[IDEM libro quadragensimo tertio digestorum. ] §40.7.13.prSi quis ita libertatem dedisset 'Stichus, si eum heres meus testamento suo non manumiserit, liber esto', secundum uoluntatem defuncti hoc significari uidetur 'si testamento suo heres non adscripserit ei libertatem'.
[同人、学説彙纂第43巻] もし誰かが「スティクスは、もし私の相続人が彼自身の遺言によって彼を解放しなかったならば、自由たるべし」とこのように自由を授けていたならば、被相続人の意思によれば、これは「もし相続人が自身の遺言によって彼に自由を書き加えなかったならば」ということを意味していると解される。
quare si quidem heres libertatem seruo testamento suo dederit, defectus condicione uidetur: si non dederit, impleta condicione ultimo uitae tempore heredis ad libertatem perueniet.
それゆえ、もし相続人が自身の遺言によってその奴隷に自由を授けたならば、条件は成就しなかったとみなされる。 もし授けなかったならば、条件は成就して、相続人の生涯の最後の時点において、彼は自由に至る。
§40.7.13.1Seruus communis liber esse iussus ita 'si decem dederit' ex peculio dare potest, quod quocumque modo adquisitum habuerit: nec refert, apud heredem id an apud socium fuerit et heredi an extraneo dare iussus sit.
共有の奴隷が「もし十を支払うならば」とこのように自由になるよう命じられた場合、いかなる方法で取得して保有していたものであっても、特有財産から支払うことができる。 そして、それが相続人のもとにあるか共有者のもとにあるか、また彼が相続人に支払うよう命じられたか第三者に支払うよう命じられたかは問題ではない。
nam per omnia causae statuliberi applicatur: qui condicionis implendae gratia alienare peculiares nummos potest.
なぜなら、あらゆる点において、条件付自由人の法理が適用されるからである。 彼は条件を成就するために、特有財産の貨幣を処分することができるのである。
§40.7.13.2Si duo serui rationibus redditis liberi esse iussi fuerint et separatim rationes gesserint, non dubie separatim quoque condicioni parere poterunt.
もし二人の奴隷が会計報告を行うことを条件に自由になるよう命じられ、彼らが個別に会計を管理していたならば、疑いなく個別にも条件を満たすことができる。
sed si actus eorum communiter gestus ita immixtus fuerit, ut separari non possit, necessario alter cessando alterius libertatem impediet.
しかし、彼らの活動が共同で行われており、分離できないほど混ざり合っていたならば、必然的に一方が怠ることによって他方の自由を妨げることになる。
nec uidebitur condicio in alterius persona impleta, nisi id, quod computatione rationum habita reliquum fuerit, aut uterque aut alter totum soluerit.
そして、会計の計算を行って残った金額を、双方が、あるいは一方がその全額を支払わない限り、他方の身の上において条件が成就したとはみなされない。
§40.7.13.3Qui ita liber iussus est 'si iurauerit se Capitolium ascensurum', confestim ut iurauerit, quamuis Capitolium non ascenderit, liber erit.
「もしカピトリアムの丘に登ることを誓ったならば」とこのように自由を命じられた者は、誓ったならば直ちに、たとえカピトリアムの丘に登らなくても、自由になる。
§40.7.13.4Seruus heredis rem ipsius heredis dare iussus et liber esse ad libertatem perueniet, quia potest testator et sine ulla dandi condicione heredis seruum manumitti iubere.
相続人の奴隷が、相続人自身の物を与えるよう命じられ、かつ自由になるよう命じられた場合、彼は自由に至る。 なぜなら、遺言者は支払いの条件を何ら課すことなく、相続人の奴隷を解放するよう命じることもできるからである。
§40.7.13.5Haec scriptura 'Stichus cum erit annorum triginta, liber esto.
「スティクスは、三十歳に達したとき、自由たるべし。
Stichus si 'decem non dederit, liber ne esto' hanc uim habet 'Stichus si decem dederit et ad annos 'triginta peruenerit, liber esto': namque ademptio libertatis uel legati sub condicione facta incipit contrariam condicionem legato uel libertati, quae prius data erat, iniecisse.
スティクスは、もし十を支払わなかったならば、自由たるなかれ」というこの文言は、「スティクスは、もし十を支払い、かつ三十歳に達したならば、自由たるべし」という効力を有する。 なぜなら、条件付きで行われた自由または遺贈の剥奪は、以前に与えられていた遺贈または自由に対して、反対の条件を課したことになるからである。