[IULIANUS libro sexagensimo quarto digestorum. ] §40.9.5.prCum hereditas soluendo non est, quamuis heres locuples existat, libertas ex testamento competit.
[율리아누스, 학설휘찬 제64권] 상속재산이 채무초과 상태라 할지라도, 상속인이 부유하다면 유언에 따른 해방은 유효하다.
§40.9.5.1Si autem is qui soluendo non est hoc modo libertatem dederit 'si creditoribus meis solidum solutum fuerit, Stichus liber esto', non potest uideri fraudandorum creditorum liberos esse iussisse.
그러나 채무초과 상태에 있는 자가 다음과 같은 방식으로 자유를 주었다면, 즉 "나의 채권자들에게 전액이 변제된다면, 스티쿠스는 자유로운 몸이 될지어다"라고 했다면, 그가 채권자들을 해할 의도로 노예들이 자유롭게 될 것을 명령한 것으로 여겨질 수는 없다.
§40.9.5.2Si Titius nihil amplius in bonis quam Stichum et Pamphilum habeat eosque stipulanti Maeuio ita promiserit Stichum aut Pamphilum dare spondes?, deinde, cum alium creditorem non haberet, Stichum manumiserit: libertas per legem Aeliam Sentiam rescinditur.
만약 티티우스가 자신의 재산 중에 스티쿠스와 팜필루스 외에는 아무것도 가지고 있지 않으면서, 문답계약으로 약속을 요구하는 메비우스에게 "스티쿠스 또는 팜필루스를 주겠다고 약속하는가?"라며 이와 같이 약속하고, 그 후 다른 채권자가 없는 상태에서 스티쿠스를 해방했다면, 그 자유는 엘리우스·센티우스 법에 의해 취소된다.
quamuis enim fuit in potestate Titii, ut Pamphilum daret, tamen quamdiu eum non dederit, quia interim mori possit, non sine fraude stipulatoris Stichum manumisit.
왜냐하면 팜필루스를 주는 것이 티티우스의 권한 안에 있었을지라도, 그럼에도 불구하고 그가 팜필루스를 급부하지 않는 동안에는 그사이에 팜필루스가 죽을 수도 있기 때문에, 약속자를 해함이 없이 스티쿠스를 해방한 것이라고 볼 수 없기 때문이다.
quod si solum Pamphilum dari promississet, non dubitarem, quin Stichus ad libertatem perueniret, quamuis similiter Pamphilus mori possit: multum enim interest, contineatur ipsa stipulatione is qui manumittitur an extra obligationem sit.
그러나 만약 그가 오직 팜필루스만을 주기로 약속했다면, 비록 마찬가지로 팜필루스가 죽을 수도 있을지라도 스티쿠스가 자유에 이르게 될 것임에 대해 나는 의심하지 않을 것이다. 왜냐하면 해방되는 자가 문답계약 자체에 포함되어 있는지, 아니면 채무 범위 밖에 있는지에는 큰 차이가 있기 때문이다.
nam et qui ob aureos quinque Stichum et Pamphilum pignori dederit, cum uterque eorum quinum aureorum sit, neuter manumitti potest: at si Stichum solum pignori dederit, Pamphilum non uidetur in fraudem creditoris manumittere.
왜냐하면 5아우레우스를 위해 스티쿠스와 팜필루스를 질권으로 제공한 자 역시, 그들 각자가 5아우레우스씩의 가치가 있을지라도, 둘 중 어느 쪽도 해방할 수 없기 때문이다. 그러나 만약 그가 스티쿠스만을 질권으로 제공했다면, 팜필루스를 채권자를 해하여 해방하는 것으로 여겨지지 않는다.