Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.5.24.14-40.5.24.21

財産価値の変動と信託解放の履行条件

6435 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクでは、信託遺贈された財産の価値の増減が奴隷の解放義務に与える影響や、複数奴隷の解放における優先順位について論じられる。また、信託による自由が譲渡等によって消滅しないことや、奴隷が解放者を誰にするか選択できる権利について規定している。

[ULPIANUS libro quinto fideicommissorum. ] §40.5.24.14Plane si forte minus relictum est alicui, uerum creuit legatum ex aliqua causa, acquissimum erit tanti eum cogi redimere, quantum ad eum peruenit, nec causari debere, quod minus illi relictum sit, cum creuerit eius legatum per testamenti occasionem: nam et si ex mora fructus usuraeue fideicommisso accessissent, dicendum est libertatem praestandam.
確かに、もし誰かに遺贈されたものが少なかったとしても、何らかの理由で遺贈財産が増加した場合には、その者に届いた額と同じだけの額で買い取るよう強制されるのが極めて公平であり、遺言を契機として遺贈財産が増加したのであるから、遺贈されたものが少額であったという理由を言訳にすべきではない。 なぜなら、履行遅滞により果実や利息が信託遺贈に加わった場合であっても、自由は付与されるべきであると言うべきだからである。
§40.5.24.15Proinde et si serui pretium decreuit, dicendum est redimere cogendum.
したがって、奴隷の価格が低下した場合であっても、買い取ることを強制されるべきであると言うべきである。
§40.5.24.16Quod si legatum sit imminutum, uidendum, an cogatur seruum manumittere qui sperauit legatum uberius consecuturum.
しかし、もし遺贈が減少した場合、より豊かな遺贈を得られると期待していた者が奴隷を解放するよう強制されるべきかどうかは、検討されねばならない。
et putem, si legatum refundere sit paratus, non esse cogendum, idcirco, quia alia contemplatione adgnouit legatum, quod ex inopinato deminutum est: parato igitur ei a legato recedere concedendum erit, nisi forte residuum legatum ad pretium sufficit.
そして私は、もし彼が遺贈を返還する用意があるならば、強制されるべきではないと考える。 それは、不意に減少してしまった遺贈を、彼は別の期待のもとに受け入れたからである。 したがって、遺贈を放棄する用意がある彼には、もし残された遺贈が価格に十分でないならば、放棄することが認められねばならない。
§40.5.24.17Quid ergo, si plures seruos rogatus sit manumittere et ad quorundam pretium sufficiat id quod relictum est, ad omnium non sufficiat, an cogendus sit quosdam manumittere? et putem debere eum cogi uel eos, quorum pretium patitur, manumittere.
では、もし多数の奴隷を解放するよう求められ、遺贈されたものが一部の奴隷の価格には足りるが、全員分には足りない場合、一部を解放するよう強制されるべきだろうか。 そして私は、少なくともその価格が許容する奴隷たちを解放するよう、彼は強制されるべきであると考える。
quis ergo statuet, qui potius manumittitur? utrumne ipse legatarius eligat, quos manumittat, an heres a quo legatum est? et fortassis quis recte dixerit ordinem scripturae sequendum: quod si ordo non pareat, aut sortiri eos oportebit, ne aliquam ambitionis uel gratiae suspicionem praetor subeat, aut meritis cuiusque allegatis arbitrari eos oportet.
では、誰が優先して解放されるかを誰が決定するのだろうか。 受遺者自身が解放する者を選ぶべきか、それとも遺贈の義務を負う相続人が選ぶべきか。 おそらく、書面の記載順序に従うべきであると誰かが正当に言うかもしれない。 しかし、もし順序が明らかでないならば、法務官がえこひいきや情実の疑いを受けないように、彼らをくじ引きにする必要があるか、あるいは各自の功績を主張させた上で、裁定によって決める必要がある。
§40.5.24.18Simili modo dicendum est et si redimere iussus sit libertatemque praestare nec pecunia quae legata est sufficiat ad redemptionem omnium, quibus libertas data est: nam et hic idem erit, quod supra probauimus.
同様のことは、彼が買い取って自由を与えるよう命じられ、遺贈された金銭が、自由を与えられた全員の買い取りに足りない場合にも言われるべきである。 なぜなら、ここでも我々が上で承認したのと同様のことが行われるからである。
§40.5.24.19Si cui legatum sit relictum isque rogatus sit seruum proprium manumittere eique quod legatum est praestare, an fideicommissaria libertas praestanda sit? quosdam mouet, quia, si fuerit coactus ad libertatem praestandam, ex necessitate ad fideicommissi quoque praestationem erit cogendus: et sunt qui putant non esse cogendum.
もし誰かに遺贈が遺されており、その者が自己の奴隷を解放し、かつ遺贈されたものをその奴隷に給付するよう求められた場合、信託による自由は付与されるべきだろうか。 これについては、もし彼が自由を付与するよう強制されたならば、必然的に信託遺贈を給付することも強制されることになるという理由から、躊躇する者もいる。 そして、強制されるべきではないと考える者もいる。
nam et si mihi legatum fuisset relictum et id rogatus essem Titio restituere confestim et praeterea fideicommissam libertatem seruo meo praestare, sine dubio diceremus non esse me cogendum ad libertatis praestationem, quia nihil pretii nomine uideor accepisse.
