[SCAEUOLA libro quarto responsorum. ] §40.5.41.pr'Thais ancilla mea cum heredi meo seruierit annos decem, uolo sit mea liberta'.
[スカエウォラ、『答申録』第4巻] 「私の女奴隷タイスが、私の相続人に10年間仕えたならば、彼女が私の解放自由女となることを私は望む。
quaeritur, cum libertam suam esse uoluerit nec id heres facere potuerit nec directa pure data sit libertas, an etiam post decem annos in seruitutem remaneret.
」彼女が自身の解放自由女となることを(遺言者が)望んだものの、相続人がそれを行うことができず、また自由が直接かつ無条件に与えられたのではない場合、彼女が10年の後にも奴隷身分にとどまるか、ということが問われる。
respondit nihil proponi, cur non Thaidi libertas debeatur.
答申した。 タイスに自由が与えられるべきでない理由は何も提示されていない。
§40.5.41.1Lucius Titius ita cauit: 'Maeui fili carissime, te rogo, ut, si Stichus et Damas et Pamphilus te promeruerint, aere alieno liberato ne alterius quam tuam seruitutem experiantur': quaero, an, si per heredem steterit, quo minus aes alienum exsolueretur, ex causa fideicommissi libertatem consequi possint.
ルキウス・ティティウスは次のように規定した。 「愛する息子マエウィウスよ、お前に頼む。 もしスティクスとダマスとパンピルスがお前の気に入るように仕え、債務が完済されたならば、彼らが他の誰でもないお前の使役を経験するようにしてくれ。 」私は、もし相続人のせいで債務が完済されなかった場合、彼らが信託遺贈を根拠に自由を獲得できるかを尋ねる。
respondit non quidem imputandum heredi, si pro commoditatibus rei suae administrandae aes alienum tardius exsoluerit: uerum si manifeste studium non soluentis ei rei paratum, ut libertatibus mora fieret, probaretur, repraesentandas libertates.
答申した。 自身の財産を管理する便宜上、債務を通常より遅く返済したとしても、それは相続人の過失とされるべきではない。 しかし、自由の付与を遅らせる目的で、支払いをしないという意図が明らかにそのために用意されたと証明されるならば、自由は直ちに与えられるべきである。
§40.5.41.2Tutoris, quem et ipsum testamento liberis dederat, fidei commisit de manumittendis seruis ipsius tutoris, sed is a tutela excusatus fuerat: quaero, an eisdem seruis libertatem praestare deberent tutores, qui in locum excusati dati tutelam administrarent.
遺言によって子供たちに与えていた後見人その人の信託に、その後見人自身の奴隷たちを解放することを委ねたが、彼は後見職を辞免していた。 私は、辞免した者の代わりに任命されて後見を遂行する後見人たちが、同じ奴隷たちに自由を与える義務があるかを尋ねる。
respondit secundum ea quae proponerentur libertates et ab heredibus scriptis uideri datas.
答申した。 提示された事情によれば、自由は指定相続人たちによっても与えられたものとみなされる。
'Seio auri libras tres et Stichum notarium, quem peto manumittas'.
「セイウスに金3ポンドと、速記奴隷スティクスを遺贈する。 彼を解放してくれるよう私は求める。
§40.5.41.3Seius eodem testamento tutor datus a tutela se excusauit: quaeritur, an nihilo minus fideicommissa libertas debeatur.
」同じ遺言によって後見人に指定されたセイウスが、後見を辞免した。 それにもかかわらず、信託遺贈された自由が与えられるべきかが問われる。
respondit nihil proponi, cur non debeatur.
答申した。 それが与えられるべきでない理由は何も提示されていない。
§40.5.41.4Sorore sua herede instituta de seruis ita cauit: 'Βούλομαι καὶ παρακαλῶ, γλυκυτάτη μου ἀδελφή, ἐν παρακαταθήκῃ σε ἔχειν Στίχον καὶ Δάμαν τοὺς πραγματευτάς μου, οὓς ἐγὼ οὐκ ἠλευθέρωσα, ἄχρις ἂν τὰς ψήφους ἀποκαταστήσωσιν: ἐὰν δὲ καὶ σοὶ ἀρέσκωσιν, ἐμήνυσα σοὶ τὴν γνώμην μου'.
自身の姉妹を相続人に指定し、奴隷たちについて次のように規定した。 「私の最も愛する姉妹よ、私は、私が解放しなかった私の差配奴隷スティクスとダマスが、帳簿を提出するまでの間、あなたが彼らを預かりものとして所有することを望み、また求めます。 もし彼らがあなたのお気に召すなら、私はあなたに私の意図を伝えたことになります。
quaero, si paratis actoribus rationes reddere heres libertatem non praestet, dicendo eos non placere sibi, an audienda esset.
