[IDEM libro uicensimo septimo ad Sabinum. ] §40.7.3.prStatuliberos condicioni parere oportet, si nemo eos impediat et sit condicio possibilis.
[IDEM libro uicensimo septimo ad Sabinum.] 条件付解放奴隷は、誰も彼らを妨げず、かつ条件が可能であるならば、条件に従うべきである。
§40.7.3.1Sed si in heredis persona iussus sit parere condicioni, quid dici debeat? si quidem paruit condicioni, statim liber est etiam inuito herede.
しかし、もし相続人の身分において条件に従うよう命じられている場合、何と言うべきか。 もし実際に彼が条件に従ったならば、相続人の意に反してでも、彼は直ちに自由となる。
quod si non patitur heres pareri (puta offert decem, quae dare iussus erat), procul dubio liber est, quia per heredem stare uidetur, quo minus condicionem impleat.
しかし、もし相続人が条件に従われることを許さないならば(例えば、支払うよう命じられていた10を提供するのに)、彼が条件を満たすことを妨げているのは相続人の側に原因があるとみなされるため、疑いなく彼は自由である。
et parui refert, de peculio ei offerat an ab alio accepta: receptum est enim, ut seruus peculiares quoque nummos dando perueniat ad libertatem, siue ipsi heredi siue alii dare iussus est.
そして、彼がペクリウムから提供するのか、それとも他人から受け取ったもの[を提供するのか]は、ほとんど問題ではない。 というのも、奴隷が相続人自身にであれ他人にであれ支払うよう命じられている場合、ペクリウムの貨幣を支払うことによっても自由に至ることが認められているからである。
§40.7.3.2Inde quaeritur, si forte debeatur pecunia huic seruo uel ab herede, quod in domini rationem plus erogauerat, uel ab extraneo, nec uelit heres debitorem conuenire uel statulibero soluere pecuniam: an debeat ad libertatem peruenire, quasi moram per heredem patiatur.
そこから、もし仮に、この奴隷に対して、主人の会計のために余分に支出したという理由で、相続人から、あるいは外部の者から金銭が支払われるべきであるのに、相続人が債務者を提訴することも、条件付解放奴隷に金銭を支払うことも望まない場合、彼は相続人のせいで遅滞を被っているものとして、自由に至るべきであるかが問われる。
et aut legatum huic statulibero fuit peculium aut non: si legatum peculium fuit, Seruius scribit moram eum libertatis passum ob hoc ipsum, quod ei aliquid ex ratione dominica deberetur nec ei ab herede praestaretur: quam sententiam et Labeo probat.
そして、この条件付解放奴隷にペクリウムが遺贈されていたか、されていなかったか[のいずれか]である。 もしペクリウムが遺贈されていたならば、セルウィウスは、主人の会計から彼に何らかの債務があり、それが相続人から彼に提供されないというまさにその事実のために、彼は自由の遅滞を被ったと書いている。 この見解をラベオも承認している。
Idem Seruius probat et si in eo moram faciat heres, quod nolit exigere a debitoribus: nam peruenturum ad libertatem ait.
同じセルウィウスは、相続人が債務者たちから取り立てることを望まないという点において遅滞をもたらす場合にも[同様に]承認している。 なぜなら、[奴隷は]自由に至るだろう、と彼は言っているからである。
mihi quoque uidetur uerum quod Seruius ait.
私にとっても、セルウィウスの言うことは正しいと思われる。
cum igitur ueram putemus sententiam Serui, uideamus, an et si non fuerit praelegatum peculium seruo, idem debeat dici: constat enim statuliberum de peculio posse dare uel ipsi heredi iussum uel alii: et si eum dare impediat, perueniet statuliber ad libertatem.
したがって、我々がセルウィウスの見解を正しいとみなす以上、もし奴隷にペクリウムが事前遺贈されていなかったとしても、同じことが言われるべきであるかを見てみよう。 なぜなら、条件付解放奴隷は、相続人自身にであれ他人にであれ支払うよう命じられている場合、ペクリウムから支払うことができるということは明白だからである。 そして、もし彼が支払うのを妨げるならば、条件付解放奴隷は自由に至るであろう。
denique etiam remedii loco hoc monstratur domino statuliberi, ut eum extraneo iussum dare prohibeat, ne et nummos perdat cum statulibero.
最後に、条件付解放奴隷の主人に対して救済策としてもこのことが示されている。 すなわち、彼が第三者に支払うよう命じられている場合に、彼が条件付解放奴隷とともに貨幣をも失うことがないように、[支払うのを]禁止することである。
proinde defendi potest et si non uult exigere uel ipse soluere, ut hic habeat, unde condicioni pareat, libertatem competere: et ita Cassius quoque scribit.
それゆえ、[相続人が]取り立てることも自ら支払うことも望まない場合でも、この[奴隷が]条件に従うための原資を持てるように、自由が認められる、と主張されうる。 そしてカッシウスもそのように書いている。
§40.7.3.3Non solum autem si dare iussum dare prohibeat, statuliber ad libertatem peruenit, uerum etiam si ascendere Capitolium iussum ascendere uetet, item si Capuae dare iussum Capuam ire prohibeat: nam qui prohibet seruum proficisci, intellegendus est impedire magis uelle libertatem quam operis serui uti.
