Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.5.22.pr-40.5.22.2

義務者の不在や不履行に対する信託解放の救済

6432 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

受遺者や相続人が不在や死亡、あるいは回避行動によって奴隷の信託解放義務を履行しない、または履行困難な場合における、プラエトルの宣告や元老院議決に基づく救済措置を規定する。

[IDEM libro uicensimo secundo quaestionum.
[同上、同『設問集』第22巻より。
] §40.5.22.prSi legatario fundi decem pretii nomine relicta sint in hoc, ut seruum suum manumittat, quamuis fundi legatum adgnouerit, si tamen pecuniae propter interuentum Falcidiae non adgnouerit, cogendus est et pecuniam accipere habita legis Falcidiae ratione et seruo fideicommissariam libertatem praestare, cum semel fundi legatum adgnouit.
] もし土地の受遺者に対して、彼自身の奴隷を解放することを目的として、対価の名目で10が遺贈された場合において、たとえ彼が土地の遺贈は承認したとしても、もしファルキディウス法の介入を理由に金の遺贈は承認しなかったとしても、彼が一度土地の遺贈を承認した以上は、ファルキディウス法の割合を考慮した上で金を受け取ることと、奴隷に信託による自由を与えることの両方を強制されるべきである。
§40.5.22.1A duobus heredibus qui tres seruos habebat petit, ut duos ex his quos uoluissent manumittant: altero heredum latitante alter declarat, quos uelit manumittere.
3人の奴隷を有していた遺言者が、2人の相続人に対して、これらのうち彼らが望む2人を解放するように求めた。 相続人の一人が潜伏しているときに、もう一人が誰を解放したいかを表明した。
potest dici fieri liberos, ut perinde libertas competat, ac si praesens solus manumittere potuisset.
彼らは自由の身になると言うことができる。 それは、現れている者が単独で解放することができたのと同様に、自由が帰属するためである。
quod si ex seruis unus decesserit, siue iusta ex causa absit heres siue fari non possit a quo petitum est, decernente praetore duos qui supersunt fieri liberos conuenit.
しかし、もし奴隷のうち一人が死亡した場合において、求められた対象である相続人が、正当な理由によって不在であるか、あるいは意思表示をすることができないならば、プラエトルの決定により、生き残っている2人が自由になることが合意されている。
§40.5.22.2Cum is qui fideicommissam libertatem praestare debet iusta ex causa abest aut latitat: aut quidam praesentes sunt, alii ex iusta causa absunt, nonnulli frustrandi gratia fideicommissi copiam sui non faciunt: aut ei, qui libertatem debuit, heres non extitit: aut suus heres hereditate se abstinuit: praetor pronuntiare debet ex testamento Lucii Titii fideicommissam libertatem competere.
信託による自由を与えるべき者が、正当な理由で不在であるか、または潜伏しているとき、あるいは、ある者たちは現れているが、他の者たちは正当な理由で不在であり、また一部の者は信託を免れる目的で自らの姿を現さないとき、あるいは、自由を負っていた者に相続人が現れなかったとき、あるいは、自己相続人が相続を差し控えたとき、プラエトルは、ルキウス・ティティウスの遺言に基づき、信託による自由が帰属すると宣告しなければならない。
idque senatus consulto demonstratum est, quo senatus consulto comprehensum est, ne dubium et obscurum esset, cuius libertus fieret, praetorem pronuntiare debere, qui ex iusta causa et qui detractandae libertatis gratia absit.
そしてこのことは元老院議決によって示されており、その元老院議決においては、誰の解放自由人となるかが疑わしく不明確にならないようにするために、正当な理由で不在である者、および自由を回避する目的で不在である者を、プラエトルが宣告すべきであることが含まれている。

語釈・文法注

  1. §40.5.22.prin hoc, ut seruum suum manumittat — in hoc は目的を示すための前置詞句であり、続く ut 節(接続法現在 manumittat を伴う)と同格の関係にある。「〜という目的で、〜するために」と解釈される。
  2. §40.5.22.prhabita legis Falcidiae ratione — 独立奪格(ablative absolute)。動詞 habere の受動完了分詞 habita と名詞 ratione(比率、考慮)からなり、ファルキディウス法(相続人に遺産の4分の1を留保する法)の差し引き計算を考慮に入れた上で、という意味を表す。
  3. §40.5.22.1fari non possit — fari は祖語動詞(deponent) for の現在不定詞。「話すことができない」の意。ここでは単に肉体的に声を失った状態だけでなく、精神的疾患や重病などにより、法的な意思表示が事実上不可能な状態を指している。
  4. §40.5.22.2suus heres hereditate se abstinuit — se abstinere + 奪格(hereditate)で「相続から身を引き、相続を放棄する」という法的な行為を意味する。suus heres(自己相続人)は被相続人の死により当然に相続の地位を得るが、債務超過などの場合にプラエトルの救済措置(beneficium abstinendi)により実質的に相続を回避することができた。
  5. §40.5.22.2detractandae libertatis gratia — 動形容詞(ゲルンディウム的形容詞) detractandae が名詞 libertatis に係り、全体として gratia(〜のために、〜の目的で)を修飾する属格句。「自由(の付与)を回避・拒否する目的で」という意味。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.5.22.pr-40.5.22.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.5.22.pr-40.5.22.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。