なぜなら、たとえ私に遺贈が遺されており、それを直ちにティティウスに引き渡すよう求められ、さらに私の奴隷に信託による自由を与えるよう求められていたとしても、私は対価の名目として何も受け取っていないと見なされるため、自由の付与を強制されるべきではないと我々が疑いなく言うからである。
plane si forte post tempus fuerit rogatus restituere sibi legatum relictum, dici potest propter medii temporis fructum cogendum eum manumittere,
確かに、もし一定の期間の後に、自分に遺された遺贈を引き渡すよう求められていたならば、中間の期間の果実のために、彼は解放を強制されるべきであると言うことができる。
§40.5.24.20si rogatus quis alii fundum, cum morietur, alii centum praestare si tantum ex fructibus fundi perceperit, quantum est in fideicommisso, cogendum eum praestare.
もしある者が、自分が死亡する時に土地をある人に引き渡し、また土地の果実から信託遺贈の額に達するだけのものを得たならば、百を他の人に給付するよう求められた場合、彼は給付するよう強制されるべきである。
sic fit, ut sit in pendenti fideicommissum pecuniarium et fideicommissae libertatis praestatio.
このようにして、金銭の信託遺贈と、信託による自由の付与とは、未確定の状態に置かれることになる。
§40.5.24.21Quotiens autem fideicommissaria libertas relinquitur efficaciter, in ea causa est, ut neque alienatione neque usucapione extingui possit: ad quemcumque enim peruenerit is seruus, cui fideicommissa libertas relicta est, cogi eum manumittere: et ita est saepissime constitutum.
他方、信託による自由が有効に遺贈された場合は常に、それは譲渡によっても時効取得によっても消滅し得ないという状態に置かれる。 なぜなら、信託による自由を遺贈された奴隷が誰の手に渡ろうとも、その者(現在の所有者)は彼を解放するよう強制されるからであり、このことは非常にしばしば定められている。
cogetur igitur is, ad quem seruus peruenerit, fideicommissam libertatem praestare si hoc maluit is qui rogatus est: latius enim acceptum est, ut et si sub condicione fuit ei libertas relicta et pendente condicione alienatus sit, attamen cum sua causa alienetur.
したがって、もし求められた者がそれを望んだならば、その奴隷が渡った先の者が信託による自由を付与するよう強制されることになる。 なぜなら、たとえ条件付きで彼に自由が遺贈されており、条件の成否が未定の間に彼が譲渡されたとしても、それにもかかわらず、彼は彼自身の法的状態を伴って譲渡されるということが、より広く受け入れられているからである。
quod si nolit ab eo manumitti, sed potius ab eo uelit ad libertatem perduci, qui erat rogatus eum manumittere, audiri eum oportere diuus Hadrianus et diuus Pius rescripserunt.
しかし、もしその者から解放されることを望まず、むしろ自分を解放するよう求められていた者によって自由に導かれることを望むならば、彼の言うことが聞き入れられるべきであると、神君ハドリアヌスと神君ピウスが勅答した。
quin immo et si iam manumissus est, uelit tamen potius eius libertus fieri, qui erat rogatus eum manumittere, audiendum eum diuus Pius rescripsit.
それどころか、たとえ既に解放されていたとしても、やはり自分を解放するよう求められていた者の解放自由人(リベルトゥス)になることを望むならば、彼の言うことが聞き入れられるべきであると、神君ピウスが勅答した。
sed et si ex persona manumissoris uel ex quacumque causa manumissus ostendere potest ius suum laedi manumissione uel etiam laesum, succurri ei ex his constitutionibus oportet, ne contra uoluntatem defuncti durior eius condicio constituatur.
さらに、解放者の人格に起因して、あるいは他のいかなる理由によってであれ、解放された奴隷が、その解放によって自分の権利が害されること、あるいは実際に害されたことを示すことができるならば、死者の意思に反して彼の状況がより過酷なものとならないよう、これらの勅法によって彼が救済されるべきである。
plane si ea sit defuncti uoluntas, ut uel a quocumque manumitti uoluerit, dicendum est constitutiones supra scriptas cessare.
確かに、もし死者の意思が、誰からであれ彼が解放されることを望むというものであったならば、上に記した勅法は適用されないと言うべきである。

語釈・文法注

  1. §40.5.24.14tanti... quantum — tantiは性質上、価格・価値を表す属格であり、関係節 quantum ad eum peruenit(彼に届いた分だけ)と相関して、奴隷の買い取りに必要な対価の限度額を示している。
  2. §40.5.24.16parato igitur ei a legato recedere concedendum erit — 非人称的に用いられた未来受動分詞(ゲルンディウム)concedendum erit に対し、与格 parato... ei が行為の許容対象(〜に認められねばならない)を示し、主語の役割を果たす不定詞 recedere(放棄すること)を伴っている。a legato recedere は「遺贈から引き下がる」、すなわち遺贈を放棄することを意味する。
  3. §40.5.24.21cum sua causa — ローマ法の専門術語で、財産や奴隷が「それ自体の法的状態や負担を伴って」譲渡されることを意味する。ここでは、条件付きの信託による自由が、譲渡されて所有者が変わっても消滅せず、その負担を伴ったまま新たな所有者に移行することを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.5.24.14-40.5.24.21. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.5.24.14-40.5.24.21

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。