Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §41.1.33.pr-41.1.33.2

陣中特有財産の奴隷による権利取得と相続承認

6663 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

軍人の家子が有する陣中特有財産の奴隷に対する遺贈や約束について、遺産相続の承認の有無によってその効力が誰の人格に基づくかが議論される。窃盗の訴えや返還請求(コンディクティオー)における人格の考慮についても同様の区別が適用される。

[ULPIANUS libro quarto disputationum. ] §41.1.33.prIn eo, quod seruo castrensi ante aditam hereditatem filii familias militis legatur, uel eo, quod stipulatur seruus, tractatur apud Marcellum libro uicensimo, ex cuius persona uel stipulatio uires habeat uel legatum.
[ウルピアーヌス、『論議録』第4巻]\n 軍人である家子(子である家族員)の遺産相続が承認される前に、その陣中特有財産に属する奴隷に対して遺贈がなされた場合、あるいはその奴隷が約束(口頭契約)をした場合について、マルケッルスは第20巻において、約束または遺贈が誰の人格から効力を得るかという点を論じている。
et puto uerius, quod et Scaeuolae uidetur et ipse Marcellus tractat, si quidem adeatur hereditas, omnia ut in hereditario seruo, si adita non sit, ut in proprio patris esse spectanda: et si usus fructus fuerit huic seruo relictus, modo patri uideri delatum, modo heredi, nec a persona in personam creditur transisse.
そして、スカエウォラも同調し、マルケッルス自身も論じている通り、次の見解がより正しいと私は考える。 すなわち、遺産相続が承認されるならば、すべては遺産奴隷におけるのと同様に考慮されるべきであり、承認されないならば、父親の固有の奴隷におけるのと同様に考慮されるべきである。 また、もしこの奴隷に使用収益権が遺贈された場合、ある時は父親に、ある時は相続人にそれが与えられたとみなされ、人格から人格へと移転したとは信じられない。
§41.1.33.1Eadem distinctione quis utetur etiam, si res fuerit subtracta: aut cessare aut non furti actionem dicet, si ex testamento adierit, quoniam hereditati furtum non fit, aut, si non adierit, patri dabitur furti actio.
\n 何かが盗まれた場合にも、人は同様の区別を用いるであろう。 すなわち、遺言に基づいて遺産相続を承認したならば、遺産に対する窃盗は成立しないため、窃盗の訴えは提起できないと主張するであろうし、もし承認しなかったならば、父親に窃盗の訴えが与えられることになる。
§41.1.33.2Nam et condictio, quotiens seruus hereditarius stipulatur uel per traditionem accipit, ex persona defuncti uires assumit, ut Iuliano placet: cuius et ualuit sententia testantis personam spectandam esse opinantis.
\n なぜなら、遺産奴隷が約束(口頭契約)をし、あるいは引渡しによって受け取る場合にはいつでも、ユリアヌスが主張するように、返還請求(コンディクティオー)も被相続人の人格から効力を得るからである。 そして、遺言者の人格が考慮されるべきであると考えた彼の学説が普及している。

語釈・文法注

  1. 41.1.33.prseruo castrensi — 「陣中特有財産(peculium castrense)に属する奴隷」を指す。家子(家父権に服する息子)であっても軍人である場合は、自ら獲得した軍事財産を特有財産として処分する権利を認められていた。
  2. 41.1.33.prante aditam hereditatem filii familias militis — 前置詞 ante が対格名詞 aditam hereditatem を支配し、それに属格 filii familias militis がかかっている。受動完了分詞 aditam は「~の承認の前に」という名詞的動作を表す。
  3. 41.1.33.1aut cessare aut non furti actionem dicet — aut cessare aut non の箇所は、写本の異同を含め構文上の難所である。cessare と non competere(または non esse)を並列させて「窃盗の訴えは提起できないと主張する」と解釈するか、あるいは後続の aut, si non adierit... と相関的に読む。いずれにせよ、遺産相続が承認された場合には窃盗の訴えが認められないことを指す。
  4. 41.1.33.2cuius et ualuit sententia testantis personam spectandam esse opinantis — 関係代名詞属格 cuius(ユリアヌスを指す)に、現在分詞属格 opinantis が一致している。opinantis の目的語として対格不定詞句 testantis personam spectandam esse が置かれており、「遺言者の人格が考慮されるべきであると考えている(ユリアヌスの)学説が普及した」という構造である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §41.1.33.pr-41.1.33.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:41.1.33.pr-41.1.33.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。