Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.5.23.pr-40.5.23.4

信託解放の遅延事由と陣中特有財産の奴隷

6433 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクは、信託による自由の付与に関する様々な具体的状況を論じている。相続財産の略奪の口実による遅延の禁止、共同相続人の間での陣中特有財産に属する奴隷の解放義務、受託者の年齢条件、および奴隷への日当支払条件などが含まれる。

[IDEM libro nono responsorum.
[同上、同『答弁集』第9巻より。
] §40.5.23.prFideicommissaria libertas praetextu compilatae hereditatis aut rationis gestae non differtur.
] 信託による自由は、相続財産の略奪や(未完了の)事務管理の口実によって延期されることはない。
§40.5.23.1Fideicommissariam libertatem ab herede non praestitam cogendus est heredis heres, qui restituit ex Trebelliano senatus consulto hereditatem, praestare, si eius personam eligat qui manumittendus est.
相続人によって与えられなかった信託による自由について、トレベッリウス元老院議決に基づいて遺産を引き渡した相続人の相続人は、解放されるべき者がその人物を(解放者として)選択するならば、自らそれを与えるよう強制される。
§40.5.23.2Seruum peculii castrensis, quem pater fideicommissi uerbis a legitimis filiis heredibus liberari uoluit, filium militem uel qui militauit, si patris heres extitit, manumittere cogendum respondi, quoniam proprium manumississe defunctus post donationem in filium collatam existimauit: portionem enim a fratre domino fratrem eundemque coheredem citra damnum uoluntatis redimere non cogendum.
父が法定相続人である息子たちに対して信託の文言によって解放することを望んだ陣中特有財産の奴隷について、軍人である(またはかつて軍人であった)息子は、もし父の相続人となったならば、それを解放するよう強制されるべきである、と私は答弁した。 なぜなら、被相続人は、息子への贈与が行われた後であっても、自らの所有物を解放したと考えていたからである。 すなわち、[奴隷の]所有者である兄弟から、共同相続人でもある兄弟が、遺言の意思を害することなく[その奴隷の]持分を買い取ることは強制されるべきではないからである。
nec ob eundem errorem cetera, quae pater in militiam profecturo filio donauit, fratri, qui mansit in potestate, conferenda, cum peculium castrense filius etiam inter legitimos heredes praecipuum retineat.
また、同じ誤りを理由として、軍隊へ出発しようとする息子に対して父が贈与したその他のものを、[父の]権力内にとどまった兄弟へと(持分調整のために)持ち寄る必要もない。 なぜなら、陣中特有財産は、法定相続人の間においてさえ、息子が先取特権的に留保するものだからである。
§40.5.23.3Etiam fideicommissaria libertas a filio post certam aetatem eius data, si ad eam puer non peruenit, ab herede filii praestituta die reddatur: quam sententiam iure singulari receptam ad cetera fideicommissa relicta porrigi non placuit.
また、息子が特定の年齢に達した後に与えられるべきものとして息子によって遺贈された信託による自由も、もしその息子がその年齢に達しなかった場合であっても、息子の相続人によって、定められた期日に与えられるべきである。 この判断は、特別法として受け入れられたものであり、その他の遺贈された信託に拡張することは好ましくないとされた。
§40.5.23.4Seruum a filio post quinque annos, si eo tempore mercedem diurnam filio praestitisset, manumitti uoluit: biennio proximo uagatus non praestiterat: condicione defectus uidebatur.
「5年ののち、もしその期間中に日当を息子に支払ったならば、奴隷を解放する」ことを[遺言者は]望んだ。 [奴隷は]直近の2年間にわたり徘徊し、[日当を]支払っていなかった。 [したがって彼は]条件を欠いたと見なされた。
si tamen heres filius (aut tutores eius) ministerium serui per biennium elegisset, eam rem, ex praeterito quod per heredem stetisset, impedimento residuae condicioni non esse constitit.
しかし、もし相続人である息子(またはその後見人たち)が、その2年間にわたって奴隷の奉仕を選択していたならば、過去において相続人の側に帰せられる事由があったというその事実は、残された条件の障害にはならないということが確定した。

語釈・文法注

  1. 40.5.23.1Fideicommissariam libertatem ab herede non praestitam cogendus est heredis heres... praestare — 受動態の個人構文 "cogendus est heredis heres... praestare"(相続人の相続人が与えることを強制される)を形成しており、意味上の主語は "heredis heres" である。また、"si eius personam eligat qui manumittendus est" において、"eius" は "heredis heres"(相続人の相続人)を指し、「解放されるべき奴隷が、彼(相続人の相続人)を(自らの解放者となるべき)人として選ぶならば」という意味になる。
  2. 40.5.23.2Seruum peculii castrensis... manumittere cogendum — 主節の動詞 "respondi" に対する対格不定詞構文の一部。省略された "esse" を伴う "cogendum [esse]" の意味上の主語は "filium militem uel qui militauit"(軍人である、またはかつて軍人であった息子)であり、"Seruum peculii castrensis"(陣中特有財産の奴隷)は "manumittere" の目的語(対格)である。
  3. 40.5.23.2portionem enim a fratre domino fratrem eundemque coheredem citra damnum uoluntatis redimere non cogendum — これも対格不定詞構文。省略された "esse" を伴う "non cogendum [esse]" の意味上の主語は "fratrem eundemque coheredem"(共同相続人でもある兄弟)であり、"redimere" の目的語は "portionem"(持分)である。"a fratre domino" は "redimere"(所有者である兄弟から買い取る)にかかる。
  4. 40.5.23.3si ad eam puer non peruenit — 名詞 "puer" は、通常「奴隷」や「子供」を意味するが、ここでは文脈上「(特定の年齢に達する前に亡くなった、信託を課された)息子(filius)」を指している。"eam" は先行する "certam aetatem"(特定の年齢)を指す代名詞。
  5. 40.5.23.4quod per heredem stetisset — 慣用表現 "per aliquem stare"(〜のせいで〜となる、〜に帰せられる事由である)の接続法過去完了形。奴隷が条件を成就できなかった(日当を払わなかった)原因が、相続人が奴隷の奉仕(労働)を自ら選択したこと(=相続人側の事由)によるものであることを示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.5.23.pr-40.5.23.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.5.23.pr-40.5.23.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。