Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.9.12.pr-40.9.12.7

姦通罪の訴追に伴う奴隷解放と譲渡の制限

6534 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

姦通罪の訴追手続き中における奴隷の解放および譲渡の制限について、離婚した当人、父親、母親、祖父母に課される範囲と、その期限をめぐる論点について議論している。

[ULPIANUS libro quarto de adulteriis. ] §40.9.12.prProspexit legis lator, ne mancipia per manumissionem quaestioni subducantur, idcircoque prohibuit ea manumitti certumque diem praestituit, intra quem manumittere non liceat.
[ウルピアーヌス『姦通罪について』第4巻] 立法者は、奴隷が解放によって尋問から引き離されることのないよう配慮し、そのためにそれらの奴隷の解放を禁止し、その期間内は解放することが許されない一定の期日をあらかじめ定めた。
§40.9.12.1Ipsa igitur quae diuertit omnes omnimodo seruos suos manumittere uel alienare prohibetur, quia ita uerba faciunt, ut ne eum quidem seruum, qui extra ministerium eius mulieris fuit uel in agro uel in prouincia, possit manumittere uel alienare: quod quidem perquam durum est, sed ita lex scripta est.
したがって、離婚した当の女性は、いかなる方法によっても自己のすべての奴隷を解放または譲渡することを禁止される。 なぜなら、その法の文言は、その女性の奉仕の外にいた、すなわち農園や属州にいた奴隷でさえ、解放することも譲渡することもできないように定めているからである。 このことは確かにきわめて過酷であるが、法はそのように書かれているのである。
§40.9.12.2Sed et si post diuortium seruum mulier parauit aut alia ratione adquisiit, aeque, quod ad uerba attinet, manumittere non poterit: et ita Sextus quoque Caecilius adnotat.
しかしまた、離婚の後に女性が奴隷を手に入れた、あるいは他の方法で取得した場合であっても、文言に関する限り、同様に解放することはできないであろう。 そして、セクストゥス・カエキリウスもまたそのように注記している。
§40.9.12.3Pater uero in cuius potestate filia fuerit, ea tantum mancipia prohibetur manumittere alienareue, quae in usu filiae fuerunt tributa.
これに対して、娘を自己の権力下に置いていた父親は、娘の使用のために割り当てられていた奴隷に限り、解放または譲渡することを禁止される。
§40.9.12.4Matrem quoque prohibuit manumittere alienareue ea mancipia, quae in ministerium filiae concesserat.
法は母親に対してもまた、娘の奉仕のために提供していた奴隷を解放または譲渡することを禁止した。
§40.9.12.5Sed et auum et auiam prohibuit manumittere, cum horum quoque mancipia quaestione postulari posse lex uoluerit.
しかし、祖父および祖母に対しても解放することを禁止した。 なぜなら、法はこれらの奴隷をも尋問のために請求され得ることを望んだからである。
§40.9.12.6Sextus Caecilius recte ait angustissimum tempus legem praestitisse alienandis manumittendisue seruis.
セクストゥス・カエキリウスは、法が奴隷の譲渡または解放のためにきわめて短い期間を定めたと正しく述べている。
finge, inquit, ream adulterii intra sexagesimum diem postulatam: quae cognitio tam facile expediri potuit adulterii, ut intra sexagesimum diem finiatur? et tamen licere mulieri quamuis postulatae adulterii seruum suspectum in adulterio uel quaestioni necessarium, quod ad uerba legis attinet, manumittere.
「例えば」と彼は言う、「姦通の被告人となった女性が60日以内に訴追されたと仮定せよ。 姦通の審理で、60日以内に終了するほど容易に迅速に処理され得るものがあるだろうか。 それにもかかわらず、法の文言に関する限り、姦通で訴追された女性であっても、姦通の疑いのある、あるいは尋問に必要な奴隷を解放することが許されることになる。
sane in hunc casum subueniendum est, ut destinati serui quasi conscii uel quasi nocentes non debeant manumitti ante finitam cognitionem.
確かに、このような事例に対しては、共犯者あるいは有罪者と目される、指名された奴隷たちが、審理が終了するまでは解放されるべきではないとして、救済措置が講じられなければならない。
§40.9.12.7Pater mulieris uel mater, si intra sexagesimum diem decedant, ex his seruis, quos in ministerium filiae dederint, neque manumittere neque alienare poterunt.
」女性の父親または母親が60日以内に死亡した場合、娘の奉仕のために与えていた奴隷のうちから、解放することも譲渡することもできない。

語釈・文法注

  1. §40.9.12.prquaestioni subducantur — 複合動詞 subducere(引き離す)に伴う奪格の代わりに与格 quaestioni(尋問)が用いられており、分離の与格(または不利益の与格)として機能している。quaestio はローマ法において、特に奴隷に対して行われる拷問を伴う事実尋問を指す。
  2. §40.9.12.1ut ne eum quidem seruum — 結果節 ut の内部で強い否定を表す ne... quidem(〜さえも…ない)が用いられている。通常の結果節の否定は ut non であるが、ここでは法律の文言における例外的な禁止・除外の範囲を強調するために ut ne が用いられている。
  3. §40.9.12.6alienandis manumittendisue seruis — 動形容詞(ゲルンディウム的形容詞)の与格形(複数)であり、名詞 seruis に一致している。名詞 tempus(期間)に後続し、行為の目的・対象を示す役割(〜を譲渡または解放するための期間)を果たしている。
  4. §40.9.12.6quamuis postulatae adulterii — 接続詞 quamuis が分詞 postulatae(訴追された)を修飾し、譲歩(〜であるにもかかわらず)を表している。adulterii は中性の属格(姦通の)であり、起訴・告発を表す動詞(ここでは受動分詞 postulata)に伴って罪名を示す「罪状の属格」として機能している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.9.12.pr-40.9.12.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.9.12.pr-40.9.12.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。