しかし、支払うよう命じられている者が支払うのを禁止される場合だけでなく、カピトリウムに登るよう命じられている者が登るのを禁止される場合、同様にカプアで支払うよう命じられている者がカプアに行くのを妨げられる場合にも、条件付解放奴隷は自由に至る。 なぜなら、奴隷が出発するのを禁止する者は、奴隷の労働を利用することよりも、自由を妨げることをより望んでいると理解されるべきだからである。
§40.7.3.4Sed et si iussum coheredi dare non patiatur unus ex heredibus dare, aeque liber erit: sed is, cui iussus erat dare et liber esse, familiae erciscundae iudicio ab eo qui impedit consequetur, quod sua intererat prohibitum statuliberum non esse.
しかしまた、共同相続人に支払うよう命じられているのを、相続人の一人が支払うことを許さない場合にも、同様に彼は自由となる。 しかし、彼が支払って自由になるよう命じられていた相手は、遺産分割の訴えによって、妨害した者から、条件付解放奴隷が禁止されなかったならば自身が得ていたであろう利益を獲得するであろう。
§40.7.3.5Si decem iussus dare et liber esse quinque det, non peruenit ad libertatem, nisi totum det: interim igitur uindicare quinque nummos dominus eorum potest.
もし10を支払って自由になるよう命じられている者が5を支払うとしても、すべてを支払わない限り自由には至らない。 したがって、それまでの間、主人はそれら5つの貨幣の所有権を主張することができる。
sed si residuum fuerit solutum, tunc etiam id alienatum, cuius ante dominium non erat translatum.
しかし、もし残額が支払われたならば、その時には、以前には所有権が移転していなかったその[最初の5つの貨幣]もまた譲渡されたことになる。
ita pendebit praecedentis summae alienatio, sic tamen, ut non retro nummi fiant accipientis, sed tunc, cum residua summa fuerit exsoluta.
このようにして、先行する金額の譲渡は[条件の成否に]依存することになるが、ただし、貨幣が遡及して受取人のものとなるのではなく、残額が完済されたその時に[受取人のものと]なるのである。
§40.7.3.6Si plus quam iussus erat dederit statuliber, puta decem iussus dare uiginti dedit, siue numerauit siue in sacculo dedit, peruenit ad libertatem et superfluum potest repetere.
もし条件付解放奴隷が、命じられていたよりも多くを支払った場合、例えば10を支払うよう命じられて20を支払った場合、数えて支払ったのであれ、袋に入れて支払ったのであれ、彼は自由に至り、超過分を返還請求することができる。
§40.7.3.7Si quis seruum iussum decem dare et liberum esse uendiderit sine peculio, utrum statim liber sit (quasi prohibitus uideatur de peculio dare hoc ipso, quod sine peculio distractus est) an uero cum fuerit prohibitus peculium tangere? et puto tunc demum liberum fore, cum uolens dare prohibeatur, non statim ubi ueniit.
もしある者が、10を支払って自由になるよう命じられている奴隷を、ペクリウムなしで売却した場合、彼は直ちに自由であるか(ペクリウムなしで売却されたというまさにそのことによって、ペクリウムから支払うことを禁止されたとみなされるかのように)、それとも、実際にペクリウムに触れることを禁止されたときに自由となるのか。 そして、私は、彼が支払うことを望んでいるのに禁止されたその時に初めて自由となるのであり、売却された直後ではない、と考える。
§40.7.3.8Si quis seruum iussum decem dare et liberum esse operari prohibeat, uel si, quod ex operis suis meret, abstulerit ei heres, uel si, quod ex mercedibus suis coegit, heredi dederit, an ad libertatem perueniat? et puto, si quidem ex operis dederit uel undecumque dederit, ad libertatem peruenturum: quod si prohibeatur operari, non fore liberum, quia operari domino debet.
もしある者が、10を支払って自由になるよう命じられている奴隷が働くのを禁止する場合、あるいは、奴隷がその労働から得る稼ぎを相続人が彼から取り上げる場合、あるいは、奴隷がその賃金から集めたものを相続人に与えた場合、彼は自由に至るか。 そして、私は、もし実際に彼が労働から得たものであれ、あるいはどこから得たものであれ支払うのであれ、自由に至るであろうと考える。 しかし、もし働くのを禁止されるのであれば、自由にはならない。 なぜなら、彼は主人に対して働く義務があるからである。
plane si ei ablata fuerit pecunia ex operis collecta, liberum fore arbitror, quia de peculio dare prohibetur.
明らかに、もし労働から集められた金銭が彼から取り上げられたのであれば、彼は自由になると私は判断する。 なぜなら、ペクリウムから支払うことを禁止されているからである。
sane si testator uel ex operis ut det iussit, prohibitum operari ad libertatem peruenturum non dubito.
確かに、もし遺言者が、労働から得たものであっても支払うよう命じていたのであれば、働くのを禁止された者が自由に至るということに私は疑いを持たない。