[IULIANUS libro quadragensimo quarto digestorum. ] §41.3.33.prNon solum bonae fidei emptores, sed et omnes, qui possident ex ea causa, quam usucapio sequi solet, partum ancillae furtiuae usu suum faciunt, idque ratione iuris introductum arbitror: nam ex qua causa quis ancillam usucaperet, nisi lex duodecim tabularum uel Atinia obstaret, ex ea causa necesse est partum usucapi, si apud eum conceptus et editus eo tempore fuerit, quo furtiuam esse matrem eius ignorabat.
[ユリアヌス、学説彙纂第44巻] 善意の買主だけでなく、時効取得が通常それに続く原因に基づいて占有するすべての者が、盗まれた女奴隷の産んだ子を時効によって自分のものにする。 そして私は、これが法の道理によって導入されたと考えている。 なぜなら、もし十二表法またはアティニア法が障害とならなければ、ある者がどのような原因に基づいて女奴隷を時効取得したであろうか、まさにその原因に基づいて、もしその子の胎胎および出生が、彼がその母親が盗品であることを知らなかった時期に彼のもとで行われたのであれば、その子が時効取得されることは必然だからである。
§41.3.33.1Quod uulgo respondetur ipsum sibi causam possessionis mutare non posse, totiens uerum est, quotiens quis sciret se bona fide non possidere et lucri faciendi causa inciperet possidere: idque per haec probari posse.
占有者自身は自己のために占有の原因を変更することはできないと一般に回答されているが、それは、ある者が自分が善意で占有していないことを知っており、かつ利得を得る目的で占有を始めようとする場合に限って真実である。 そして、このことは以下のことによって証明され得る。
si quis emerit fundum sciens ab eo, cuius non erat, possidebit pro possessore: sed si eundem a domino emerit, incipiet pro emptore possidere, nec uidebitur sibi ipse causam possessionis mutasse.
もし誰かが、土地がその者の所有でないと知りながらその者から土地を買い受けた場合、彼は占有者として占有する。 しかし、もし彼が同じ土地をその所有者から買い受けたなら、彼は買主として占有し始めるのであり、彼自身が自己のために占有の原因を変更したとはみなされない。
idemque iuris erit etiam, si a non domino emerit, cum existimaret eum dominum esse.
そして、もし彼が、相手を所有者であると考えつつ、所有者でない者から買い受けた場合にも、同じ法が適用される。
idem hic si a domino heres institutus fuerit uel bonorum eius possessionem acceperit, incipiet fundum pro herede possidere.
さらに、もしこの同じ者が、所有者から相続人に指定されたか、あるいはその遺産占有を得たならば、彼はその土地を相続人として占有し始める。
hoc amplius si iustam causam habuerit existimandi se heredem uel bonorum possessorem domino extitisse, fundum pro herede possidebit nec causam possessionis sibi mutare uidebitur.
さらに加えて、もし彼が、自分が所有者の相続人または遺産占有者になったと考える正当な原因を有していたならば、彼は土地を相続人として占有するのであり、やはり占有の原因を自分で変更したとはみなされない。
cum haec igitur recipiantur in eius persona, qui possessionem habet, quanto magis in colono recipienda sunt, qui nec uiuo nec mortuo domino ullam possessionem habet? et certe si colonus mortuo domino emerit fundum ab eo, qui existimabat se heredem eius uel bonorum possessorem esse, incipiet pro emptore possidere.
したがって、占有を有している者の身においてこれらのことが認められるのであるから、所有者の生前においても死後においてもいかなる占有も有していない小作人の身においては、なおさら認められるべきではないか。 そして確かに、もし小作人が、所有者の死後に、自分がその相続人または遺産占有者であると考えている者から土地を買い受けたならば、彼は買主として占有し始める。
§41.3.33.2Si dominus fundi homines armatos uenientes existimauerit atque ita profugerit, quamuis nemo eorum fundum ingressus fuerit, ui deiectus uidetur: sed nihilo minus id praedium, etiam antequam in potestate domini redeat, a bonae fidei possessore usucapitur, quia lex Plautia et Iulia ea demum uetuit longa possessione capi, quae ui possessa fuissent, non etiam ex quibus ui quis deiectus fuisset.
もし土地の所有者が、武装した人々がやって来ると考えて逃亡したならば、彼らのうち誰も土地に立ち入らなかったとしても、彼は暴力によって放逐されたとみなされる。 しかしそれにもかかわらず、その不動産は、たとえそれが所有者の支配に戻る前であっても、善意の占有者によって時効取得される。 なぜなら、プラウティア法およびユリア法は、暴力によって占有された物についてのみ長期の占有による取得を禁じたのであり、そこから誰かが暴力によって放逐されたにすぎない物については禁じていないからである。
§41.3.33.3Si mihi Titius, a quo fundum petere uolebam, possessione cesserit, usucapionis causam iustam habebo.
