Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.9.14.pr-40.9.14.6

婚姻解消事由と脱法的な奴隷解放の無効

6536 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

夫の死亡や刑罰、または双方の合意等により婚姻が解消された場合の奴隷解放・譲渡の可否、および離婚を見越した脱法的な解放の無効について論じる。

[ULPIANUS libro quarto de adulteriis. ] §40.9.14.prSed si maritus intra sexagesimum diem decesserit, an manumittere uel alienare iam possit supra scriptas personas, uideamus.
[ウルピアヌス『姦通罪について』第4巻] しかし、もし夫が60日以内に死亡した場合、彼女が上記の者たちを今や解放、あるいは譲渡することができるかどうか、検討してみよう。
et non puto posse, quamuis accusatore mulier deficiatur marito, cum pater accusare possit.
そして、たとえ女が告発者としての夫を失うとしても、父親が告発しうるのであるから、私は可能ではないと考える。
§40.9.14.1Et simpliciter quidem lex mulierem prohibuit intra sexagesimum diem diuortii manumittere:
そして実に、法律は単に、女が離婚から60日以内に解放することを禁止した。
§40.9.14.2Siue autem diuertit siue repudio dimissa sit, manumissio impedietur.
彼女が自ら離婚したにせよ、あるいは離縁状によって去らされたにせよ、解放は妨げられるであろう。
§40.9.14.3Sed si morte mariti solutum sit matrimonium uel aliqua poena eius, manumissio non impedietur.
しかし、もし夫の死、あるいは夫に対する何らかの刑罰によって婚姻が解消されたならば、解放は妨げられないであろう。
§40.9.14.4Sed et si bona gratia finierit matrimonium, dicetur manumissionem uel alienationem non impediri.
しかし、また、合意によって婚姻が終了した場合にも、解放や譲渡は妨げられないと言われるであろう。
§40.9.14.5Sed et si constante matrimonio mulier, dum diuortium cogitat, manumittat uel alienet et hoc dilucidis probationibus fuerit adprobatum: quasi in fraudem legis hoc factum sit, non debet alienatio ualere uel manumissio.
しかし、婚姻の継続中に、女が離婚を計画しつつ解放または譲渡を行い、このことが明白な証拠によって立証された場合にも、これが法律を潜脱して行われたかのように、譲渡または解放は効力を持つべきではない。
§40.9.14.6Alienationem omnem omnino accipere debemus.
私たちは、すべての譲渡を全面的に受け止めるべきである。

語釈・文法注

  1. §40.9.14.praccusatore mulier deficiatur marito — 奪われることを意味する受動態 deficiatur に対し、奪われる対象が奪格の名詞句 accusatore marito(「告発者としての夫」)で表されている。ここで accusatore は marito に対する同格名詞。接続詞 quamuis(〜であるけれども)は譲歩の従属節として接続法を要求するため、deficiatur が用いられている。
  2. §40.9.14.2diuertit — 自動詞 diuerto(離別する、去る)の能動態(現在または完了)。女性自身が能動的に離婚を起こしたことを意味し、受動表現である repudio dimissa sit(離縁状により去らされた=夫から受動的に離婚された)と対比されている。
  3. §40.9.14.4bona gratia — 手段・態様の奪格。「好意によって」から転じて、ローマ法上「(双方の)合意に基づいて」離婚が行われた状況を指す専門的な慣用語句である。
  4. §40.9.14.5constante matrimonio — consto(存続する、成立している)の現在分詞 constante と名詞 matrimonio からなる独立奪格構文。「婚姻関係が存続している間」という時間・状況的背景を表す。
  5. §40.9.14.5quasi in fraudem legis hoc factum sit — quasi は「あたかも〜であるかのように」と仮定・比較を表す副詞的接続詞で、接続法完了 factum sit を伴う。in fraudem legis は「法律を潜脱して、法の適用を免れる意図で」を意味する法学上の定型表現である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.9.14.pr-40.9.14.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.9.14.pr-40.9.14.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。