」私は、代理人たちが帳簿を提出する用意があるのに、相続人が彼らが自分の気に入らないと言って自由を与えない場合、その相続人の言い分は聞き入れられるべきかを尋ねる。
respondit non spectandum, quod heredibus displiceret, sed id quod uiro bono posset placere, ut libertatem consequantur.
答申した。 彼らが自由を獲得するためには、相続人たちが気に入らないと思うことではなく、良識ある人が気に入るであろうことが考慮されるべきである。
§40.5.41.5Lucia Titia heredum fidei commisit, uti Pamphilam ancillam Seiae cum filiis eius redimerent et manumitterent, et iuridicus, quanti singuli essent redimendi, aestimauit: medio tempore Pamphila, antequam pecunia solueretur, peperit: quaero, id quod natum est ex Pamphila utrum ad heredes Seiae an ad heredem Titiae pertineat.
ルキア・ティティアは、セイアの女奴隷パンピラをその子供たちと共に買い取って解放することを相続人たちの信託に委ね、また地方裁判官は彼らをそれぞれいくらで買い取るべきかを評価した。 その間に、代金が支払われる前に、パンピラが出産した。 私は、パンピラから生まれた子が、セイアの相続人たちに帰属するのか、それともティティアの相続人に帰属するのかを尋ねる。
respondit id, quod natum est ex Pamphila, eius quidem esse, cuius ea fuerat tunc cum pareret: uerum heredem, si moram fideicommissae libertati fecit, compellendum partum quoque ad libertatem perducere.
答申した。 パンピラから生まれた子は、彼女が出産した時点で彼女が属していた者のものである。 しかし、相続人が信託遺贈された自由を遅延させたのであれば、その生まれた子をも自由へと導くことを強制されるべきである。
§40.5.41.6Lucius Titius ita testamento cauit: 'medicos tibi commendo illum et illum: in tuo iudicio erit, ut habeas bonos libertos et medicos.
ルキウス・ティティウスは遺言において次のように規定した。 「だれそれとだれそれという医師たちをお前に推薦する。 お前が優れた解放自由人と医師たちを持つかどうかは、お前の判断による。
quod si ego libertatem eis dedissem, ueritus sum, quod sorori meae carissimae fecerunt medici serui eius manumissi ab ea, qui salario expleto reliquerunt eam': quaero, an fideicommissa libertas supra scriptis competere potest.
もし私が彼らに自由を与えていたならば、私の愛する姉妹に、彼女によって解放された彼女の医師奴隷たちがしたこと、すなわち給与を使い果たすと彼女を去っていったことを恐れたからである。 」私は、上記の者たちに信託遺贈された自由が認められうるかを尋ねる。
respondit secundum ea quae proponerentur non necessitatem heredibus impositam, sed arbitrium permissum.
答申した。 提示された事情によれば、相続人たちに義務が課されたのではなく、裁量が許されたのである。
§40.5.41.7Titius Sticho seruo suo libertatem dedit, si rationes sic dederit: quaero, an ratio per eum gesta ita putari debeat, ut damna, quae casu contigerunt, ad onus reliquorum non pertineant.
ティティウスは自身の奴隷スティクスに、もし彼が次のように帳簿を提出するならば、という条件で自由を与えた。 私は、彼によって行われた会計管理が、偶然生じた損失が残高の負担に属さないものとして計算されるべきかを尋ねる。
respondit in negotio, quod uoluntate domini administrasse proponatur, ea damna, quae casu ita acciderint, ut seruo nihil possit imputari, non pertinere ad reliquorum onus.
答申した。 主人の意志によって管理したと提示されている事業において、奴隷の過失に帰せられえないような形で偶然生じた損失は、残高の負担には属さない。
§40.5.41.8Item quaero, cum omne peculium reddere iussus sit, an ita peculium computari debeat, ut id solum peculii esse uideatur, quod quaque ex causa domino debeat superesse.
また、彼がすべての特有財産を返還するよう命じられた場合、特有財産は、いかなる原因であれ主人に(返還後に)残るべきものだけが特有財産であるとみなされるように計算されるべきかを尋ねる。
respondit in ea specie, de qua quaereretur, non debere deduci ex peculio, quod domino debeatur.
答申した。 問われているその件においては、主人に負っている債務は特有財産から控除されるべきではない。
§40.5.41.9Item quaero, an, si ex reliquis in peculio aliquid conuerterit, deduci hoc ex peculio reddendo debeat.
また、もし彼が残高から特有財産へと何かを転用した場合、これが返還されるべき特有財産から控除されるべきかを尋ねる。
respondit, si id, quod ex causa quae proponeretur in peculium uersum est, reliquorum nomine desolutum est, fieri satis condicioni, si id, quod reliquum est peculii, soluatur.
答申した。 提示された事情を原因として特有財産に転用されたものが、残高の名目で支払われたのであれば、特有財産の残りが支払われることで、条件は満たされる。