Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.5.51.pr-40.5.51.12

信託遺贈による解放義務の承継と救済措置

6464 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

信託遺贈による奴隷の解放について、義務者の承継、不在時の救済措置、各種の元老院議決に基づく法的な取扱いについて解説する。

[IDEM libro nono institutionum. ] §40.5.51.prNon tantum ipse, qui rogatus est manumittere, ad libertatem perducere potest, sed et successores eius, siue emptione siue quo alio modo successerint.
[同じ著者『法学提要』第9巻] 解放するよう信託された本人だけでなく、その承継人も、それが購入によるものであれ、他のいかなる方法によるものであれ承継した場合には、〔奴隷を〕自由へと導くことができる。
sed et si nemo successor extiterit, ad fiscum ita transit, ut libertas ab eo praestetur.
しかし、承継人が誰も現れない場合でも、〔その義務は〕国庫に移行し、国庫によって自由が提供される。
§40.5.51.1Is autem qui rogatus est manumittere etiam eo tempore quo alienare prohibetur potest manumittere.
また、解放するよう信託された者は、譲渡を禁止されている時期であっても解放することができる。
§40.5.51.2Si alienum seruum quis rogatus fuerit manumittere, cum ei pecunia certa legata esset, ut emat eum et manumittat, et dominus nolit eum uendere, legatum retinet ex uoluntate defuncti.
他人の奴隷を解放するよう信託された者が、その奴隷を購入して解放するために特定の金銭を遺贈されたが、その所有者が売却を拒んだ場合、被相続人の意思に基づき、〔受遺者は〕その遺贈を保持する。
§40.5.51.3Cui per fideicommissum libertas debetur, liberi quodammodo loco est, et statuliberi locum optinet uel eo magis, quod nec in alium transferendus est, ut aut libertas eius impediatur aut iura patronorum grauiora experiatur.
信託遺贈によって自由が義務づけられている者は、ある意味で自由人の立場にあり、条件付自由人の地位を占める。 あるいはそれ以上である。 なぜなら、その自由が妨げられたり、パトローヌスの権利をより重く負担させられたりすることがないよう、他人に譲渡されてはならないからである。
§40.5.51.4Senatus consulto Dasumiano cautum est, ut, si ex iusta causa absit qui fideicommissam libertatem debet et hoc pronuntiatum fuerit, perinde libertas competat, atque si, ut oportet, ex causa fideicommissi manumissus esset.
ダスミウス元老院議決においては、信託された自由を提供する義務のある者が正当な理由により不在であり、その旨が宣告された場合、信託遺贈に基づき適切に解放されたのと同様に、自由が帰属するよう規定されている。
§40.5.51.5Abesse autem is intellegitur, qui a tribunali abest.
不在であるとは、審判廷から不在であることを意味すると解される。
§40.5.51.6Et quia de heredibus tantum cautum erat, adiectum est eodem senatus consulto, ut quicumque fideicommissam libertatem ex quacumque causa pronuntiatum fuerit eum eosue abesse, perinde habeatur, atque si, ut oportet, ex causa fideicommissi manumissus esset.
そして、相続人についてのみ規定されていたため、同一の元老院議決において、信託された自由を提供する義務のある誰であれ、その者または彼らが何らかの理由で不在であると宣告された場合には、信託遺贈に基づき適切に解放されたのと同様に扱われるべきことが追加された。
§40.5.51.7Sed Articuleiano senatus consulto cauetur, ut in prouinciis praesides prouinciae cognoscant, licet heres non sit eius prouinciae.
しかし、アルティクレイウス元老院議決においては、属州においては、たとえ相続人がその属州の者でなくとも、属州総督が審理することが規定されている。
§40.5.51.8Sed si non hereditarium seruum quis rogatus fuerit manumittere, sed proprium, ex senatus consulto Iunciano post pronuntiationem peruenit ad libertatem.
しかし、相続財産に属する奴隷ではなく、自己の固有の奴隷を解放するよう信託された場合、ユンキウス元老院議決に基づき、宣告の後に、自由に至る。
§40.5.51.9Siue iusta ex causa abest siue latitet siue praesens non uult manumittere, pro absente eum haberi diuus Pius rescripsit.
正当な理由によって不在であれ、身を隠していれ、あるいは在廷しながらも解放を望まない(拒んでいる)のであれ、不在者とみなされるべきであると神君ピウスは答答した。
§40.5.51.10Emptor quoque ut manumittat, eodem senatus consulto expressum est.
買主もまた解放すべきであることは、同一の元老院議決に明示されている。
§40.5.51.11Et praesens coheres perinde manumittat, atque si traditum a coherede accepisset.
また、在廷している共同相続人は、他の共同相続人から引き渡しを受けたかのように解放すべきである。
quod et in impuberis persona coheredis, qui non erat rogatus manumittere, eundem principem rescripsisse relatum est.
このことは、解放を信託されていなかった未成年の共同相続人の場合についても、同一の皇帝が答答したと伝えられている。
§40.5.51.12Sed si matrimonii causa quis manumittere rogatus est, non est cogendus eam uxorem ducere, sed sufficit fideicommissa libertas.
しかし、婚姻のために解放するよう信託された場合、その女性を妻として娶ることを強制されるべきではなく、信託された自由で十分である。

語釈・文法注

  1. §40.5.51.6quicumque fideicommissam libertatem ex quacumque causa pronuntiatum fuerit eum eosue abesse — 主格の関係代名詞である quicumque が、後続する非人称構文(pronuntiatum fuerit)と対格不定詞構文(eum eosue abesse)の挿入により、文法的な主語としての統語的役割を失い、意味上「自由を提供する義務を負う当事者」を指示する、いわゆる浮遊した主格(anacoluthon)となっている。
  2. §40.5.51.11perinde manumittat, atque si traditum a coherede accepisset — 比較条件節を導く接続詞句 perinde... atque si(あたかも〜であるかのように同様に)の従属節内において、仮定・反事実を表す接続法過去完了形 accepisset が使用されている。一方、主節の manumittat は義務・当為を表す接続法現在形である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.5.51.pr-40.5.51.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.5.51.pr-40.5.51.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。