Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.5.28.pr-40.5.28.5

義務者不在時の信託解放と正当な不在理由

6440 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

信託された自由の解放において義務者が不在または非協力的な場合の諸規定、とりわけルブリアヌム元老院議決やアエミリウス・ユンクスとユリウス・セウェルス執政官期の元老院議決の適用条件と、「正当な理由による不在」の法的判断基準について記述している。

[ULPIANUS libro quinto fideicommissorum. ] §40.5.28.prSi eum seruum, cui erat fideicommissa libertas relicta, distraxerit is qui erat rogatus et emptor quidem latitet, is autem qui rogatus erat praesens sit, an Rubriano senatus consulto locus sit? et ait Marcellus Rubrianum locum habere, quia abest quem manumittere oportet.
[ULPIANUS libro quinto fideicommissorum.] 信託による自由を遺贈されていた奴隷を、要請された者が売却し、買主は身を隠しているものの、要請された者自身は出頭している場合、ルブリアヌム元老院議決の適用があるだろうか。 そしてマルケッルスは、解放すべき者が不在であるから、ルブリアヌム(元老院議決)の適用があると述べる。
§40.5.28.1Haec autem uerba 'adesse noluissent' non utique exigunt ut latitet is qui libertatem praestare debebit: nam et si non latitet, contemnat autem uenire, senatus consultum locum habebit.
しかし、『出頭することを望まなかった』というこれらの言葉は、自由を提供する義務がある者が身を隠すことまでを必ずしも要求していない。 というのも、たとえ彼が身を隠していなくとも、出頭することを拒むのであれば、元老院議決の適用があるからである。
§40.5.28.2Idem obseruatur etiam, si plures heredes constituti fideicommissam libertatem praestare rogati non iusta ex causa absentes moram libertati faciant.
同じことが、指定された複数の相続人が、信託による自由を提供するよう要請されていながら、正当な理由なく不在であって、自由を遅延させている場合にも観察される。
§40.5.28.3Quorum si quosdam iusta ex causa abesse pronuntiatum fuerit, eorum, qui ex iusta causa abessent, et eorum, qui praesentes fideicommissae libertati moram non facient, perinde libertus erit atque si soli rogati ad iustam libertatem perduxissent.
彼らのうちある者たちが正当な理由により不在であると宣告された場合、正当な理由により不在であった者たち、および、現に存在して信託による自由を遅延させない者たちの解放自由人に、あたかも彼らだけが要請されて正当な自由へと導いたかのように、彼はなる。
§40.5.28.4Si quis seruum non hereditarium rogatus manumittere latitet, factum est senatus consultum Aemilio Iunco et Iulio Seuero consulibus in haec uerba: 'placere, si quis ex his, qui fideicommissam libertatem ex quacumque causa deberent 'seruo, qui mortis tempore eius qui rogauit non fuerit, isque adesse negabitur, praetor 'cognoscat et, si in ea causa esse uidebitur, ut, si praesens esset, manumittere cogi de'beret, id ita esse pronuntiet: cumque ita pronuntiasset, idem iuris erit, quod esset, si ita, 'ut ex fideicommisso manumitti debuisset, manumissus esset'.
相続財産に属さない奴隷を解放するよう要請された者が身を隠している場合、アエミリウス・ユンクスとユリウス・セウェルスが執政官の年に、次のような文言で元老院議決がなされた。 『いかなる理由からであれ、要請した者の死亡時にその者の所有でなかった奴隷に対し、信託による自由を提供する義務がある者のうち、誰かが出頭しないと認められる場合、法務官が審理し、もし彼が、仮に現に存在していれば解放を強制されるべきであったという状態にあると認められるならば、その旨を宣告することが承認される。 そして法務官がそのように宣告したときには、信託に基づいて解放されるべきであったのと同様に解放された場合と同じ法規が適用されるものとする。
§40.5.28.5Ex iusta causa abesse eos demum dicendum est, qui non habent iniustam causam absentiae, cum sufficiat, quod non in fraudem libertatis absint, quo magis uideantur ex iusta causa abesse: ceterum non est necesse, ut rei publicae causa absint.
』正当な理由によって不在であるとは、結局のところ、不在の不当な理由を持たない者たちを言うべきである。 というのも、彼らが自由を害するために不在ではないというだけで、正当な理由により不在であると見なされるのに十分だからである。 さらに、国家の公務のために不在である必要はない。
proinde si alibi domicilium quis habeat, alibi petatur fideicommissaria libertas, dicendum est non esse necesse euocari eum, qui fideicommissam libertatem debere dicitur, quia etiam absente eo, si constiterit libertatem deberi, pronuntiari potest iusta de causa eum abesse, nec libertum perdit: namque eos, qui apud sedes suas et domicilium suum sunt, nemo dubitabit ex iusta causa abesse.
したがって、ある者が他所に住所を有しており、信託による自由がまた別の場所で請求される場合、信託による自由を提供する義務があるとされる者を呼び出す必要はないと言うべきである。 なぜなら、その者が不在であっても、自由を提供する義務があることが明らかになれば、その者が正当な理由により不在であると宣告することができ、彼は解放自由人に対する権利を失わないからである。 というのも、自身の居所や住所にいる者たちが正当な理由により不在であることには、誰も疑いを持たないからである。

語釈・文法注

  1. §40.5.28.prMarcellus Rubrianum locum habere — 元々の解放義務者(要請された者)が在廷しているにもかかわらず、その奴隷を買収した現在の所有者(買主)が身を隠している状況下でも、元老院議決の目的(奴隷の自由の実現)を優先し、マルケッルスは「実際に解放すべき立場にある者(=現所有者)」の不在を根拠にルブリアヌム元老院議決の適用を認める。
  2. §40.5.28.3eorum, qui ex iusta causa abessent, et eorum, qui praesentes fideicommissae libertati moram non facient — これらの属格(eorum... et eorum...)は、後続する `libertus erit` の所有属格として機能する。正当な理由で不在だった共同相続人と、滞りなく対応した共同相続人のみが、解放された奴隷に対するパトローヌス(保護者)の権利を保持し、不当に不在であった者はその権利を失うことを示している。
  3. §40.5.28.4seruo, qui mortis tempore eius qui rogauit non fuerit — 関係節内の動詞 `fuerit` の後に、属格 `eius` が係り、`eius [proprius / in potestate]` のように「(要請した者の)所有、支配下にあった」という属性が省略されていると解釈される。すなわち、相続財産に属さず、第三者から取得されるべき奴隷のことを指す。
  4. §40.5.28.4si in ea causa esse uidebitur — 写本上の `uidebit` は一般に `uidebitur`(受動態あるいは異動詞)として読み解かれる。これは法務官による司法的な判断や事実認定(「〜であると見受けられる、〜であると認められる」)を表している。
  5. §40.5.28.5quo magis uideantur — 比較級 `magis` を伴う接続詞 `quo`(目的節を導く)であり、「それによってより〜と見なされるために」を意味する。不在の理由が自由を害する目的(欺詐)ではないこと自体が、正当な理由による不在であると認められるに十分な条件であることを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.5.28.pr-40.5.28.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.5.28.pr-40.5.28.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。