Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §41.1.63.pr-41.1.63.4

共有奴隷や用益権下の奴隷が発見した宝の帰属

6693 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

共有奴隷、使用収益権の対象である奴隷、および債権者が宝を発見した場合における、所有権の帰属および分配の法理を論じる。

[TRYPHONINUS libro septimo disputationum. ] §41.1.63.prSi is qui in aliena potestate est thensaurum inuenerit, in persona eius cui adquirit hoc erit dicendum, ut, si in alieno agro inuenerit, partem ei adquirat, si uero in parentis dominiue loco inuenerit, illius totus sit, si autem in alieno, pars.
[トリフォニヌス、論議集第7巻より] もし他人の権力下にある者が宝を発見したならば、彼が誰のために取得するのかという人物に照らして、次のように言われなければならない。 すなわち、もし彼が他人の土地で発見したならば、その者のために一部を取得し、もし彼が親または主人の土地で発見したならば、それはすべてその者のものとなり、もし他人の土地であれば、一部となる、と。
§41.1.63.1Si communis seruus in alieno inuenerit, utrum pro dominii partibus an semper aequis adquiret? et simile est atque in hereditate uel legato uel quod ab aliis donatum seruo traditur, quia et thensaurus donum fortunae creditur, scilicet ut pars, quae inuentori cedit, ad socios, pro qua parte serui quisque dominus est, pertineat.
もし共有の奴隷が他人の土地で発見した場合、所有権の割合に応じて取得するのか、それとも常に等しい割合で取得するのか。 これは、相続や遺贈、あるいは他者から贈与されて奴隷に引き渡された物の場合と同様である。 なぜなら宝もまた運命の贈り物と信じられているからであり、すなわち、発見者に帰属する部分は、各共同所有者がその奴隷の主人である割合に応じて共同所有者に属することになる。
§41.1.63.2Si communis seruus in domini unius fundo proprio inuenit, de parte, quae soli domino semper cedit, non est dubium, quin solius domini praedii sit: uerum an aliquid ex parte ferat alter socius, uidendum est, et numquid simile sit, atque cum stipulatur seruus iussu unius domini aut per traditionem aliquid accipit uel nominatim alteri: quod magis dici poterit.
もし共有の奴隷が、共同所有者のうちの一人の固有の土地で発見した場合、土地所有者である主人だけに常に帰属する部分については、それがその土地の主人だけのものであることは疑いない。 しかし、もう一人の共同所有者がその部分から何かを得るかどうかは、検討されなければならない。 そして、奴隷が一人の主人の命令によって口頭契約を結ぶか、あるいは引き渡しによって何かを受け取るか、あるいは名指しでもう一人のために受け取る場合と同様であるか。 こちらと言う方が、より言われ得る。
§41.1.63.3Quod si seruus, in quo usus fructus alienus est, inuenerit in eius locum, qui seruum proprium habet, an totum illius sit? et si in alieno, an partem eidem adquirat an uero fructuario? inspectio in illo est, num ex operis serui adquiratur.
しかし、もし他人が使用収益権を有する奴隷が、その奴隷の所有権を有する者の土地で発見した場合、すべてがその所有者のものとなるか。 また、もし他人の土地で発見した場合、その所有者に一部を取得させるのか、それとも使用収益権者に取得させるのか。 検討すべき点は、それが奴隷の労務から取得されるものであるか否か、ということである。
finge terram fodientem inuenisse, ut hoc dicatur fructuarii esse: quod uero subito in abdito loco positum nihil agens, sed aliter ambulans inuenit, proprietatis domini sit.
例えば、土を掘っているときに発見したと仮定しよう。 そうであれば、これは使用収益権者のものであると言われる。 しかし、何もせず、ただ歩いているときに、隠された場所に置かれていたものを突然発見した場合は、所有権者のものである。
ego nec illius ad fructuarium pertinere partem arbitror: nemo enim seruorum opera thensaurum quaerit nec ea propter tunc terram fodiebat, sed alii rei operam insumebat et fortuna aliud dedit.
私は、その場合であっても、使用収益権者にその部分が帰属するとは考えない。 なぜなら、誰も奴隷の労務によって宝を探しはしないし、奴隷もそのために当時土を掘っていたのではなく、他のことに労力を費やしていたのであり、運命が別のものを与えたからである。
itaque si in ipsius fructuarii agro inuenerit, puto partem solam ut agri dominum habiturum, alteram ad eum, cuius in seruo proprietas est, pertinere.
したがって、もしその使用収益権者自身の土地で発見したならば、彼は土地の所有者として一部だけを持つことになり、もう一部は奴隷の所有権を有する者に帰属する、と私は考える。
§41.1.63.4Quod si creditor inuenerit, in alieno uidebitur inuenisse: partem itaque sibi, partem debitori praestabit, nec recepta pecunia restituet, quod iure inuentoris, non creditoris ex thensauro apud eum remansit.
しかし、もし債権者が発見した場合、彼は他人の土地で発見したとみなされる。 したがって、彼は自分に一部を、債務者に一部を給付することになり、債権が回収された後であっても、彼の手元に残った宝のぶんは、債権者としてではなく発見者としての権利によって残ったものであるから、それを返還する必要はない。
quae cum ita sint, et cum ex principis auctoritate creditor ut proprium agrum tenere coepit iure dominii, intra constitutum luendi tempus pignoris causa uertitur: post transactum autem tempus thensaurum in eo inuentum ante solutam pecuniam totum tenebit.
事態がこのようであり、かつ、皇帝の権威に基づいて、債権者が所有権に基づいて自己の固有の土地として保持し始めた場合、定められた受け戻し期間内においては、それは質権の関係にとどまる。 しかし、期間が経過した後は、お金が支払われる前にその土地で発見された宝を、彼はすべて保持する。
oblato uero intra constitutum tempus debito, quoniam uniuersa praestantur atque in simplici petitore reuocantur, restitui debebit, sed pro parte sola, quia dimidium inuentori semper placet relinqui.
他方、定められた期間内に債務が提供された場合には、すべてが給付され、通常の請求者において回復されるのであるから、返還されなければならないが、それは一部だけであって、半分は常に発見者に残されることが認められているからである。

語釈・文法注

  1. §41.1.63.prin persona eius cui adquirit — eius は persona にかかる属格で、cui は adquirit の利益の与格(誰のために取得するか)。全体で「(子や奴隷が)そのために権利を取得してやる相手の人物(=親や主人)に関して」という意味になり、その主体の資格(自己の土地か他人の土地か)を基準に判断することを指す。
  2. §41.1.63.2quod magis dici poterit — 関係代名詞の主格 quod は、直前の疑問節 numquid simile sit ... (一人の主人の命令などで取得する場合と同様に、土地所有者である主人が独占するのか)を指す。著者はこの比喩的な解釈(独占説)を「より主張され得る(正しい)」と支持している。
  3. §41.1.63.4pignoris causa uertitur — uertitur は「〜に変わる、〜として扱われる」の意。皇帝の許可により債権者が土地を自己の所有物として保持し始めても、定められた受け戻し期間内であれば、法的には依然として「質権(担保)の性質に留まる(その関係の中に置かれている)」ことを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §41.1.63.pr-41.1.63.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:41.1.63.pr-41.1.63.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。