[IULIANUS libro quadragensimo secundo digestorum. ] §40.2.4.prSi pater filio permiserit seruum manumittere et interim decesserit intestato, deinde filius ignorans patrem suum mortuum libertatem imposuerit, libertas seruo fauore libertatis contingit, cum non appareat mutata esse domini uoluntas.
[ユリアヌス、学説彙纂第42巻] もし父親が息子に奴隷を解放することを許し、その間に無遺言で死亡し、その後、息子が父親の死を知らずに[その奴隷に]自由を授けた場合、自由への好意から、奴隷に自由が与えられる。 それは、所有者の意思が変更されたとは見なされないからである。
sin autem ignorante filio uetuisset pater per nuntium et antequam filius certior fieret, seruum manumississet, liber non fit.
しかし、もし息子の知らないところで父親が使者を通じて[解放を]禁止しており、息子がそれを知らされる前に奴隷を解放したならば、[その奴隷は]自由の身にはならない。
nam ut filio manumittente seruus ad libertatem perueniat, durare oportet patris uoluntatem: nam si mutata fuerit, non erit uerum uolente patre filium manumississe.
なぜなら、息子の解放行為によって奴隷が自由を得るためには、父親の意思が存続していることが必要であるからである。 もしそれが変更されたならば、父親の意思のもとで息子が解放したということは真実ではなくなるからである。
§40.2.4.1Quotiens dominus seruum manumittat, quamuis existimet alienum esse eum, nihilo minus uerum est uoluntate domini seruum manumissum et ideo liber erit.
所有者が奴隷を解放する時はいつでも、たとえその奴隷が他人のものであると彼が考えていたとしても、それにもかかわらず、所有者の意思によって奴隷が解放されたということは真実であり、したがって彼は自由の身となる。
et ex contrario si se Stichus non putaret manumittentis esse, nihilo minus libertatem contingere.
またその逆で、もしスティクスが自分は解放者の所有ではないと思っていたとしても、それにもかかわらず[彼に]自由が与えられる。
plus enim in re est, quam in existimatione et utroque casu uerum est Stichum uoluntate domini manumissum esse.
なぜなら、事実のなかには認識のなかにおけるよりも多くのものが存在する(=認識よりも事実が優先される)からであり、いずれの場合にも、スティクスが所有者の意思によって解放されたということは真実だからである。
idemque iuris est et si dominus et seruus in eo errore essent, ut neque ille se dominum nec hic se seruum eius putaret.
そして、所有者と奴隷の双方が、前者は自分を所有者であると思わず、後者は自分をその奴隷であると思わないという誤りに陥っていた場合にも、同じ法が適用される。
§40.2.4.2Minor uiginti annis dominus nec communem quidem seruum sine consilio recte manumittit.
20歳未満の所有者は、評議会の承認なしには、共有の奴隷であっても正当に解放することはできない。
PAULUS notat: sed si pignori obligatum sibi minor uiginti annis manumitti patiatur, recte manumittitur, quia non tam manumittere is quam non impedire manumittentem intellegitur.
パウルスが注記する。 しかし、もし20歳未満の者が、自分に質入れされている奴隷が解放されることを許容するならば、[その奴隷は]正当に解放される。 なぜなら、彼は自ら解放しているというよりはむしろ、解放する者を妨げていないのだと理解されるからである。