[IDEM libro quadragensimo secundo digestorum. ] §40.4.17.prLibertas, quae in ultimum uitae tempus confertur, ueluti 'Stichus cum morietur, liber esto', nullius momenti existimanda est.
[同著者、学説彙纂第42巻] 「スティクスは、死ぬときに、自由たるべし」というように、人生の最後の瞬間に延期される自由は、何ら効力を持たないとみなされるべきである。
Haec autem scriptura 'Stichus si Capitolium non ascenderit, liber esto ' ita accipienda est 'si cum primum potuerit, Capitolium non ascenderit': isto enim modo perueniet Stichus ad libertatem, si facultate data ascendendi Capitolium abstinuerit.
他方、この文面「スティクスは、カピトリウムに登らなかったならば、自由たるべし」は、次のように解されるべきである。 「最初に登ることができたときに、カピトリウムに登らなかったならば」と。 なぜなら、登る機会が与えられたにもかかわらずカピトリウムに登ることを差し控えた場合に、スティクスはこの方法によって自由に達するからである。
§40.4.17.1Hac scriptura testamenti 'Pamphilus liber esto, ita ut filiis meis rationem reddat' an sub condicione libertas data uideretur, quaesitum est.
遺言のこの文面「パンピルスは、私の子供たちに会計報告をするようにして、自由たるべし」によって、自由が条件付きで与えられたとみなされるべきかが問われた。
respondi pure quidem datam libertatem et illam adiectionem 'ita ut rationes reddat' condicionem libertati non inicere: tamen quia manifesta uoluntas testantis exprimeretur, cogendum eum ad rationes reddendas.
私は、自由は確かに無条件で与えられており、あの追加文言「会計報告をするように」は自由に対して条件を課すものではないと回答した。 しかしながら、遺言者の明白な意思が表現されているのであるから、彼は会計報告をするよう強制されるべきである。
§40.4.17.2Post annos indistincte liber esse iussus post biennium liber erit: idque et fauor libertatis exigit, et uerba patiuntur: nisi si aliud sensisse patrem familias manifestissimis rationibus is, a quo libertas relicta est, probauerit.
年数の指定なく「数年の後に」自由たるべきよう命じられた者は、二年後に自由となるであろう。 そしてそのことは、自由への好意的考慮が要求するところであり、言葉の文面も許容している。 ただし、それによって自由が遺贈された者が、家父が別の意図を抱いていたことを極めて明白な根拠によって証明した場合はこの限りではない。