Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.5.47.pr-40.5.47.4

事後生児による失効と信託解放の手続的救済

6460 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

事後生児による遺言の失効、相続人が身を隠した場合の信託自由の救済、条件付き自由が与えられた奴隷の清算手続きおよび保証、遺言なしに死の間際になされた奴隷解放信託の効力について論じる。

[IULIANUS libro quadragensimo secundo digestorum. ] §40.5.47.prSi pater duos filios heredes instituerit et adgnatione postumi ruptum testamentum fuerit, quamuis hereditas pro duabus partibus ad eos pertineat, tamen fideicommissae libertates praestari non debent, sicuti ne legata quidem aut fideicommissa praestare coguntur.
[ユリアヌス『学説彙纂』第42巻] もし父が二人の息子を相続人に指定し、事後生児の誕生によって遺言が失効した場合、たとえ相続財産が彼らに3分の2の割合で帰属するとしても、やはり信託による自由は給付されるべきではない。 ちょうど彼らが遺贈や信託さえも給付することを強制されないのと同様である。
§40.5.47.1Si, cum alienum seruum heres rogatus sit manumitterere, item communem uel eum, in quo usus fructus alienus est, latitet, non inique senatus consulto libertatibus succurretur.
相続人が他人の奴隷、同様に共有奴隷、あるいは他人の用益権が設定されている奴隷を解放するよう要請されているときに、相続人が身を隠している場合、元老院議決によって(奴隷の)自由に救済が与えられることは不当ではない。
§40.5.47.2Si Sticho libertas per fideicommissum data fuerit sub condicione, si rationes reddidisset, et is absente herede paratus sit reliqua soluere, praetoris officio continetur, ut uirum bonum eligat, cuius arbitrio rationes computentur, et pecuniam, quae ex computatione colligitur, deponat, atque ita pronuntiet libertatem ex causa fideicommissi deberi.
もしスティクスに、「もし彼が清算報告を行ったなら」という条件の下で信託による自由が与えられており、彼が相続人の不在中に残額を支払う準備ができているなら、法務官の職務には、誠実な人を選び、その人の裁量によって帳簿が計算されるようにし、計算から算出される金銭を供託させ、その上で信託の原因に基づいて自由が給付されるべきであると宣告することが含まれる。
haec autem fieri conueniet, si heres ex iusta causa aberit: nam si latitabit, satis erit liquere praetori per seruum non stare, quo minus condicioni pareat atque ita pronuntiare de libertate oportebit.
ただし、これらのことは、相続人が正当な理由によって不在である場合に行われるのが適当である。 なぜなら、もし相続人が身を隠しているのであれば、法務官にとっては、条件に従うことを妨げているのが奴隷の側ではないことが明らかであれば十分であり、そのようにして自由について宣告すべきだからである。
§40.5.47.3Cum sub condicione legato seruo libertas datur non aliter fideicommissario tradi debet, quam ut caueatur existente condicione traditu iri eum.
遺贈された奴隷に条件付きで自由が与えている場合、条件が成就したときにはその奴隷が引き渡されるという保証が立てられない限り、信託受託者に引き渡されるべきではない。
§40.5.47.4Quaedam cum in extrema esset ualetudine, praesentibus honestis uiris compluribus et matre sua, ad quam legitima hereditas eius pertinebat, ita locuta est 'ancillas meas Maeuiam et Seiam liberas esse uolo' et intestata decessit: quaero, si mater ex senatus consulto legitimam hereditatem eius non uindicasset et hereditas ad proximum cognatum pertinuisset, an fideicommissa libertas deberetur.
ある女性が重病の床にあったとき、複数の尊敬すべき男性たちと、彼女の法定相続権を有する彼女の母親の立ち会いのもと、次のように語り、「私の女奴隷マエウィアとセイアが自由であることを私は望む」と言って、遺言をせずに死亡した。 私は問う、もし母親が元老院議決に基づく法定相続財産を請求せず、相続財産が最近親の血族に帰属した場合、信託による自由は給付されるべきであるか。
respondi deberi: nam eam, quae in extremis dixisset 'ancillas meas illam et illam liberas esse uolo', uideri ab omnibus, qui legitimi heredes aut bonorum possessores futuri essent, petisse, ut hoc fieri possit.
私は、給付されるべきであると答えた。 なぜなら、死の間際に「私の女奴隷の誰々と誰々が自由であることを私は望む」と述べた女性は、法定相続人または遺産占有者となるすべての人々に対して、これが行われるように求めたとみなされるからである。

語釈・文法注

  1. §40.5.47.pradgnatione postumi ruptum testamentum — 遺言作成後に新たな直系卑属(postumus)が誕生する(あるいは養子縁組等で家長権下に入る)ことによって、以前の遺言が法的に破棄・失効(ruptum)することを指す。本件では、事後生児を含む3名が法定相続人となり、元々指定されていた2人の息子にも法定相続分(3分の2)が帰属するが、遺言そのものが失効しているため、遺言中の信託はすべて不履行となる。
  2. §40.5.47.2per seruum non stare, quo minus — 慣用表現である `stare per aliquem, quo minus...`(〜しないのは誰々のせいである、誰々が妨げている)の否定・非人称形式。ここでは、奴隷が「条件(清算報告)に従うことを妨げているのが、奴隷自身に起因するものではない(相続人の不在や隠匿のせいである)」という事実を法務官が確認すれば十分であることを表す。
  3. §40.5.47.3legato seruo — 動詞 `legare`(遺贈する)の完了受動分詞与格の男性単数 `legato` が `seruo` に係る。「遺贈された奴隷に」という意味であり、名詞 `legatum`(遺贈)と混同して「条件付きで遺贈された奴隷の自由が…」などと解釈しないよう注意を要する。
  4. §40.5.47.4uideri ab omnibus... petisse — 対格不定詞(A.C.I.)構文。主語対格は前句の `eam`(「臨終の際に〜と述べた女性」)。受動不定詞 `uideri`(「〜とみなされる」)が補語として完了能動不定詞 `petisse`(「求めたこと」)を伴っており、「彼女は〜から、これが行われ得るよう求めたとみなされる」という入れ子構造を成している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.5.47.pr-40.5.47.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.5.47.pr-40.5.47.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。