Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §41.1.30.pr-41.1.30.4

中州の形成と河岸や川床の所有権帰属

6660 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

土地の売却に伴う中州の所有権、河岸の立木や川床の帰属、島が生じる三つの原因、氾濫後の土地回復、海中への建築による所有権取得を説明する。

[POMPONIUS libro trigensimo quarto ad Sabinum. ] §41.1.30.prErgo si insula nata adcreuerit fundo meo et inferiorem partem fundi uendidero, ad cuius frontem insula non respicit, nihil ex ea insula pertinebit ad emptorem eadem ex causa, qua nec ab initio quidem eius fieret, si iam tunc, cum insula nasceretur, eiusdem partis dominus fuisset.
[ポンポニウス、『サビヌス註釈』第34巻] したがって、もし生じた島が私の土地に付着し、私がその土地の下部の部分であって、その正面に島が面していない部分を売却したならば、その島からは何ものも買主に帰属しない。 これは、もし島が生じたその時にすでに、彼がその同じ部分の所有者であったとしたら、当初からしてもその島が彼のものにはならなかったであろうのと同じ理由による。
§41.1.30.1Celsus filius, si in ripa fluminis, quae secundum agrum meum sit, arbor nata sit, meam esse ait, quia solum ipsum meum priuatum est, usus autem eius publicus intellegitur.
子のケルススは、もし私の土地に沿う川の岸に木が生じたならば、それは私のものとなると言う。 なぜなら土地自体は私の私有地であり、その使用のみが公的なものであると解されるからである。
et ideo cum exsiccatus esset alueus, proximorum fit, quia iam populus eo non utitur.
そしてそれゆえに、川床が干上がったときには、それは近隣の者たちのものとなる。 なぜなら、もはや人民がそれを使用しないからである。
§41.1.30.2Tribus modis insula in flumine fit, uno, cum agrum, qui aluei non fuit, amnis circumfluit, altero, cum locum, qui aluei esset, siccum relinquit et circumfluere coepit, tertio, cum paulatim colluendo locum eminentem supra alueum fecit et eum alluendo auxit.
川の中に島が生じるのには三つの方法がある。 第一は、川床ではなかった土地を川が巡って流れる場合、第二は、川床であった場所を乾燥した状態のまま残して周囲を巡り流れるようになった場合、第三は、徐々に土砂を堆積させることによって川床の上に隆起した場所を作り、それを並みの作用によって増大させた場合である。
duobus posterioribus modis priuata insula fit eius, cuius ager propior fuerit, cum primum extitit: nam et natura fluminis haec est, ut cursu suo mutato aluei causam mutet.
後ろの二つの方法においては、島が最初に現れたときに最も近くに土地を有していた者の私有の島となる。 なぜなら、川の性質とは、その流路を変えることによって川床の法的状態を変えることだからである。
nec quicquam intersit, utrum de aluei dumtaxat solo mutato an de eo, quod superfusum solo et terrae sit, quaeratur, utrumque enim eiusdem generis est.
川床の土地自体が変化したことについて問うているのか、それとも土地および土壌の上に覆いかぶさっているものについて問うているのかは、何ら違いをもたらさない。 なぜなら、いずれも同一の種類に属するからである。
primo autem illo modo causa proprietatis non mutatur.
しかし、最初の方法においては、所有権の原因は変更されない。
§41.1.30.3Alluuio agrum restituit eum, quem impetus fluminis totum abstulit.
沖積は、川の勢いによってその全体が奪い去られた土地を回復させる。
itaque si ager, qui inter uiam publicam et flumen fuit, inundatione fluminis occupatus esset, siue paulatim occupatus est siue non paulatim, sed eodem impetu recessu fluminis restitutus, ad pristinum dominum pertinet: flumina enim censitorum uice funguntur, ut ex priuato in publicum addicant et ex publico in priuatum: itaque sicuti hic fundus, cum alueus fluminis factus esset, fuisset publicus, ita nunc priuatus eius esse debet, cuius antea fuit.
したがって、もし公道と川の間にあった土地が川の氾濫によって占有されたなら、それが徐々に占有されたのであれ、徐々にではなく同じ勢いで占有されたのであれ、川が退くことによって回復したときは、元の所有者に帰属する。 なぜなら川は、私有地から公有地へ、また公有地から私有地へと土地を割り当てる査定官の役割を果たすからである。 それゆえ、この土地が川の川床となったときには公有のものであったであろうように、現在は、以前にそれを所有していた者の私有地であるべきである。
§41.1.30.4Si pilas in mare iactauerim et supra eas inaedificauerim, continuo aedificium meum fit.
もし私が海の中に杭を投げ入れ、その上に建築したなら、直ちにその建物は私のものとなる。
item si insulam in mari aedificauerim, continuo mea fit, quoniam id, quod nullius sit, occupantis fit.
同様に、もし私が海の中に島を築いたなら、直ちにそれは私のものとなる。 なぜなら、誰のものでもないものは、占有した者のものとなるからである。

語釈・文法注

  1. 41.1.30.preadem ex causa, qua — 関係代名詞の女性単数奪格 qua が前置詞 ex を伴わずに先行詞 eadem ex causa(同じ理由から)を受けており、「〜のと同じ理由によって」を意味する。通常 ex qua となるところ、前置詞が省略されて手段または原因の奪格として機能している。
  2. 41.1.30.prfieret, si ... fuisset — 反実仮想の条件文。条件節の接続法過去完了(si... fuisset)が過去の反実仮想を表し(「もし彼が所有者であったならば」)、帰結節の接続法未完了(fieret)がその過去の仮定の結果として現在(または基準時点)に生じる状態の反実仮想を表している(「彼のものにはならなかったであろうに」)。
  3. 41.1.30.3censitorum uice funguntur — 動詞 fungor(遂行する、果たす)が奪格を支配する構文。uice(役割、代わりに)は名詞 uicis の単数奪格であり、これに属格の censitorum(査定官たちの)が修飾して「査定官の役割を果たす」という意味になる。
  4. 41.1.30.3cum alueus fluminis factus esset, fuisset publicus — cum 節の接続法過去完了(factus esset)が過去の反実仮想的状況(「もしそれが川床となっていたならば」)を設定し、主節の接続法過去完了(fuisset publicus)がその状況下における過去の反実仮想の帰結(「公有のものであったであろう」)を述べている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §41.1.30.pr-41.1.30.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:41.1.30.pr-41.1.30.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。