[ULPIANUS libro quinto fideicommissorum. ] §40.5.24.14Plane si forte minus relictum est alicui, uerum creuit legatum ex aliqua causa, acquissimum erit tanti eum cogi redimere, quantum ad eum peruenit, nec causari debere, quod minus illi relictum sit, cum creuerit eius legatum per testamenti occasionem: nam et si ex mora fructus usuraeue fideicommisso accessissent, dicendum est libertatem praestandam.
분명 만약 누군가에게 남겨진 것이 적었으나 어떤 이유로 유증이 증가하였다면, 그에게 도달한 액수만큼 매수하도록 강제되는 것이 매우 공평하며, 유언의 계기를 통해 그의 유증이 증가하였으므로 자신에게 남겨진 것이 적었다는 핑계를 대서는 안 된다. 왜냐하면 지체로 인하여 과실이나 이자가 신탁유증에 부가된 경우라 할지라도 자유가 허여되어야 한다고 말해야 하기 때문이다.
§40.5.24.15Proinde et si serui pretium decreuit, dicendum est redimere cogendum.
따라서 노예의 가격이 하락한 경우라 할지라도, 매수하도록 강제되어야 한다고 말해야 한다.
§40.5.24.16Quod si legatum sit imminutum, uidendum, an cogatur seruum manumittere qui sperauit legatum uberius consecuturum.
그러나 만약 유증이 감소했다면, 더 풍부한 유증을 받으리라 기대했던 자가 노예를 해방하도록 강제되어야 하는지 살펴보아야 한다.
et putem, si legatum refundere sit paratus, non esse cogendum, idcirco, quia alia contemplatione adgnouit legatum, quod ex inopinato deminutum est: parato igitur ei a legato recedere concedendum erit, nisi forte residuum legatum ad pretium sufficit.
그리고 나는 만약 그가 유증을 반환할 준비가 되어 있다면 강제되어서는 안 된다고 생각한다. 왜냐하면 뜻밖에 감소해 버린 유증을 그는 다른 기대 하에 승인했기 때문이다. 그러므로 유증을 포기할 준비가 된 그에게는, 남은 유증이 가격에 충분하지 않은 한, 포기하는 것이 허용되어야 할 것이다.
§40.5.24.17Quid ergo, si plures seruos rogatus sit manumittere et ad quorundam pretium sufficiat id quod relictum est, ad omnium non sufficiat, an cogendus sit quosdam manumittere? et putem debere eum cogi uel eos, quorum pretium patitur, manumittere.
그렇다면 만약 여러 명의 노예를 해방하도록 요구받았는데, 남겨진 것이 일부 노예의 가격에는 충분하지만 전원의 가격에는 충분하지 않은 경우, 일부를 해방하도록 강제되어야 하는가? 그리고 나는 적어도 그 가격이 허용하는 자들을 해방하도록 그가 강제되어야 한다고 생각한다.
quis ergo statuet, qui potius manumittitur? utrumne ipse legatarius eligat, quos manumittat, an heres a quo legatum est? et fortassis quis recte dixerit ordinem scripturae sequendum: quod si ordo non pareat, aut sortiri eos oportebit, ne aliquam ambitionis uel gratiae suspicionem praetor subeat, aut meritis cuiusque allegatis arbitrari eos oportet.
그렇다면 누가 우선하여 해방될 것인지를 누가 결정할 것인가? 수증자 자신이 해방할 자들을 선택할 것인가, 아니면 유증을 부담하는 상속인이 선택할 것인가? 어쩌면 누군가는 서면의 기재 순서를 따라야 한다고 정당하게 말할지도 모른다. 그러나 만약 순서가 명확하지 않다면, 법무관이 사사로운 이익이나 정실의 의혹을 사지 않도록 그들을 추첨에 부치거나, 혹은 각자의 공적을 진술하게 한 뒤 재량으로 판단해야 할 것이다.
§40.5.24.18Simili modo dicendum est et si redimere iussus sit libertatemque praestare nec pecunia quae legata est sufficiat ad redemptionem omnium, quibus libertas data est: nam et hic idem erit, quod supra probauimus.
그가 매수하여 자유를 허여하도록 명령받았는데 유증된 돈이 자유를 부여받은 전원의 매수에 충분하지 않은 경우에도 유사하게 말해야 한다. 왜냐하면 여기에서도 우리가 위에서 승인한 바와 동일한 결과가 될 것이기 때문이다.
§40.5.24.19Si cui legatum sit relictum isque rogatus sit seruum proprium manumittere eique quod legatum est praestare, an fideicommissaria libertas praestanda sit? quosdam mouet, quia, si fuerit coactus ad libertatem praestandam, ex necessitate ad fideicommissi quoque praestationem erit cogendus: et sunt qui putant non esse cogendum.
만약 누군가에게 유증이 남겨졌고 그가 자신의 노예를 해방하고 그 유증된 것을 그 노예에게 급부하도록 요구받았다면, 신탁에 의한 자유가 허여되어야 하는가? 이에 대해 만약 그가 자유를 허여하도록 강제된다면 필연적으로 신탁유증의 급부 역시 강제될 것이라는 이유로 주저하는 자들이 있다. 그리고 강제되어서는 안 된다고 생각하는 자들도 있다.
nam et si mihi legatum fuisset relictum et id rogatus essem Titio restituere confestim et praeterea fideicommissam libertatem seruo meo praestare, sine dubio diceremus non esse me cogendum ad libertatis praestationem, quia nihil pretii nomine uideor accepisse.