もし、私が土地の返還を請求しようとしていたティティウスが、私に占有を譲り渡したならば、私は時効取得の正当な原因を有することになる。
sed et is, a quo ex stipulatu fundum petere uolebam, cedendo mihi possessione, si soluendi causa id fecerit, eo ipso efficiet, ut fundum longo tempore capiam.
しかしまた、私が約束に基づいて土地を請求しようとしていた者が、占有を私に譲り渡すにあたり、もし債務消滅のためにそうしたのであれば、まさにそのことによって、私が土地を長期の占有によって取得するようにする。
§41.3.33.4Qui pignori rem dat, usucapit, quamdiu res apud creditorem est: si creditor eius possessionem alii tradiderit, interpellabitur usucapio: et quantum ad usucapionem attinet, similis est ei qui quid deposuit uel commodauit, quos palam est desinere usucapere, si commodata uel deposita res alii tradita fuerit ab eo, qui commodatum uel depositum accepit.
物を質に入れる者は、その物が債権者のもとにある間、時効取得を継続する。 もし債権者がその占有を他者に引き渡したならば、時効取得は中断される。 Und 時効取得に関する限り、彼は物を寄託した者や使用貸借した者に類似している。 これらは、もし貸与された物または寄託された物が、その貸与または寄託を受けた者によって他者に引き渡されたならば、時効取得するのをやめることが明らかである。
plane si creditor nuda conuentione hypothecam contraxerit, usucapere debitor perseuerabit.
もっとも、もし債権者が単なる合意によって抵当を設定したにすぎないならば、債務者は時効取得を継続する。
§41.3.33.5Si rem tuam, cum bona fide possiderem, pignori tibi dem ignoranti tuam esse, desino usucapere, quia non intellegitur quis suae rei pignus contrahere.
もし私があなたの物を善意で占有している時に、それがあなたの物であることを知らないあなた自身にそれを質に入れたならば、私は時効取得を停止する。 なぜなら、誰も自分の物について質権を設定することはできないと理解されるからである。
at si nuda conuentione pignus contractum fuerit, nihilo minus usucapiam, quia hoc quoque modo nullum pignus contractum uidetur.
しかし、もし単なる合意によって質権が設定されたならば、それにもかかわらず私は時効取得を継続する。 なぜなら、この方法によってもやはり何ら質権は設定されなかったとみなされるからである。
§41.3.33.6Si rem pignori datam creditoris seruus subripuerit, cum eam creditor possideret, non interpellabitur usucapio debitoris, quia seruus dominum suum possessione non subuertit.
もし質に入れられた物を、債権者が占有している時に、債権者の奴隷が密かに持ち去ったならば、債務者の時効取得は中断されない。 なぜなら、奴隷は自らの主人を占有から排除しないからである。
sed et si debitoris seruus subripuerit, quamuis creditor possidere desinat, tamen debitori usucapio durat, non secus ac si eam creditor debitori tradidisset: nam quantum ad usucapiones attinet, serui subtrahendo res non faciunt deteriorem dominorum condicionem.
しかしまた、もし債務者の奴隷が盗み出した場合にも、債権者は占有することをやめるものの、それでも債務者の時効取得は継続する。 それは、あたかも債権者が債務者にそれを引き渡したかのようである。 なぜなら、時効取得に関する限り、奴隷は物を持ち去ることによって主人の地位を悪化させないからである。
facilius optinebitur, si precario possidente debitore seruus eius subripuerit.
もし債務者が使用貸借によって占有している時にその奴隷が盗み出したのであれば、このことはより容易に認められるであろう。
nam conductio idem praestat, quod si apud creditorem res esset: possidet enim hoc casu creditor.
なぜなら、賃貸借も、物が債権者のもとにある場合と同じ効果をもたらすからである。 すなわち、この場合、債権者が占有しているのである。
sed et si utrumque intercesserit et precarii rogatio et conductio, intellegitur creditor possidere et precarii rogatio non in hoc interponitur, ut debitor possessionem habeat, sed ut ei tenere rem liceat.
しかしまた、もし使用借権の請願と賃貸借の両方が介在したとしても、債権者が占有していると理解される。 そして、使用借権の請願は、債務者が占有を保持するためではなく、彼に物を所持することが許されるために挿入されるのである。