Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §41.2.44.pr-41.2.44.2

埋蔵物の忘却と奴隷を通じた占有の変動

6742 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

埋蔵物の場所を忘れた場合の占有継続の成否、および奴隷を通じた占有の取得と喪失の法理について論じる。

[PAPINIANUS libro uicensimo tertio quaestionum. ]
[パピニアヌス『解答集』第23巻] 海外へ出発しようとしていた者が、保管のために金を土中に埋めておいた。
§41.2.44.prPeregre profecturus pecuniam in terra custodiae causa condiderat: cum reuersus locum thensauri memoria non repeteret, an desisset pecuniam possidere, uel, si postea recognouisset locum, an confestim possidere inciperet, quaesitum est.
彼が帰国したとき、宝の場所を記憶から呼び起こすことができなかったため、彼がその金の占有を失ったのか、あるいは、もし彼が後にその場所を思い出したならば、直ちに占有し始めることになるのかが問われた。
dixi, quoniam custodiae causa pecunia condita proponeretur, ius possessionis ei, qui condidisset, non uideri peremptum, nec infirmitatem memoriae damnum adferre possessionis, quam alius non inuasit: alioquin responsuros per momenta seruorum, quos non uiderimus, interire possessionem.
私は次のように答えた。 保管のために金が埋められたと想定されているのであるから、それを埋めた者の占有権は消滅したとはみなされず、また、他人が侵入しなかった占有に、記憶の衰えが損失をもたらすこともない。 さもなければ、我々が見ていない奴隷の占有は、瞬間ごとに消滅すると答えざるを得なくなる。
et nihil interest, pecuniam in meo an in alieno condidissem, cum, si alius in meo condidisset, non alias possiderem, quam si ipsius rei possessionem supra terram adeptus fuissem.
そして、私が金を自己の土地に埋めたか他人の土地に埋めたかは何の影響もない。 なぜなら、もし他人が私の土地にそれを埋めたとしても、私がその物自体の占有を地上において取得した場合でなければ、私はそれを占有することにはならないからである。
itaque nec alienus locus meam propriam aufert possessionem, cum, supra terram an infra terram possideam, nihil intersit.
したがって、他人の土地であっても私の独自の占有を奪うことはない。 なぜなら、地上において占有するか地下において占有するかに、何の違いもないからである。
§41.2.44.1Quaesitum est, cur ex peculii causa per seruum ignorantibus possessio quaereretur.
特有財産上の理由から、[主人が]知らない間に奴隷を通じて占有が取得されるのはなぜであるかが問われた。
dixi utilitatis causa iure singulari receptum, ne cogerentur domini per momenta species et causas peculiorum inquirere.
私は、主人が瞬間ごとに特有財産の個々の物や原因を調べるよう強制されないために、便宜上の理由から特別法によって認められたのだ、と答えた。
nec tamen eo pertinere speciem istam, ut animo uideatur adquiri possessio: nam si non ex causa peculiari quaeratur aliquid, scientiam quidem domini esse necessariam, sed corpore serui quaeri possessionem.
しかし、この事例は、占有が意図(アニムス)のみによって取得されるとみなされるほどの効果を持つものではない。 なぜなら、もし特有財産上の理由からでなく何かが取得されるのであれば、主人の知得が必要であるが、占有は奴隷の身体(コルプス)を通じて取得されるからである。
§41.2.44.2Quibus explicitis, cum de amittenda possessione quaeratur, multum interesse dicam, per nosmet ipsos an per alios possideremus: nam eius quidem, quod corpore nostro teneremus, possessionem amitti uel animo uel etiam corpore, si modo eo animo inde digressi fuissemus, ne possideremus: eius uero, quod serui uel etiam coloni corpore possidetur, non aliter amitti possessionem, quam eam alius ingressus fuisset, eamque amitti nobis quoque ignorantibus.
これらを明らかにした上で、占有の喪失について問われるとき、我々が自分自身を通じて占有しているのか、あるいは他人を通じて占有しているのかによって、大きな違いがあると私は言うであろう。 なぜなら、我々が自身の身体によって保持しているものについては、我々が占有しないという意図をもってそこから立ち去った場合に限り、意図または身体のいずれによっても占有が失われるが、これに対して、奴隷あるいは小作人の身体を通じて占有されているものについては、他人がそこに立ち入った場合でなければ占有は失われず、またそれは我々が知らない間にも失われるからである。
illa quoque possessionis amittendae separatio est.
占有の喪失には次のような区別もある。
nam saltus hibernos et aestiuos, quorum possessio retinetur animo,
すなわち、意図によって占有が維持される冬用および夏用の牧草地については、

語釈・文法注

  1. §41.2.44.prPeregre profecturus — 能動態未来分詞で、出発しようとする意図や直前の予定(「海外へ出発しようとして」)を表す。
  2. §41.2.44.prresponsuros — 対格の主語(想定される判断者 nos など)および助動詞 esse が省略された未来能動不定詞。仮定法過去完了の帰結節に相当する内容を間接話法で表現しており、「(さもなければ、〜と)答えることになるであろう」という意味になる。
  3. §41.2.44.prnon alias possiderem, quam si — 条件文の帰結節 possiderem(接続法未完了、現在の反事実)と si 節(接続法過去完了、過去の反事実)を組み合わせた比較表現。「〜の場合でなければ、占有することにはならない」という強い限定を示す。
  4. §41.2.44.2si modo eo animo inde digressi fuissemus, ne possideremus — si modo は「〜でありさえすれば」という制限的条件(但し書き)を導き、ne possideremus は指示代名詞 eo(「そのような」)の内容を具体化する否定目的・意図の接続法節。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §41.2.44.pr-41.2.44.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:41.2.44.pr-41.2.44.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。