Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.4.54.pr-40.4.54.1

奴隷名の誤記と債権者との和解における解放の効力

6402 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

§40.4.54.prでは奴隷の名前に書き間違いがあっても意図された奴隷が特定可能なら解放は有効であるとされ、§40.4.54.1では遺言者に詐害意図がなければ相続人と債権者の和解ののちの相続承認でも遺言による解放が有効になると論じられている。

[SCAEUOLA libro quarto responsorum.
[スカエウォラ、『解答集』第四巻における。
] §40.4.54.prQui habebat seruum Cratistum, testamento ita cauit: 'seruus meus Cratinus liber esto': quaero, an seruus Cratistus ad libertatem peruenire possit, cum testator seruum Cratinum non habebat, sed hunc solum Cratistum.
] クラティストゥスという奴隷を持っていた者が、遺言において次のように定めた。 「余の奴隷クラティヌスは自由たるべし」。 遺言者はクラティヌスという名の奴隷を持っておらず、ただこのクラティストゥスだけを持っていたのであるが、奴隷クラティストゥスは自由を得ることができるかどうか、私は尋ねる。
respondit nihil obesse, quod in syllaba errasset.
回答した、音節において誤ったことは何ら妨げにならない。
§40.4.54.1Scripti testamento heredes ante aditam hereditatem pacti sunt cum creditoribus, ut parte dimidia contenti essent, et ita decreto a praetore interposito hereditatem adierunt: quaero, an libertates in eo testamento datae competierunt.
遺言によって指定された相続人たちが、相続を承認する前に、債権者たちが二分の一で満足することについて彼らと合意し、そのうえで法務官による決定が下されて相続を承認した。 私は、その遺言において与えられた自由が有効となるかどうかを尋ねる。
respondit, si testator fraudandi consilium non habuisset, competere libertates.
回答した、もし遺言者に詐害の意図がなかったのであれば、自由は有効となる。

語釈・文法注

  1. §40.4.54.prnihil obesse, quod in syllaba errasset — 非人称表現の不定法 `nihil obesse`(妨げにならない)に、接続詞 `quod` で導かれる名詞節が続いている。接続法過去完了 `errasset`(`errauisset` の縮約形)の主語は省略された遺言者(`testator`)である。名前の音節の間違いがあっても、遺言者が意図した奴隷が他の証拠や客観的事実(該当する奴隷が他にいなかったこと)から特定できる場合は、解放の指定が無効にならないことを示す。
  2. §40.4.54.1ante aditam hereditatem — 前置詞 `ante` に、名詞 `hereditatem` とそれに一致する受動完了分詞 `aditam` が結びついた動名詞的表現で、「相続財産が承認(開始)される前に」を意味する。直訳的な「承認された相続財産の前に」ではない。
  3. §40.4.54.1ut parte dimidia contenti essent — 接続詞 `ut` に率いられた接続法(未完了過去 `essent`)節で、直前の動詞 `pacti sunt`(合意した)の内容を表す。奪格 `parte dimidia`(二分の一、半分)は形容詞 `contentus`(〜に満足している)に要求される手段または原因の奪格である。
  4. §40.4.54.1decreto a praetore interposito — 名詞 `decreto` と受動完了分詞 `interposito` からなる独立奪格構文。「法務官の裁定(命令)が介在した(下された)うえで」を意味し、相続承認の手続きにおける司法上の決定の存在を示す。
  5. §40.4.54.1si testator fraudandi consilium non habuisset, competere libertates — 間接話法における条件文。条件節 `si... habuisset` は接続法過去完了で、主節は主格 `libertates` を主語とする対格不定詞構文(`competere`)になっている。動名詞の属格 `fraudandi` は目的格的機能として名詞 `consilium` にかかり、「債権者を欺く(詐害する)意図」を意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.4.54.pr-40.4.54.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.4.54.pr-40.4.54.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。