛から衣服を作ったならば、我々は実質を重視すべきであり、したがってその衣服は盗品となる、とするのがより正しい。
§41.3.4.21Si rem pignori datam debitor subripuerit et uendiderit, usucapi eam posse Cassius scribit, quia in potestatem domini uidetur peruenisse, qui pignori dederit, quamuis cum eo furti agi potest: quod puto rectius dici.
もし質に入れられた物を債務者が盗み出し、かつ売却した場合、それは取得時効されうるとカッシウスは書いている。 なぜなら、それを質に入れた所有者の支配にそれが至ったとみなされるからである。 たとえ、彼に対して盗犯訴権をもって訴えることができるとしても。 このことはより正しく言われていると私は考える。
§41.3.4.22Si tu me ui expuleris de fundi possessione nec adprehenderis possessionem, sed Titius in uacuam possessionem intrauerit, potest longo tempore capi res: quamuis enim interdictum unde ui locum habeat, quia uerum est ui me deiectum, non tamen uerum est et ui possessum.
もしあなたが私を土地の占有から暴力によって追い出し、かつ占有を獲得せず、代わりにティティウスがその空いた占有に入り込んだ場合、その物は長期によって取得されうる。 なぜなら、暴力排除による占有回収の差止命令の適用はあるものの(私が暴力によって追い出されたことは真実だからである)、しかし(ティティウスによって)暴力によって占有されたというのは真実ではないからである。
§41.3.4.23Ceterum etiamsi mala fide fundum me possidentem deieceris et uendideris, non poterit capi, quoniam uerum est ui possessum esse licet non a domino.
しかし、たとえ悪意で、占有している私を土地から追い出し、かつ売却したとしても、それは取得され得ない。 なぜなら、たとえ所有者からでなくても、暴力によって占有されたことは真実だからである。
§41.3.4.24Idem dicendum est in eo, qui eum expulit qui pro herede possidebat, quamuis sciat esse hereditarium, quoniam ui possidet.
同じことは、相続人として占有していた者を追い出した者についても言われるべきである。 たとえそれが相続財産であることを知っていたとしても。 なぜなら、彼は暴力によって占有しているからである。
§41.3.4.25Si dominus fundi possessorem ui deiecerit, Cassius ait non uideri in potestatem eius redisse, quando interdicto unde ui restituturus sit possessionem.
もし土地の所有者が占有者を暴力によって追い出した場合、カッシウスは、彼が暴力排除の差止命令によって占有を返還しなければならないのであるから、所有者の支配に戻ったとはみなされない、と言う。
§41.3.4.26Si uiam habeam per tuum fundum et tu me ab ea ui expuleris, per longum tempus non utendo amittam uiam, quia nec possideri intellegitur ius incorporale nec de uia quis (id est mero iure) detruditur.
もし私があなたの土地を通る通行権を有しており、あなたが私をそこから暴力によって追い出した場合、私は長期間不使用によってその通行権を失うであろう。 なぜなら、無体の権利は占有され得ないと理解されており、また通行権(すなわち、純然たる権利)から誰かが追い出されるということもないからである。
§41.3.4.27Item si occupaueris uacuam possessionem, deinde uenientem dominum prohibueris, non uideberis ui possedisse.
同様に、もしあなたが空いている占有を占拠し、その後でやって来た所有者を妨げたとしても、あなたは暴力によって占有したとはみなされないであろう。
§41.3.4.28Libertatem seruitutium usucapi posse uerius est, quia eam usucapionem sustulit lex Scribonia, quae seruitutem constituebat, non etiam eam, quae libertatem praestat sublata seruitute.
地役権からの解放は取得時効され得るとするのが、より正しい。 なぜなら、スクリボニア法が廃止したのは、地役権を設定するような取得時効であり、地役権が消滅することによって自由をもたらすようなそれを廃止したわけではないからである。
itaque si, cum tibi seruitutem deberem, ne mihi puta liceret altius aedificare, et per statutum tempus altius aedificatum habuero, sublata erit seruitus.
したがって、私があなたに対して、たとえば私にこれ以上高く建築することが許されないという地役権を負っていたとして、定められた期間、より高く建築した状態を維持したならば、地役権は消滅するであろう。

語釈・文法注

  1. §41.3.4.15eres — 写本における頭文字 'h' の脱落によるもので、Heres(相続人)を指す。
  2. §41.3.4.17usu me non capturum — 対格不定詞構文であり、前節の Sabinus et Cassius non putant から、思考や言明を示す動詞(putant や dixit 等)が想定され、その間接話法の目的語として機能している。
  3. §41.3.4.19contra — 前半の "usucapi non potest" に対比して "usucapi posse"(取得時効されうる)の省略を示すが、続く "nec usucapi debet, sed statim emptoris fit" という限定(取得時効を待つまでもなく、直ちに買い手のものとなる)により実質的な法効果が補足されている。
  4. §41.3.4.28Libertatem seruitutium — 「地役権からの解放(自由)」を意味する。スクリボニア法(Lex Scribonia)が禁止したのは地役権を時効によって新規に「設定する」こと(seruitutem constituebat)であり、既存の地役権を不使用や背反する状態の継続によって消滅させる(usucapio libertatis)ことは、同法の廃止対象ではないとされている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §41.3.4.15-41.3.4.28. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:41.3.4.15-41.3.4.28

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。