[PAULUS libro primo ad legem Iuliam. ] §40.9.15.prQuaesitum est, an is, qui maiestatis crimine reus factus sit, manumittere possit, quoniam ante damnationem dominus est.
[パウルス『ユリウス法について』第1巻] 不敬罪で被告人とされた者が、有罪判決の前には所有者である以上、解放をなしうるかどうかが問われた。
et imperator Antoninus Calpurnio Critoni rescripsit ex eo tempore, quo quis propter facinorum suorum cogitationem iam de poena sua certus esse poterat, multo prius conscientia delictorum, quam damnatione ius dandae libertatis eum amississe.
そして、アントニヌス帝はカルプルニウス・クリトンに次のように勅答した。 自らの悪行を顧みることによって、すでに自身の刑罰を確信し得たその時から、有罪判決によってよりもはるかに早く、犯罪の自覚によって、彼は自由を与える権利を失ったのである、と。
§40.9.15.1Iulianus ait, si postea, quam filio permisit pater manumittere, filius ignorans patrem decessisse manumisit uindicta, non fieri eum liberum.
ユリアヌスは言う。 父親が息子に解放することを許した後に、息子が父親の死亡を知らずに杖によって解放したならば、その者は自由の身にはならない。
sed et si uiuit pater et uoluntas mutata erit, non uideri uolente patre filium manumississe.
しかしまた、たとえ父親が生きていても、その意志が変更されていたならば、父親の同意のもとに息子が解放したとはみなされない。