[PROCULUS libro secundo epistularum. ] §41.1.55.prIn laqueum, quem uenandi causa posueras, aper incidit: cum eo haereret, exemptum eum abstuli: num tibi uideor tuum aprum abstulisse? et si tuum putas fuisse, si solutum eum in siluam dimisissem, eo casu tuus esse desisset an maneret? et quam actionem mecum haberes, si desisset tuus esse, num in factum dari oporteret, quaero.
[プロクルスの『書簡集』第2巻より] 狩猟のために君が仕掛けておいた罠に、野生の猪がかかった。 それがそこに引っかかっていたとき、私はそれを(罠から)取り出して持ち去った。 私は君の猪を持ち去ったと君には思われるだろうか。 そして、もしそれが君のものであったと君が考えるなら、もし私がそれを放して森へ逃がしてやったとすれば、その場合、それは君のものであり続けるのをやめた(=君の所有権は消滅した)だろうか、それとも残っていただろうか。 そして、もしそれが君のものでなくなっていたとしたら、君は私に対してどのような訴えを持つだろうか、事実に基づく訴えが与えられるべきなのだろうか、と私は尋ねる。
respondit: laqueum uideamus ne intersit in publico an in priuato posuerim et, si in priuato posui, utrum in meo an in alieno, et, si in alieno, utrum permissu eius cuius fundus erat an non permissu eius posuerim: praeterea utrum in eo ita haeserit aper, ut expedire se non possit ipse, an diutius luctando expediturus se fuerit.
回答:罠について、私がそれを公有地に仕掛けたのか、それとも私有地に仕掛けたのかによって違いが生じるのではないか、見てみることにしよう。 そして、もし私有地に仕掛けたなら、自分の土地なのか、それとも他人の土地なのか、そして、もし他人の土地なら、その土地の所有者の許可を得て仕掛けたのか、それとも許可を得ずに仕掛けたのか。 さらに、猪がその中に、自力で脱出できないほど深くかかっていたのか、それとももっと長くもがけば脱出できたはずだったのか。
summam tamen hanc puto esse, ut, si in meam potestatem peruenit, meus factus sit.
しかし、要するにこういうことだと私は考える。 すなわち、もしそれが私の支配に達したならば、それは私のものになったのだと。
sin autem aprum meum ferum in suam naturalem laxitatem dimisisses et eo facto meus esse desisset, actionem mihi in factum dari oportere, ueluti responsum est, cum quidam poculum alterius ex naue eiecisset.
しかし、もし君が私の野生の猪を自然の自由へと戻し、そのことによってそれが私のものであり続けるのをやめたならば、私に対して事実に基づく訴えが与えられるべきである。 それはちょうど、ある者が他人の杯を船から投げ捨てた場合に回答されたのと同様である。