Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.12.30.pr

共有奴隷に関する自由訴訟での矛盾判決と補償

6595 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

二人の原告がそれぞれ被被告人の半分ずつの奴隷所有権を主張した訴訟で、判決が矛盾した場合の対処法を論じ、被告人は自由を得る代わりに勝訴者にその価値の半分を支払うべきだとする見解を支持する。

[IULIANUS libro quinto ex Minicio. ] §40.12.30.prDuobus petentibus hominem in seruitutem pro parte dimidia separatim, si uno iudicio liber, altero seruus iudicatus est, commodissimum est eo usque cogi iudices, donec consentiant: si id non continget, Sabinum refertur existimasse duci seruum debere ab eo qui uicisset: cuius sententiae Cassius quoque est et ego sum.
[ユリアヌス、ミヌキウスに関する書第5巻] 二人の者がそれぞれ別々に、ある人を半分ずつ奴隷状態に求めて訴え、一方の裁判では自由、他方の裁判では奴隷と判決された場合、裁判官たちが合意するにいたるまで強制することが最も好ましい。 もしそれが実現しないならば、サビヌスは、勝訴した者によって奴隷が連行されるべきであると考えていたと伝えられている。 カッシウスも私もこの意見である。
et sane ridiculum est arbitrari eum pro parte dimidia duci, pro parte libertatem eius tueri.
そして、彼が半分は連行され、半分は彼の自由が守られると考えることは、実に不条理である。
commodius autem est fauore libertatis liberum quidem eum esse, compelli autem pretii sui partem uiri boni arbitratu uictori suo praestare.
しかし、自由を尊重して、彼が自由の身でありながらも、公正な見積もりによって、自らの価格の半分を勝訴者に支払うよう強制されることの方が、より好ましい。

語釈・文法注

  1. §40.12.30.prDuobus petentibus hominem in seruitutem pro parte dimidia separatim — Duobus petentibus は独立奪格。pro parte dimidia(半分の割合で、半分のシェアのために)は、二人の原告がそれぞれ被被告人(homo)に対する半分の共同所有権(奴隷所有権)を主張して個別に(separatim)訴訟を提起した状況を指す。
  2. §40.12.30.prcuius sententiae — 関係代名詞 cuius の先行詞は前文のサビヌスの説(Sabini sententia)であり、sententiae は性質・所属を表す属格。esse(ここでは est および sum)を伴って「〜の意見に属する、〜の意見に賛同する」という意味になる。
  3. §40.12.30.prcompelli autem pretii sui partem uiri boni arbitratu uictori suo praestare — 対格不定詞構文で、対格の主語 eum は前節 liberum quidem eum esse から共通して引き継がれる。compelli は受動不定詞(「彼が強制されること」)で、それに続く praestare は compelli の補足不定詞。uiri boni arbitratu は「良き人の裁量によって」、すなわち公平な第三者(仲裁人)の見積もりによることを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.12.30.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.12.30.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。