왜냐하면 만약 나에게 유증이 남겨졌고 그것을 즉시 티티우스에게 인도하도록 요구받았으며 나아가 나의 노예에게 신탁에 의한 자유를 허여하도록 요구받았다 하더라도, 나는 대가의 명목으로 아무것도 받지 않은 것으로 보이므로 자유의 허여가 강제되어서는 안 된다고 우리가 의심 없이 말할 것이기 때문이다.
plane si forte post tempus fuerit rogatus restituere sibi legatum relictum, dici potest propter medii temporis fructum cogendum eum manumittere,
분명 만약 일정한 기간이 지난 후에 자신에게 남겨진 유증을 인도하도록 요구받았다면, 중간 기간의 과실 때문에 그가 해방하도록 강제되어야 한다고 말할 수 있다.
§40.5.24.20si rogatus quis alii fundum, cum morietur, alii centum praestare si tantum ex fructibus fundi perceperit, quantum est in fideicommisso, cogendum eum praestare.
만약 누군가가 자신이 사망할 때 토지를 어떤 사람에게 인도하고, 만약 그 토지의 과실로부터 신탁유증의 액수에 달하는 만큼을 수취했다면 다른 사람에게 백을 급부하도록 요구받았다면, 그는 급부하도록 강제되어야 한다.
sic fit, ut sit in pendenti fideicommissum pecuniarium et fideicommissae libertatis praestatio.
이와 같이 되어, 금전적 신탁유증과 신탁에 의한 자유의 허여는 미확정 상태에 놓이게 된다.
§40.5.24.21Quotiens autem fideicommissaria libertas relinquitur efficaciter, in ea causa est, ut neque alienatione neque usucapione extingui possit: ad quemcumque enim peruenerit is seruus, cui fideicommissa libertas relicta est, cogi eum manumittere: et ita est saepissime constitutum.
한편 신탁에 의한 자유가 유효하게 남겨진 경우에는 언제나, 그것이 양도에 의해서도 시효취득에 의해서도 소멸될 수 없는 상태에 놓인다. 왜냐하면 신탁에 의한 자유가 남겨진 노예가 누구에게 도달하든, 그 자는 그를 해방하도록 강제되기 때문이며, 이는 매우 자주 규정되어 왔다.
cogetur igitur is, ad quem seruus peruenerit, fideicommissam libertatem praestare si hoc maluit is qui rogatus est: latius enim acceptum est, ut et si sub condicione fuit ei libertas relicta et pendente condicione alienatus sit, attamen cum sua causa alienetur.
따라서 만약 해방을 요구받았던 자가 이를 더 원했다면, 노예가 도달한 상대방이 신탁에 의한 자유를 허여하도록 강제될 것이다. 왜냐하면 비록 조건부로 그에게 자유가 남겨졌고 조건이 미정인 동안에 양도되었다 하더라도, 그럼에도 불구하고 그는 자신의 법적 상태와 함께 양도된다는 점이 더 널리 받아들여졌기 때문이다.
quod si nolit ab eo manumitti, sed potius ab eo uelit ad libertatem perduci, qui erat rogatus eum manumittere, audiri eum oportere diuus Hadrianus et diuus Pius rescripserunt.
그러나 만약 그 자로부터 해방되기를 원하지 않고, 오히려 자신을 해방하도록 요구받았던 자에 의해 자유로 인도되기를 원한다면, 그의 주장이 청취되어야 한다고 신군 하드리아누스와 신군 피우스가 칙답하였다.
quin immo et si iam manumissus est, uelit tamen potius eius libertus fieri, qui erat rogatus eum manumittere, audiendum eum diuus Pius rescripsit.
그뿐만 아니라, 비록 이미 해방되었다 하더라도 역시 자신을 해방하도록 요구받았던 자의 해방자유인(리베르투스)이 되기를 원한다면, 그의 주장이 청취되어야 한다고 신군 피우스가 칙답하였다.
sed et si ex persona manumissoris uel ex quacumque causa manumissus ostendere potest ius suum laedi manumissione uel etiam laesum, succurri ei ex his constitutionibus oportet, ne contra uoluntatem defuncti durior eius condicio constituatur.
나아가 해방자의 인격으로 인하여 혹은 다른 어떤 이유로 인해서든, 해방된 노예가 그 해방으로 인해 자신의 권리가 침해받거나 혹은 이미 침해받았음을 보여줄 수 있다면, 고인의 의사에 반하여 그의 처지가 더 가혹해지지 않도록 이 칙법들에 의해 구제되어야 한다.
plane si ea sit defuncti uoluntas, ut uel a quocumque manumitti uoluerit, dicendum est constitutiones supra scriptas cessare.
분명 만약 고인의 의사가 누구로부터든 그가 해방되기를 바라는 것이었다면, 위에 기재된 칙법들은 적용되지 않는다고 말해야 한다.