[IDEM libro quadragensimo secundo digestorum. ] §40.4.17.prLibertas, quae in ultimum uitae tempus confertur, ueluti 'Stichus cum morietur, liber esto', nullius momenti existimanda est.
[동일한 저자, 학설휘찬 제42권] "스티쿠스는 죽을 때 자유인이 될지어다"와 같이 인생의 마지막 순간으로 미루어진 자유는 아무런 효력이 없는 것으로 간주되어야 한다.
Haec autem scriptura 'Stichus si Capitolium non ascenderit, liber esto ' ita accipienda est 'si cum primum potuerit, Capitolium non ascenderit': isto enim modo perueniet Stichus ad libertatem, si facultate data ascendendi Capitolium abstinuerit.
반면에, "스티쿠스가 카피톨리움에 오르지 않는다면 자유인이 될지어다"라는 이 문구는 다음과 같이 이해되어야 한다. "그가 처음으로 오를 수 있었을 때 카피톨리움에 오르지 않는다면"이라고. 왜냐하면 오를 수 있는 기회가 주어졌음에도 카피톨리움에 오르는 것을 삼간다면, 스티쿠스는 이러한 방식으로 자유에 도달할 것이기 때문이다.
§40.4.17.1Hac scriptura testamenti 'Pamphilus liber esto, ita ut filiis meis rationem reddat' an sub condicione libertas data uideretur, quaesitum est.
유언의 이 문구 "판필루스는 나의 자녀들에게 회계 보고를 하도록 하여 자유인이 될지어다"에 의해, 자유가 조건부로 주어진 것으로 보아야 하는지가 질문되었다.
respondi pure quidem datam libertatem et illam adiectionem 'ita ut rationes reddat' condicionem libertati non inicere: tamen quia manifesta uoluntas testantis exprimeretur, cogendum eum ad rationes reddendas.
나는 자유는 진정으로 조건 없이 주어진 것이며, "회계 보고를 하도록 하여"라는 저 추가 구절은 자유에 조건을 부과하는 것이 아니라고 답변하였다. 그러나 유언자의 명백한 의사가 표현되어 있으므로, 그는 회계 보고를 하도록 강제되어야 한다.
§40.4.17.2Post annos indistincte liber esse iussus post biennium liber erit: idque et fauor libertatis exigit, et uerba patiuntur: nisi si aliud sensisse patrem familias manifestissimis rationibus is, a quo libertas relicta est, probauerit.
연수의 구체적 지정 없이 "수년 후에" 자유인이 되도록 명령받은 자는 2년 후에 자유인이 될 것이다. 그리고 그것은 자유에 대한 우호적 배려가 요구하는 바이자 그 말 자체가 허용하는 바이다. 다만 자유를 유증받은 의무를 지는 자가, 가장이 다른 의도를 가지고 있었음을 극히 명백한 근거로 증명하는 경우는 예외로 한다.