Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §41.1.55.pr

罠にかかった野獣の所有権と事実に基づく訴え

6685 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

プロクルスは、他人の仕掛けた罠にかかった野生の猪を連れ去るか放した場合の所有権の帰属と、それに対して認められる事実に基づく訴え(actio in factum)の適否について議論している。

[PROCULUS libro secundo epistularum. ] §41.1.55.prIn laqueum, quem uenandi causa posueras, aper incidit: cum eo haereret, exemptum eum abstuli: num tibi uideor tuum aprum abstulisse? et si tuum putas fuisse, si solutum eum in siluam dimisissem, eo casu tuus esse desisset an maneret? et quam actionem mecum haberes, si desisset tuus esse, num in factum dari oporteret, quaero.
[プロクルスの『書簡集』第2巻より] 狩猟のために君が仕掛けておいた罠に、野生の猪がかかった。 それがそこに引っかかっていたとき、私はそれを(罠から)取り出して持ち去った。 私は君の猪を持ち去ったと君には思われるだろうか。 そして、もしそれが君のものであったと君が考えるなら、もし私がそれを放して森へ逃がしてやったとすれば、その場合、それは君のものであり続けるのをやめた(=君の所有権は消滅した)だろうか、それとも残っていただろうか。 そして、もしそれが君のものでなくなっていたとしたら、君は私に対してどのような訴えを持つだろうか、事実に基づく訴えが与えられるべきなのだろうか、と私は尋ねる。
respondit: laqueum uideamus ne intersit in publico an in priuato posuerim et, si in priuato posui, utrum in meo an in alieno, et, si in alieno, utrum permissu eius cuius fundus erat an non permissu eius posuerim: praeterea utrum in eo ita haeserit aper, ut expedire se non possit ipse, an diutius luctando expediturus se fuerit.
回答:罠について、私がそれを公有地に仕掛けたのか、それとも私有地に仕掛けたのかによって違いが生じるのではないか、見てみることにしよう。 そして、もし私有地に仕掛けたなら、自分の土地なのか、それとも他人の土地なのか、そして、もし他人の土地なら、その土地の所有者の許可を得て仕掛けたのか、それとも許可を得ずに仕掛けたのか。 さらに、猪がその中に、自力で脱出できないほど深くかかっていたのか、それとももっと長くもがけば脱出できたはずだったのか。
summam tamen hanc puto esse, ut, si in meam potestatem peruenit, meus factus sit.
しかし、要するにこういうことだと私は考える。 すなわち、もしそれが私の支配に達したならば、それは私のものになったのだと。
sin autem aprum meum ferum in suam naturalem laxitatem dimisisses et eo facto meus esse desisset, actionem mihi in factum dari oportere, ueluti responsum est, cum quidam poculum alterius ex naue eiecisset.
しかし、もし君が私の野生の猪を自然の自由へと戻し、そのことによってそれが私のものであり続けるのをやめたならば、私に対して事実に基づく訴えが与えられるべきである。 それはちょうど、ある者が他人の杯を船から投げ捨てた場合に回答されたのと同様である。

語釈・文法注

  1. 41.1.55.pruideor — 動詞 uideor はここでは個人非人称(〜と思われる)ではなく、1人称単数主語の個人構文として使われており、主格不定詞 abstulisse を伴って「私は〜したと思われるか」を意味する。
  2. 41.1.55.pruideamus ne intersit — uideamus ne は「〜ではないかと考慮しよう/見てみよう」という懸念や検討を促す表現。intersit は非人称動詞 interest の接続法現在形であり、間接疑問節を導いている。
  3. 41.1.55.practionem mihi in factum dari oportere — 非人称動詞 oportet の不定法 oportere の主語として、対格不定詞構造(actionem...dari)が機能している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §41.1.55.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:41.1.55.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。