[IULIANUS libro sexagensimo quarto digestorum. ] §40.9.5.prCum hereditas soluendo non est, quamuis heres locuples existat, libertas ex testamento competit.
[ユリアヌス『学説彙纂』第64巻] 相続財産が債務超過であっても(支払能力がなくとも)、相続人が富裕であるならば、遺言による自由(解放)は認められる。
§40.9.5.1Si autem is qui soluendo non est hoc modo libertatem dederit 'si creditoribus meis solidum solutum fuerit, Stichus liber esto', non potest uideri fraudandorum creditorum liberos esse iussisse.
しかし、支払不能である者が次のように自由を与えたならば、「もし私の債権者たちに全額が支払われたならば、スティクスは自由の身たれ」と、彼は債権者を害する意図をもって奴隷たちに自由であることを命じたと見なされることはあり得ない。
§40.9.5.2Si Titius nihil amplius in bonis quam Stichum et Pamphilum habeat eosque stipulanti Maeuio ita promiserit Stichum aut Pamphilum dare spondes?, deinde, cum alium creditorem non haberet, Stichum manumiserit: libertas per legem Aeliam Sentiam rescinditur.
もしティティウスが、スティクスとパンピルスよりほかに何も財産の中に持っておらず、それら(二人)を、(問答契約で)約束を求めるメウィウスに対して「スティクス、あるいはパンピルスを与えることを約束するか」と次のように約束し、その後、他の債権者を持たないときにスティクスを解放したならば、その自由はアエリア・センティア法によって取り消される。
quamuis enim fuit in potestate Titii, ut Pamphilum daret, tamen quamdiu eum non dederit, quia interim mori possit, non sine fraude stipulatoris Stichum manumisit.
というのも、パンピルスを与えることはティティウスの権能の内にあったのであるが、それにもかかわらず、彼がパンピルスを給付しない限り、その間にパンピルスが死ぬかもしれないので、約束者を害することなしにスティクスを解放したとは言えないからである。
quod si solum Pamphilum dari promississet, non dubitarem, quin Stichus ad libertatem perueniret, quamuis similiter Pamphilus mori possit: multum enim interest, contineatur ipsa stipulatione is qui manumittitur an extra obligationem sit.
だが、もし彼がパンピルスだけが与えられることを約束していたならば、スティクスが自由を手に入れることについて私は疑わないであろう、同様にパンピルスが死ぬかもしれないとしても。 というのも、解放される者が問答契約それ自体に含まれているのか、それとも債務の枠外にあるのかには、大きな違いがあるからである。
nam et qui ob aureos quinque Stichum et Pamphilum pignori dederit, cum uterque eorum quinum aureorum sit, neuter manumitti potest: at si Stichum solum pignori dederit, Pamphilum non uidetur in fraudem creditoris manumittere.
というのは、5アウレウスのためにスティクスとパンピルスを質に入れた者もまた、彼らの双方がそれぞれ5アウレウスの価値であるとしても、どちらも解放されることはできない。 しかし、もし彼がスティクスだけを質に入れていたならば、パンピルスを債権者を害して解放しているとは見なされないからである。